{"id":1053,"date":"2019-07-14T02:41:41","date_gmt":"2019-07-14T02:41:41","guid":{"rendered":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/?p=1053"},"modified":"2019-07-14T14:14:31","modified_gmt":"2019-07-14T14:14:31","slug":"jokowi-sei-inaugrua-ponte-bidau-santana-projetu-haluha-organizadu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/2019\/07\/14\/jokowi-sei-inaugrua-ponte-bidau-santana-projetu-haluha-organizadu\/","title":{"rendered":"Jokowi Sei Inaugura Ponte Bidau Santana: Projetu \u201cHaluha Organizadu\u201d?"},"content":{"rendered":"<p>Notisia foin lalais ne\u2019e fo sai katak Presidente Indonesia, Jokowi, sei inaugura ponte Bidau Santana. Ponte ida ne\u2019e ho folin besik milaun $4, liga dalan bot, Bidau Santana ba to\u2019o Statua Cristo Rei, statua ida ne\u2019ebe Jenderal Soeharto, Presidente Indonesia, mak harii. ponte ne\u2019e mos harii hosi kompania Indonesia ida (Carya Timor ka Karya Timor) no emprega ema Indonesia barak.<\/p>\n<p>Publik la hatene loloos razaun tansa Jokowi mak sei inaugura. Razaun pulitik ida ne&#8217;ebe tau ba publik nia bikan laran mak atu hametin liutan relasaun Timor-Leste ho Indonesia. Mais signifika saida ho memorializasaun pasadu nakukun ne&#8217;ebe Timor-oan barak hasoru iha tinan 24 nia laran?<\/p>\n<p>Ukun-an Timor-Leste nian koinesidu ho luta revolusionariu ida, tanba involve povo iha komponente hotu-hotu. Razaun fundamental hosi involvimentu povo nian ne\u2019e tanba povo hakarak sai hosi opresaun no represaun ukun rejime Soeharto nian. Tanba durante Indonesia nia ukun, iha familia ida-idak, iha sikun barak Dili laran, iha fatin-fatin, Indonesia husik hela memoria triste, memoria kanek ne&#8217;ebe povo Timor-Leste susar atu haluha.<\/p>\n<p>Maibe, iha tinan 20 nia laran ona, estadu hanesan halo hela esforsu ida atu hamoos memoria pasadu nian liu hosi aktu sira mak la sensivel. Projetu ponte Bidau Santana ne\u2019ebe dehan Jokowi mak sei inaugura ne\u2019e ezemplu ida deit. Konstrusaun estrada barak iha Timor-Leste nia laran kompania Indonesia mak halo, tanba sira mak manan tender. Gedung Kebudayaan Indonesia ne\u2019ebe hamrik aas los iha dalan Kaikoli sae ba Balidi, dalan ne\u2019ebe demonstrante sira hakat liu hodi ba to\u2019o Santa Cruz, fatin ikus ne\u2019ebe Indonesia halo masakre ba joven besik 200. Gedung ne\u2019e mos hamrik kedas iha kantor Polres, kantor polisia Indonesia nian ida ne\u2019ebe uza hodi halo tortura ba Timor-oan sira. Fatin hanesan mak sai mos istoria golpe estadu iha 1974.<\/p>\n<p>Foin lalais, bainhira akontese inaugurasaun ba Aeroportu Rota de Sandalo iha Oecusse, Indonesia nia notisia fo sai katak Indonesia mak harii aeroportu furak ne\u2019e ba Timor-Leste. Governo Timor-Leste nonook deit ho aktu ida ne\u2019e. Media Indonesia balun louva tebes saida mak Indonesia halo ona iha Timor tempu ukun rasik an nian. Iha Timor-Leste laran rasik, governo haree buat sira mak akontese hanesan buat babain, no la halo esforsu maximu hodi fo informasaun no eduka publik, iha Indonesia no iha Timor-Leste, kona ba saida mak akontese dadaun no saida mak akontese ona iha pasadu, maski rekomendasaun sira relatoriu CAVR no CVA esklarese tiha ona presija halo edukasaun kona ba pasadu nian.<\/p>\n<p>Iha parte seluk, governo mos establese instituisaun memoria Centro Nacional Chega! (CNC) hodi kontinua halo servisu memorializasaun no edukasaun. Maibe bainhira kompara investementu osan nian nian, governo tau miloens-miloens dolar ba projetu sira ne\u2019ebe kompania Indonesia mak kaer, no tau deit milaun 1 ba CNC. Iha Tinan 24 nia laran, Indonesia halo povo Timor-Leste moris la hakmatek, mate, hetan oho, duni, sai reujiadu, kastigu no hetan torturasaun. Tinan 20 nia laran, Indonesia lori fila miloens-miloens dolar fila ba Indonesia, iha tempu hanesan povo Timor-Leste kontinua moris kiak no hetan deit osan menus hosi dolar 2 loron ida. Indonesia laos deit hetan hetan lukru liu hosi projetu konstrusaun, Indonesia mos hetan rendementu bot hosi exportasaun non-migas (mina ho gas) kuaze milaun $200 kada tinan, no migas (mina ho gas) kuaze milaun $6 kada tinan.