{"id":10515,"date":"2021-12-02T15:54:07","date_gmt":"2021-12-02T06:54:07","guid":{"rendered":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/?p=10515"},"modified":"2021-12-02T15:54:08","modified_gmt":"2021-12-02T06:54:08","slug":"programa-protesaun-sosial-covid-19-la-sensivel-ba-ema-defisiensia-sira","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/2021\/12\/02\/programa-protesaun-sosial-covid-19-la-sensivel-ba-ema-defisiensia-sira\/","title":{"rendered":"Programa Protesaun Sosi\u00e1l COVID-19, La Sensivel Ba Ema Defisi\u00e9nsia Sira"},"content":{"rendered":"\n<p><strong><em>Reportajen Adroaldo \u2018Saretukau\u2019<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong><em>\u201cGovernu presiza konverte planu no mekanizmu sira hosi plataforma ne\u2019eb\u00e9 la ases\u00edvel ba plataforma ne\u2019eb\u00e9 ases\u00edvel no efikaz, liu hosi garante no asegura feto ho labarik feto sira nia rezil\u00e9nsia moris durante per\u00edodu pre-pandemia, durante pandemia no pos-pandemia\u201d <\/em>Carmelita.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Community Based Rehabilitation Network, Timor-Leste (CBRN-TL) hetan apoiu hosi UN Women hodi halo peskiza konab\u00e1 oins\u00e1 feto no labarik feto ho difisi\u00e9nsia sira, asesu ba programa protesaun sosi\u00e1l no rekuperasaun ekonomia iha Timor-Leste, durante per\u00edodu COVID-19.<\/p>\n\n\n\n<p>Liu husi aprezentasaun husi rezultadu deskobrimentu no lakuna sira mak hetan durante halo peskiza hatudu katak, durante COVID-19 iha inisiu tinan 2022, iha fulan Marsu governu Timor-Leste responde ona ho lalais ba krize sa\u00fade, refere ho implementasaun pol\u00edtika publika oi-oin.<\/p>\n\n\n\n<p>Jerente Programa CBRN-TL, Carmelita de Ara\u00fajo hato\u2019o, iha salaun Tower katak iha pol\u00edtika restrisaun sosi\u00e1l sira ne\u2019eb\u00e9 aplika iha rai laran, lori tebes impaktu negativu ba ekonomia sosial, sobreviv\u00e9nsia no rezil\u00e9nsia moris populasaun nian, de modo ema vulneravel sira, nomeadamente feto no labarik feto ho defisi\u00e9nsia sira, tanba ida ne\u2019e peskiza ne\u2019e halo hodi haree ba programa sira mak la sensivel ba ema ho defisi\u00e9nsia sira.<\/p>\n\n\n\n<p><em>\u201cAtu identifika nesesidade no lakuna sira ne\u2019eb\u00e9 mak halo no labarik feto ho difisi\u00e9nsia sira hasoru wainhira asesu ba protesaun sosial hodi hakbiit sira nia ekonomia no moris di\u2019ak. Atu hasa\u2019e kapasidade komunidade organizasaun sosiedade sivil hodi partisipa iha pol\u00edtika no halo desizasaun konab\u00e1 direitu feto no labarik feto ho difisi\u00e9nsia, nune\u2019e bele iha protesaun sosial ne\u2019eb\u00e9 mak inkluzivu liu tan. Atu oferese dadus adekuadu no kred\u00edvel ba parte governu konab\u00e1 implikasaun hosi regra restritiva no pol\u00edtika rekuperasuan ekon\u00f3mika ba feto no labarik feto ho difisi\u00e9nsia sira sira durante per\u00edodu pandemia ne\u2019e\u201d,<\/em> esplika jerente programa CBRN-TL, iha Sala Konfer\u00e9nsia Tower, Fatuhada.<\/p>\n\n\n\n<p>Nia esplika iha programa protesaun sosial idozus, invalidez no subs\u00edsdiu bolsa da main, Ema ho Difisi\u00e9nsia (EhD) la seguru atu bolu sira \u2018Invalidu\u2019 ne\u2019eb\u00e9 parte governu deskreve ba sira. Nia hatutan, iha parte seluk ba programa refere burokrasia ne\u2019eb\u00e9 komplikadu hasusar EhD feto no inan sira nia asesu ba programa sira, hanesan trata dokumentu sira, <em>\u201cpior liu tan mak EhD sira hetan atendimentu la dignu, ezemplu ko\u2019alia kasar hosi profisional sira\u201d, <\/em>Nia hatete.