{"id":10413,"date":"2021-11-24T10:37:54","date_gmt":"2021-11-24T01:37:54","guid":{"rendered":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/?p=10413"},"modified":"2021-11-24T10:37:55","modified_gmt":"2021-11-24T01:37:55","slug":"governu-inisia-sondajen-ba-programa-re-ajustamentu-planu-estratejiku-dezenvolvimentu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/2021\/11\/24\/governu-inisia-sondajen-ba-programa-re-ajustamentu-planu-estratejiku-dezenvolvimentu\/","title":{"rendered":"Governu Inisia Sondajen, Ba Programa Re-ajustamentu Planu Estrat\u00e9jiku Dezenvolvimentu"},"content":{"rendered":"\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong><em>Reportajen Zevonia Vieira <\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">VIII Governu Konstitusion\u00e1l inisia prosesu konsulta ba re-ajustamentu Planu Estrat\u00e9jiku Dezenvolvimentu (PED) 2011-2030.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Liuhusi komunikadu ne\u2019ebe Neon Metin asesu, iha loron 23 Novembru, &nbsp;Vise-Primeiru Ministru no Ministru Planu no Ordenamentu (VPM-MPO), Enje\u00f1eiro Jos\u00e9 Maria dos Reis, nu\u2019udar Koordenad\u00f3r ba prosesu reajustamentu PED 2011-2030, halo-ona reuniaun konsultasaun ho Arcebispo Arquidiocese Dili, Dom Virg\u00edlio do Carmo da Silva, SDB no Bispo Diocese Maliana, Dom Norberto do Amaral,<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Iha fulan ne\u2019e nia laran, ekipa enumerad\u00f3r hamutuk ema nain 46 destaka ona ba suku hamutuk 138 iha territ\u00f3riu nasion\u00e1l hodi hala\u2019o sondajen \u201cAspirasaun Timor-oan ba Futuru.\u201d Objetivu husi sondajen ne\u2019e mak atu rekolla populasaun Timor-Leste sira nia hanoin kona-ba dezafiu ne\u2019ebe sira hasoru no sira-nia aspirasaun ba futuru Timor-Leste ne\u2019eb\u00e9 sira hakarak iha tinan 15 oin mai. Sondajen ida ne\u2019e realiza liu husi kolaborasaun entre Centro Planeamento Integrado (CPI) husi Minist\u00e9riu Planu no Ordenamentu (MPO); Unidade Planeamentu, Monitorizaun, no Avaliasaun (UPMA) husi Gabinete Primeiru Ministru; Diresaun-Jer\u00e1l Estat\u00edstika iha Minist\u00e9riu Finansas; no Minist\u00e9riu Administrasaun Estat\u00e1l.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Aleinde sondajen ne\u2019eb\u00e9 hala\u2019o dadauk hela, ekipa t\u00e9knika sei halo m\u00f3s konsulta ho l\u00edder eis-titulares, l\u00edder konfisoens relijiozu sira, no reprezentante husi entidade, instituisaun no komunidade hotu, inklui sosiedade siv\u00edl, set\u00f3r privadu, akademia, partidu pol\u00edtiku, m\u00e9dia, autoridade munisip\u00e1l no l\u00edder komunit\u00e1riu, l\u00edder grupu juventude, grupu feto, no grupu vulner\u00e1vel no marjinalizadu sira.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Objetivu husi konsulta p\u00fabliku ba reajustamentu PED ne\u2019e hala\u2019o hodi asegura katak dokumentu planu estrat\u00e9jiku nasion\u00e1l ba tinan 15 oin mai ne\u2019e refleta mehi Populasaun Timor-Leste hotu nian, atu nune\u2019e asegura inkluzaun no la husik hela ema ida iha kotuk iha dezenvolvimentu. Aleinde ida ne\u2019e, konsultasaun ho entidade hotu inklui partidu pol\u00edtiku sira ne\u2019e atu garante katak planu estrat\u00e9jiku nasion\u00e1l ne\u2019e sai hanesan instrumentu ba koezaun nasion\u00e1l no estabilidade governativa, hodi garante kontinuidade iha esforsu ba dezenvolvimentu nasaun ne\u2019ebe justu, sustent\u00e1vel, no bele mellora ben-est\u00e1r povu tomak nian.