<\/p>\n<p>Saida mak akontese hela dadaun hanesan esforsu \u2018haluha organizadu\u2019 ida. Termu haluha organizadu \u00a0ka <em>collective forgetting\u00a0<\/em>ne\u2019e refere ba hahalok mak la iha esforsu hosi parte sira ne\u2019ebe loloos ne\u2019e responsabiliza atu hanoin no la repete tan saida mak halo ona iha pasadu. Haluha organizadu ne\u2019e fo hanoin kona ba saida mak sira iha poder hakarak hosi ema ne\u2019ebe sira ukun atu hanoin no mos atu haluha. Ba Timor-Leste, liafuan ne\u2019e apropriadu hodi esplika ita nia situasaun relasiona ho memorializasaun no edukasaun. Esforsu kontra haluha existi hela, maibe esforsu ida ne\u2019e bainhira kompara ho esforsu ka aktu hodi hamoos memoria pasadu, esforsu ida ikus ne\u2019e boot teb-tebes.<\/p>\n<p>Ukun nain sira halo esforsu atu steril tiha konsiensia sosiedade ida nian liu hosi metodu haluha organizadu. Konsiensia koletivu halakon tiha ho intervensaun sistematiku ida ho naran dezenvolvimentu, no lori fali Indonesia mai, liu hosi nia kompania sira, truka sira nia maskra (<em>topeng,<\/em>iha lian Indonesia) opresor ba fali dezenvolvedor. Jerasaun agora nian, ne\u2019ebe la hetan edukasaun naton kona ba istoria pasadu nakukun moris ho Indonesia, hanoin katak saida mak Indonesia halo hela dadaun ne\u2019e buat ne\u2019ebe la iha ligasaun ho istoria pasadu nian. Balun komesa dehan, \u201cse uluk Indonesia halo diak hanesan agora ne\u2019e karik Timor-Leste la presija ukun rasik an.\u201d<\/p>\n<p>Estrannamente, ema barak silensiu ka nonook ho saida mak akontese dadaun. Governo hili atu fo mensajen \u2018kahur malu\u2019 ka <em>mix messages<\/em>, atu nune\u2019e bele husik hela konfuzaun iha povo nia konsiensia. Esforsu ida ne\u2019e mos nudar esforsu ida atu halo ema susar atu asesu ba memoria pasadu nian hodi nune\u2019e bele forma konsiensia <em>ambigu\u00a0<\/em>ida iha sosiedade nia let.<\/p>\n<p>Ema barak mos koalia kona ba jerasaun pro-otonomia, milisia, ema sira mak hetan diak iha Indonesia nia ukun agora hetan diak nafatin. Maibe statementu hirak ne\u2019e koalia bainhira sira siente katak sira hahu lakon ona \u2018poder\u2019 (osan, pozisaun, relasaun). Narativa ida ne\u2019e sai diferente bainhira situasaun poder muda. \u00a0Maibe sira la koalia buat ida, ka hili atu koalia ho kuidadu, bainhira autor istoria pasadu nian sira servisu ho kompania barak hosi Indonesia, ne\u2019ebe nain mak eis-jenerais Indonesia. Situasaun ne\u2019e sai aat liutan bainhira aumenta ho esforsu sira liu hosi halo propaganda falsu, inventa faktus, no halo kleuk tiha istoria pasadu nian. Eleisaun dala rua foin lalais ne\u2019e hatudu momoos esforsu ba kria memoria falsu no husik hela sosiedade iha ambiguidade nia laran.<\/p>\n<p>Hanoin koletivu ba memoria pasadu nian mak resposta ida diak liu hodi kontra haluha koletivu. Memoria koletivu, bainhira mobiliza, organiza ho diak, no investe ho maximu mak sei fo espasu ba konstrusaun identidade no hametin koezaun sosial. Governo bele halo ida ne\u2019e liu hosi investe iha projetu hakerek istoria, konstroe no pormove sitiu istoriku, edukasaun publik, no projetu investigasaun sira.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Notisia foin lalais ne\u2019e fo sai katak Presidente Indonesia, Jokowi, sei inaugura ponte Bidau Santana. Ponte ida ne\u2019e ho folin besik milaun $4, liga dalan bot, Bidau Santana ba to\u2019o Statua Cristo Rei, statua ida ne\u2019ebe Jenderal Soeharto, Presidente Indonesia, mak harii. ponte ne\u2019e mos harii hosi kompania Indonesia ida (Carya Timor ka Karya Timor) [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":1054,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"amp_status":"","footnotes":""},"categories":[60,30],"tags":[],"class_list":["post-1053","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-analisa","category-memoria"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1053","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1053"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1053\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1057,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1053\/revisions\/1057"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1054"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1053"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1053"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1053"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}