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cApoiu sesta b\u00e1zika, feto ho difisi\u00e9nsia sira ne\u2019eb\u00e9 mak mezmu asume papel nu\u2019udar xefe fam\u00edlia, la asesu ba subs\u00eddiu tanba tuir interpretasaun hosi parte relevante sira haktuir katak xefe fam\u00edlia tenki mane. Fatin distribuisaun apoiu ajudu sira la ases\u00edvel ba EhD, ezemplu dist\u00e1nsia dook, hamriik kleur no dudu malu\u201d, tenik Jerente CBRN-TL.<\/p>\n\n\n\n<p>Nia aumenta tan katak produtu sesta b\u00e1zika la efetiva ba inan sira ne\u2019eb\u00e9 ho difisi\u00e9nsia, no distribuidor sira la prepara produtu sira ne\u2019eb\u00e9 maka esensial no espes\u00edfiku ba inan isin-rua sira ne\u2019eb\u00e9 ho difisi\u00e9nsia, la iha balansu hahan ne\u2019eb\u00e9 distribui halo EhD sai vulneravel liu tan.<\/p>\n\n\n\n<p><em>\u201cEhD sira ne\u2019eb\u00e9 orijinalidade hosi munis\u00edpiu, ne\u2019eb\u00e9 hela iha D\u00edli, labele asesu ba apoiu sesta b\u00e1zika, tanba bazeia ba lista fixa uma-kain, sira la pertense iha Munis\u00edpiu D\u00edli. Tan dist\u00e1nsia no regra restritivu sira halo EhD sira obrigatoriamente tenki hela iha D\u00edli no la asesu ba apoiu sesta b\u00e1zika\u201d <\/em>Nia esplika.<\/p>\n\n\n\n<p>Konab\u00e1 fundu monet\u00e1riu $200 ne\u2019eb\u00e9 reprezenta agregadu familiar katak karik iha auz\u00e9nsia hosi xefe fam\u00edlia, membru ne\u2019eb\u00e9 integra iha fixa fam\u00edlia iha direitu atu reprezenta hodi simu subs\u00eddiu ne\u2019e, <em>\u201cimplementasaun lei refere la manifesta konab\u00e1 inan-feto ho difisi\u00e9nsia sira ne\u2019eb\u00e9 mak divorsiadu no respoons\u00e1vel nu\u2019udar xefe fam\u00edlia nia direitu atu asesu ba subs\u00eddiu refere\u201d, <\/em>Nia hatete.<\/p>\n\n\n\n<p>Nune\u2019e mos ba apoiu empregu sira, Jerente Carmelita hatete Lei n\u00fa.14\/2020, loron 29, Dezembru ne\u2019eb\u00e9 aprova OJE tinan 2021, atu finansia konjutan hosi medida prinsipal neen, inklui apoiu empregu, morat\u00f3riu kr\u00e9ditu nian, izensaun propinas akizisaun ai-han sira, apoiu profisional li\u00f1a frente nian no medida sira prevensaun no mitigasaun COVID-19.<\/p>\n\n\n\n<p><em>\u201cLei refere la mensiona klaru konab\u00e1 tipu empregu ne\u2019eb\u00e9 elijivel. Lei refere favorese de\u2019it empregu sira ne\u2019eb\u00e9 halo hosi kompa\u00f1ia sira hoso haluha atu haree mos ema ho difisi\u00e9nsia sira ne\u2019eb\u00b4emhalo auto-empregu\u201d <\/em>tenik Nia.<\/p>\n\n\n\n<p>Ikus jerente ne\u2019e hakotu katak pol\u00edtika rekoperasaun ekonomia no apoiu protesuan sosial nian tulun tebes atu hamenus kiak no hakbiit sustentabilidade ekonomia fam\u00edlia sira nian iha Timor-Leste. Kontextualmeten, medida no mekanizmu sira hosi apoiu no ajuda sira la ekuitativu ba ema ho difisi\u00e9nsia sira.<\/p>\n\n\n\n<p><em>\u201cGovernu presiza konverte planu no mekanizmu sira hosi plataforma ne\u2019eb\u00e9 la ases\u00edvel ba plataforma ne\u2019eb\u00e9 ases\u00edvel no efikaz, liu hosi garante no asegura feto ho labarik feto sira nia rezil\u00e9nsia moris durante per\u00edodu pre-pandemia, durante pandemia no pos-pandemia\u201d<\/em> Carmelita.