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Desizaun VIII Governu Konstitusion\u00e1l liu husi Rezolusaun N\u00fa. 81\/2021 &#8211; 21 Jullu ba establesimentu Komisaun Interministeri\u00e1l ba Reajustamentu PED 2011-2030 ne\u2019e bazeia ba situasaun atu\u00e1l Timor-Leste nian ne\u2019eb\u00e9 kontinua depende ba fundu mina-rai, no mos ho<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">problema kiak no dezigualidade multidimension\u00e1l ne\u2019eb\u00e9 Timor-Leste hasoru antes ona no magnifika liu t\u00e1n ho impaktu husi pandemia COVID-19 no dezastre natur\u00e1l sira. Konsidera situasaun atual ne\u2019e, mak reajustamentu PED opta konseitu dezenvolvimentu sustent\u00e1vel ne\u2019eb\u00e9 konsagra ona iha konstituisaun RDTL no ali\u00f1a m\u00f3s ho Objetivu Dezenvolvimentu Sustent\u00e1vel (ODS). Nune\u2019e, reajustamentu PED sei garante vizaun kom\u00fan ida ba futuru Timor-Leste tuir aspirasaun Populasaun Timor-Leste hotu nian ho medida estrat\u00e9jiku prazu m\u00e9diu no naruk nian ne\u2019eb\u00e9 integradu no iha balansu diak entre dimensaun tolu husi dezenvolvimentu sustent\u00e1vel: <strong>sosi\u00e1l, ekon\u00f3miku, no ambient\u00e1l.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Konseitu dezenvolvimentu ida ne\u2019e nia sentru mak ema, natureza, no dame, tuir kontextu Timor-Leste nian, no bazeia ba prins\u00edpiu direitus umanus garante inkluzaun hodi la husik ema ida iha kotuk, no sei bazeia m\u00f3s ba evid\u00e9nsia, potensialidade territori\u00e1l, no rasionalizasaun kustu-benef\u00edsiu. Aleinde ne\u2019e, konseitu dezenvolvimentu ne\u2019e orientadu ba atinjimentu vizaun no metas previstu iha set\u00f3r prinsip\u00e1l sira, inklui sub-sektor\u00e1l no programa sira, atu garante planu estrat\u00e9jiku prazu m\u00e9diu no naruk ida ne\u2019eb\u00e9 integradu nu\u2019udar matadalan ba dezenvolvimentu sustent\u00e1vel, konta ho progresu sira ne\u2019eb\u00e9 Timor-Leste atinji ona.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nune\u2019e, reajustamentu PED sei foti lisaun sira husi implementasaun Planu Dezenvolvimentu Nasion\u00e1l (PDN 2002-2020), Planu Estrat\u00e9jiku Dezenvolvimentu (PED 2011-2030) ne\u2019e rasik, Planu Rekuperasaun Ekon\u00f3mika, Relat\u00f3riu CVAR no CVA, no estratejia sektor\u00e1l sira seluk hodi defini medida estrat\u00e9jiku hirak ne\u2019eb\u00e9 pr\u00f3priu ba responde situasaun atu\u00e1l no antesipa risku no ameasa sira ne\u2019eb\u00e9 bele mosu iha futuru.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Reportajen Zevonia Vieira VIII Governu Konstitusion\u00e1l inisia prosesu konsulta ba re-ajustamentu Planu Estrat\u00e9jiku Dezenvolvimentu (PED) 2011-2030. Liuhusi komunikadu ne\u2019ebe Neon Metin asesu, iha loron 23 Novembru, &nbsp;Vise-Primeiru Ministru no Ministru Planu no Ordenamentu (VPM-MPO), Enje\u00f1eiro Jos\u00e9 Maria dos Reis, nu\u2019udar Koordenad\u00f3r ba prosesu reajustamentu PED 2011-2030, halo-ona reuniaun konsultasaun ho Arcebispo Arquidiocese Dili, Dom Virg\u00edlio [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":10414,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"amp_status":"","footnotes":""},"categories":[63],"tags":[],"class_list":["post-10413","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-notisia"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10413","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=10413"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10413\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":10415,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10413\/revisions\/10415"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media\/10414"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=10413"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=10413"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=10413"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}