Home Analisa Martinho Gusmao: La Fo Provas Katak Neon Metin Makelar Kasus

Martinho Gusmao: La Fo Provas Katak Neon Metin Makelar Kasus

2847
0
Situasaun julgamentu kazu Topu Honis iha tribunal Oe-cusse, 23/02. [Foto: David da Costa | 23.02.2021]

By Ato Lekinawa Costa

Martinho Gusmao hatan ona ba hau nia artigo ho titlu “Martinho Gusmão Keta Dun Matak Keta Bosok”. Artigo Martinho Gusmao nian  “Neon Metin: Neon Maten ka Neon Metan?” nein uituan fo resposta ba hau nia perguntas husu evidensia kona ba lia duun matak Neon Metin makelar kasus. Hanesan babain Martinho Gusmao sempre halai ses bainhira husu responsabilidade no nega katak nia la halo akuzasaun falsu ba Neon Metin. Iha artigo hau nian hau husu fila ba mai kona ba provas, ka hatudu evidensia se Neon Metin makelar kasus duni ka lae? Le artigo Martinho Gusmao nian no buka liafuan ida-idak maibe la hetan esplikasaun ruma mak hautudu faktu no evidensia ruma.

Martinho Gusmao nega matak

Tan Martinho Gusmao nega matak ona entaun hakarak sita fila fali saída mak Martinho Gusmao hakerek loloos iha nia artigo hodi fo razaun tanba sa hau dehan nia duun matak no bosok. Martinho hakerek nune’e iha nia artigo daruak nian, “hau la iha intenção sa tan inclinação atu acusa Neon Metin”. Agora hau hakarak hatudu fali saída mak Martinho Gusmao hatete iha nia artikel dahuluk nia laran. Bele haree sitasaun iha kraik ne’e.

“Maibe Markus sira nia propaganda nebe sistematiku, masivu, no estruturadu atu bele hakoi lakon ema kiak no mukit nia oan nune’e povo Timor-Leste la hatene tuir hahalok nebe Kay Rala Xanana Gusmao dehan irregular, immoral, ho kiminoza ida ne’e. Liafuan Markus hatudu ba JUS, Pradet, Rede Feto, Procuroadoria Oe-Cusse, PNTL, Medico sira, hamutuk ho ativista partido ida rua, nune’e mos Neon Metin no Conselho Imprensa”.

Liafuan sira mak tau kor metan ka bold mak naran organizasaun sira ne’ebe Martinho Gusmao akuza nudar makelar kasus. Liafuan sira ne’e bele le kompletu iha artigo Martinho Gusmao nian artigo (https://martinhogusmao-center.tl/tl/in-memoriam-febriana-bana-martin-heidegger-dehan-sein-zum-tode-2/) iha paragrafu datolu.

Hakarak husu fila fali saida mak Martinho Gusmao nia defesa ba statementu ida iha leten ne’e? Artigo Martinho Gusmao nian ne’ebe kondena Neon Metin ho liafuan foun “neon maten, neon metan”, hatudu momoos se mak Martinho Gusmao. Nia so bele duun matak no bosok ema seluk do que tama iha diskusaun jenuino hodi fo evidensia kona ba saida mak nia hatete iha nia artigo inisiu. Bele mos haree iha liafuan sira mak hau sita iha leten nebe hatudu katak organizasaun sira mak hau temi iha hau nia artigo “Martinho Gusmao Keta Duun Matak Ema, Keta Bosok” ne’e laos atu buka simpatia, maibe  organizasaun sira ne’e hotu Martinho Gusmao mak temi rasik nudar makelar kasus. 

Kona ba RENETIL

Kona ba RENETIL no kona ba se mak halo no la halo funu, ba asuntu ida ne’e Martinho Gusmao haksoit dook liu kedas hosi hau nia artigo. Se mak hau atu sura kolen ba funu ida ne’e, no ida ne’e mos laos hau nia karakter. La hatene Martinho Gusmao nia baze razaun ba nia argumentu kona ba sura kolen ka sura se mak halo funu liu ka lae ne’e mai hosi ne’ebe? Sertamente laos hau mak sura hau nia kolen, tan la iha kolen ida mak hau iha. No mos, nein uituan hau koalia buat hirak ne’e iha hau nia artigo dahuluk nia laran. Maibe karik Martinho Gusmao intrepreta saida mak hau hakerek kona ba Neon Metin hodi dehan karik nia la lee revista Neon Metin nudar aktu ida atu hatudu an, entaun ne’e nia halo intrepretasaun sala. Bele oinsa mos, argumentu kona ba sura kolen ba funu la iha ligasaun ho hau nia argumentu sira mak tau iha hau nia artigo dahuluk hodi hatan ba Martinho Gusmao nia artigo inisiu.

Buat ida tan kona ba Neon Metin no RENETIL. RENETIL mak fo moris ba Neon Metin tan ne’e sira rua nunka bele iha nivel ida hanesan duni. RENETIL fo moris ba Neon Metin ne’e mos tanba hakarak hahu luta informasaun kontra propaganda media Indonesia nian. Media Indonesia nian sira ne’ebe halo propaganda hodi impede luta Timor-Leste nian ba ukun rasik an. Media Indonesia nian sira ne’e balun mak Martinho Gusmao mos publika nia hakerek sira. 