<\/p>\n\n\n\n<p>Iha intervensaun durante diskusaun, Xefe Departamentu Protesaun Sosial ba Feto, Minist\u00e9riu Solidariedade Sosi\u00e1l no Inkluzaun (MSSI), Judit dos Reis Sarmento hato\u2019o agradese boot ba CBRN-TL nia esforsu tanba bele deskobre asuntu balu ne\u2019eb\u00e9 mak governu mesak labele halo.<\/p>\n\n\n\n<p><em>\u201cAsuntu feto no labarik ami la serbisu mesak, ami servisu ho komunidade sira liu-liu ba iha feto no labarik feto sira ne\u2019eb\u00e9 mak hetan diskriminasaun no viol\u00e9nsia bazeia ba j\u00e9neru, atu dehan katak ami asegura ba ema sira ne\u2019eb\u00e9 mak hetan diskriminasaun liu-liu maluk vulneravel sira nomos maluk ho difisi\u00e9nsia, ami la husik liu\u201d <\/em>hateten Xefe Departamentu Judit.<\/p>\n\n\n\n<p>Entretantu Diretora Ezekutiva CBRN-TL, Norberta Vicente Soares da Cruz agradese ba partisipasaun hosi reprezentante governu, aj\u00e9nsia no sosiedade siv\u00edl ba sujestaun, pergunta sira ne\u2019eb\u00e9 hato\u2019o durante diskusaun, espera ida ne\u2019eb\u00e9 bele sai solusaun di\u2019ak ida hosi solusiona problema ne\u2019eb\u00e9 mak identifikadu, hodi halo mos advokasia.<\/p>\n\n\n\n<p><em>\u201cEma ho defisi\u00e9nsia, ema sira ne\u2019eb\u00e9 mak iha impedimentu iha f\u00edziku, mental, intelektu\u00e1l, matan ho tilun, ne\u2019eb\u00e9 mak lori tempu ne\u2019eb\u00e9 mak naruk no hasoru bareira oi-oin iha sosiedade, hapara sira nia partisipasaun la hanesan ho ema sira seluk\u201d,<\/em> hatete Norberta.<\/p>\n\n\n\n<p>Nia hatutan hosi koment\u00e1riu barak katak tenke halo atendimentu espesial ba EhD, maib\u00e9 diretora ne\u2019e hatete katak la\u2019os atu halo ema ida espesi\u00e1l, maib\u00e9 ema hotu tenke sente hanesan ka ekuidade.<\/p>\n\n\n\n<p><em>\u201cDefisi\u00e9nsia ne\u2019e mak oins\u00e1? Tanba dala barak ema nia hanoin sira ne\u2019e, o tenke halo ida ne\u2019e tanba sira merese hanesan ne\u2019e, lae! La\u2019os dehan merese maib\u00e9 halo buat ne\u2019eb\u00e9 mak ita hotu tenke sente katak ita hotu sente hanesan\u201d<\/em> Diretora Norberta.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Reportajen Adroaldo \u2018Saretukau\u2019 \u201cGovernu presiza konverte planu no mekanizmu sira hosi plataforma ne\u2019eb\u00e9 la ases\u00edvel ba plataforma ne\u2019eb\u00e9 ases\u00edvel no efikaz, liu hosi garante no asegura feto ho labarik feto sira nia rezil\u00e9nsia moris durante per\u00edodu pre-pandemia, durante pandemia no pos-pandemia\u201d Carmelita. Community Based Rehabilitation Network, Timor-Leste (CBRN-TL) hetan apoiu hosi UN Women hodi halo [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":10516,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"amp_status":"","footnotes":""},"categories":[63],"tags":[],"class_list":["post-10515","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-notisia"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10515","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=10515"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10515\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":10517,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10515\/revisions\/10517"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media\/10516"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=10515"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=10515"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=10515"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}