{"id":10011,"date":"2021-10-19T19:56:40","date_gmt":"2021-10-19T10:56:40","guid":{"rendered":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/?p=10011"},"modified":"2021-10-19T19:56:43","modified_gmt":"2021-10-19T10:56:43","slug":"loron-mundial-ai-han-koligasaun-agrikultura-husu-promove-sistema-ai-han-inkluzivu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/2021\/10\/19\/loron-mundial-ai-han-koligasaun-agrikultura-husu-promove-sistema-ai-han-inkluzivu\/","title":{"rendered":"Loron Mundial Ai-han, Koligasaun Agrikultura Husu Promove Sistema Ai-han Inkluzivu"},"content":{"rendered":"\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong><em>Reportazen Umbelina dos Reis<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Hametin Agrikultura Sustent\u00e1vel Timor Lorosa\u2019e (HASATIL) ho koligasaun Agrikultura ne\u2019ebe kompostu husi Oxfam iha Timor-Leste, Alumni Parlamentu Foinsa\u2019e (APFTL), Asosiasaun Defisi\u00e9nsia Timor-Leste (ADTL), Ra\u2019es Hadomi Timor Oan (RHTO), Permakultura Timor-Leste (PERMATIL) no Kadalak Sulimutu Institutu (KSI) rekomenda ba governu, Parlamentu Nasional, Prezidente Republika no publiku, atu tau nafatin atensaun ba situasaun real iha laran, liga ba sistema ai-han tanba dadus hatudu sei nafatin mal nutrisaun ho 47%.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Liuhusi konfer\u00e9nsia imprensa hodi komemora loron mundi\u00e1l ai-han, nune\u2019e HASATIL ho koligasaun Agrikultura &nbsp;ba jornalista sira hateten, situasaun produsaun ai-han sei nafatin laiha progresu boot, maski governu no doador sira gasta ona osan tokon ba tokon ba set\u00f3r ne\u2019e.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Portavoz Koligasaun Agrikultura dehan ita kontinua iha n\u00fameru inseguransa ai-han no malnutrisaun ne\u2019eb\u00e9 boot, no afeta ba labarik sira ho idade menus tinan lima mai kraik m\u00f3s laiha mudansa boot, bazeia ba dadus malnutrisaun kr\u00f3niku 47% (stunting) no 8,7% wasting 1, malnutrisaun ida ne\u2019e m\u00f3s akontese kauza husi toman han ne\u2019eb\u00e9 la saudavel hah\u00fa kedan husi labarik iha inan nia knotak.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>\u201cIta nia sistema ai-han m\u00f3s la reziliente ba ameasa husi risku global sira hanesan mudansa klim\u00e1tika, no pandemia sira. Ho COVID -19 ita aprende ona katak bainhira mundu monu ba krizi nia laran, ema hotu nia preokupasaun primeiru maka ai-han. Iha Timor-Leste ita hasoru ameasa boot liu tanba ita defende maka\u2019as tebes ba importasaun ai-han husi rai liur, hanesan dependensia ba foos importasaun husi Vietnam no nasaun sira seluk. Mudansa klim\u00e1tika m\u00f3s halo ita nia produsaun rai laran la estavel, tanba udan la tun la tuir ona nia tempu ho variabilidade ne\u2019eb\u00e9 aas, impaktu seluk maka estraga m\u00f3s infra-estrutura b\u00e1ziku sira ne\u2019eb\u00e9 fasilita agrikult\u00f3r sira nia produsaun, no movimentu ka asesibilidade ba merkadu\u201d<\/em> hatete Porta Voz koligasaun Agrikultura, Benvinda Alvez iha edif\u00edsiu PERMATIL, 19\/10<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nia hatutan dadus governu nia m\u00f3s hatudu katak, problema kiak no in-seguransa ai-han, malnutrisaun no dezigualdade social sei aas liu iha area rural sira ne\u2019eb\u00e9 maioria povu moris hanesan agrikult\u00f3r. Ida ne\u2019e tanba ita nia pol\u00edtiku iha set\u00f3r agrikultura, no m\u00f3s set\u00f3r seluk ne\u2019eb\u00e9 liga ba sistema ai-han, hanesan set\u00f3r infra-estrutura, kom\u00e9rsiu no social, la promove partisipasaun igu\u00e1l ema hotu no la inkluzivu, liu-liu ho ema defisi\u00e9nsia, feto, LGBT no o mos foinsa\u2019e sira.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Tanba ne\u2019e HASATIL ho Koligasaun Agrikultura hakarak fo hanoin ba ukun nain sira hotu, atu investe barak liu hodi promove agrikultura fam\u00edliar, dezenvolve infra-estrutura iha nivel suku to\u2019o aldeia sira, hodi haforsa komunidade sira nia reziliensia ba mudansa klim\u00e1tika, liu husi harii irrigasaun eskalasaun ki\u2019ik ne\u2019ebe fornese bee ba uma kain sira nia toos iha tempu ne\u2019eb\u00e9 laiha udan, suporta konservasaun ba bee, ai-laran no bee matan sira atu labele maran. Hadiak estrada no ponte sira to nivel aldeia atu komunidade iha asesu nafatin ba merkadu.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Utilizasaun teknolojia apropriadu durante tempu koilleta hodi hasa\u2019e produsaun no produtividade. Haforsa no hametin konsumu ai-han lokal hodi estimula produsaun ai-han iha rai laran no hadiak rendimentu familia.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Koligasaun Agrikultura mos husu atu promove sistema ai-han ne\u2019eb\u00e9 inkluzivu, hodi fasilita partisipasaun hanesan ba ema ho defisiensia, feto sira, LGBT, no m\u00f3s foin sa\u2019e sira, iha atividade sira ne\u2019eb\u00e9 liga ba sistema ai han, inklui produsaun, distribuisaun, merkadoria, prosesamentu no mos laboratorium hodi teste produtu ai-han sira iha rai laran.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Koligasaun Agrikultura konklui katak fo solidariedade no apoiu ba movimentu kamponeza no familia agrikultor hotu iha nivel nasion\u00e1l no mundi\u00e1l, ne\u2019eb\u00e9 kontinua luta hodi halakon poder kompa\u00f1ia boot sira nian iha set\u00f3r agrikultura. Tenke fo fali poder produsaun no sistema ai-han ba kamponezes no agrikultor ki\u2019ik sira ne\u2019eb\u00e9 mak sai forsa loloos ba mundu nia sistema ai-han ida ne\u2019eb\u00e9 saudavel, sustentavel, eqitavel, no di\u2019ak ba meiu ambiente.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Reportazen Umbelina dos Reis Hametin Agrikultura Sustent\u00e1vel Timor Lorosa\u2019e (HASATIL) ho koligasaun Agrikultura ne\u2019ebe kompostu husi Oxfam iha Timor-Leste, Alumni Parlamentu Foinsa\u2019e (APFTL), Asosiasaun Defisi\u00e9nsia Timor-Leste (ADTL), Ra\u2019es Hadomi Timor Oan (RHTO), Permakultura Timor-Leste (PERMATIL) no Kadalak Sulimutu Institutu (KSI) rekomenda ba governu, Parlamentu Nasional, Prezidente Republika no publiku, atu tau nafatin atensaun ba situasaun [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":10012,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"amp_status":"","footnotes":""},"categories":[63],"tags":[],"class_list":["post-10011","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-notisia"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10011","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=10011"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10011\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":10013,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10011\/revisions\/10013"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media\/10012"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=10011"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=10011"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=10011"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}