Martinho Gusmao sempre hakarak dada tan subject seluk, ema no instituisaun seluk tama iha diskusaun ne’ebe loloos ne’e iha ninia responsabilidade atu hatan. La presija dada ita nia diskusaun ba ema seluk tan hau la koalia kona ba ema seluk le ka la le Neon Metin. Hau mos la hatan Xanana tan nia la temi Neon Metin nudar makelar kasus. Hau mos la koalia subject seluk, hanesan lei kanonik, igreja katolik, Heidegger, Febriana Bana tan sira ne’e hotu laos foku ba hau nia diskusaun. Hau hatene oinsa limita hau nia-an iha diskusaun no hau hatene hau diskuti ho Martinho Gusmao no hatene tanba sa diskuti ho nia.

Keta oho ka Keta Duun Matak?

Bainhira Martinho Gusmao dehan oho signifika iha ema seluk, buat seluk, mak halo ema ida mate. Iha Martinho Gusmao nia hakerek nia dun katak visum mak oho Febriana Bana. Iha nia artigo laran nia hatete nune’e, “Atu bele hetan provas, JUS servisu hamutuk ho Pradet no PNTL ho Procuradoria Oe-cusse hodi halo “visum et repertum”. Ninia rezultadu mak hamosu “misterio doloroso”: Febriana Bana (13) mate”. Ho liafuan oin seluk, Martinho Gusmao hakarak hatete visum halo duni ba Febriana Bana no nia rezultadu visum mak Febriana Bana mate. Ida ne’e mak Martinho Gusmao duun matak no bosok publik loloos. Nia nega tiha katak nia la dehan nune’e iha nia artigo daruak nian. Bele le kompletu statementu ida ne’e iha paragrafu primeiru artigo dahuluk Martinho Gusmao nian (artigo (https://martinhogusmao-center.tl/tl/in-memoriam-febriana-bana-martin-heidegger-dehan-sein-zum-tode-2/). 

Iha artigo daruak mak hatan ba hau, Martinho Gusmao nia artigo dehan nune’e, hau dehan, nia mate depois “visum obrigatório”. Kompara tok statementu ida ne’e ho ida iha leten. Hosi statementu rua ne’e bele haree momoos inkonsistensia Martinho Gusmao nian. Maibe Martinho Gusmao nunka sente sala ho nia inkonsistensia.

Atu hatene kona ba Febriana Bana nia mate dalan mak otopsia duni, ida ne’e Martinho Gusmao aseita ho hau. Maibe nia la aseita ho nia an rasik, tan nia halo konkluzaun katak Febriana Mate tan visum. Iha relijiaun katolik ida hau tuir ne’e hanorin hau dehan kuandu ema ida mate, se ita la hatene nia mate tan saída, entaun labele duun ema seluk mak halo. Ita nia beik labele sai fali ema seluk nia sofrementu. Iha diskusaun ida ne’e Martinho Gusmao la konsege halo diferença entre Maromak nia ukun fuan 5 ho ukun fuan 8. Nia hatete rezultadu hosi Visum mak Febriana Bana mate maibe nia nega ida ne’e, maski nia statementu sira hatete sai loloos nia konkluzaun.

Febriana Bana ka Martinho Gusmao?

Neon Metin nia narativu laos Febriana Bana duni no la halo duni istoria kona ba Febriana Bana nia mate tan Neon Metin haree hetan tiha ona katak labarik ne’e nia mate sai tiha ona capital ba politik nain sira, inklui kandidatu presidente Martinho Gusmao uza hodi halo politik. At liutan Martinho Gusmao nein hakarak buka hatene se otopsi akontese duni ka lae? Se iha duni karik nia rezultadu saída? Maibe haksoit kedas ba konkluzaun.

Martinho Gusmao hatene katak família Febriana Bana husu atu ema labele politiza Febriana Bana nia mate. Hau hakarak sita saída mak família Febriana Bana hato’o iha ne’e, “Ami Familia Bo’ot Bana Kutet no Mahata kondena maka’as ema bo’ot sira ne’ebe mak uza no espalha informasaun no foto ami nia oan feto matebian Febriana Bana iha media social, no husu atu hatun informasaun no foto ne’ebe fahe ona tutan iha media no sai hanesan komsumu publiku iha Timor – Leste, no espalha ba estranjeiro”. Ne’e mak kontiudu balun hosiKarta Aberta ne’ebe publika iha Facebook 26 Junho 2021, hosi membru familia Febriana Bana nian.  

Neon Metin hakarak respeita familia kiak no mukit ida ne’e nia lia menon. Se bele Martinho Gusmao mos halo tuir ida ne’e, husik matebian deskansa iha damen nia laran.

Hosi esplikasaun ida ne’e bele hatene ona saida mak Neon Metin hakarak hato’o. Neon Metin la halo istoria Febriana Bana nian tan hakarak respeita matebian no matebian nia familia. So ema neon la iha deit mak uza labarik ida nia mate nudar opurtunidade hodi adianta interese pesoal nian. Ema ne’ebe uza matebian nia naran karik manan popularidade maibe familia matebian manan saida?

Hau nia artigo mak hau hakerek nudar Xefe Redasaun no hakerek hodi hatan ba Martinho Gusmao tan nia mak dehan Neon Metin makelar kasus, laos Febriana Bana mak dehan. Relijiaun katolik ida hau tuir ne’e mos hanorin hau atu respeita matebian sira. Bainhira ema ida mate ona, presija husik matebian ba deskansa rohan laek nian. Sukit sai matebian nia naran hodi halo politika, hodi akuza ema seluk ne’e la etika, imoral,  no la sensivel ba ema seluk nia susar.

Print Friendly, PDF & Email

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here