{"id":11035,"date":"2022-01-10T16:31:42","date_gmt":"2022-01-10T07:31:42","guid":{"rendered":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/?p=11035"},"modified":"2022-01-10T16:31:46","modified_gmt":"2022-01-10T07:31:46","slug":"moris-ho-defisiensia-halo-vulneravel-liutan-moris-kiak-no-hela-iha-area-remotas","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/2022\/01\/10\/moris-ho-defisiensia-halo-vulneravel-liutan-moris-kiak-no-hela-iha-area-remotas\/","title":{"rendered":"Moris Ho Defisi\u00e9nsia Halo Vulneravel Liutan, Moris Kiak no Hela Iha Area Remotas"},"content":{"rendered":"\n<p>Uma taka baluk be ki\u2019ik ne\u2019eb\u00e9 nia kakuluk taka de\u2019it ho au-baluk, didin ho au, la iha kuartu, la iha sala, nein varanda, dapur mos iha de\u2019it uma laran ne\u2019eb\u00e9 luan, no dook hosi vila ho dist\u00e1nsia viajen la\u2019o ain kuaze oras tolu nia laran foin to\u2019o iha uma ne\u2019e, uma ne\u2019e lokaliza iha knua ida naran \u2018Lekitur\u2019 iha Suku Orlalan, Postu Administrativu Laclubar, Munis\u00edpiu Manatuto, iha knua nee la asesu ba ahi no estrada.<\/p>\n\n\n\n<p>Iha knua ne\u2019e mak Jo\u00e3o Perreira ho kondisaun defisiente f\u00edziku, hamutuk ho nia fen-kaben ho nia oan na\u2019in 8, inklui nia banin mane. Jo\u00e3o nia oan boot ho idade 23, no ki\u2019ik liu tinan tolu. Moris hanesan to\u2019os nain, no kua tua hodi ba faan, nune bele hat\u00e1n nesesidade uma laran nian<\/p>\n\n\n\n<p>Wainhira grupu solidariedade Laclubar oan vizita Jo\u00e3o iha nia hela fatin, hodi lori netik apoiu umanit\u00e1riu nesesidade b\u00e1zika hanesan fos, mina, mie instant, deterjen inklui material iji\u00e9niku nian. Ho matan haree rasik kondisaun J\u00f5ao ho nia fam\u00edlia moris susar tebes, liu-liu konab\u00e1 han-hemu tanba serbisu hotu fen mak halo ho nia oan, hodi sustenta de\u2019it sira nia moris loro-loron nian.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"768\" src=\"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/WhatsApp-Image-2022-01-09-at-20.18.02-1024x768.jpeg\" alt=\"\" class=\"wp-image-11037\" srcset=\"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/WhatsApp-Image-2022-01-09-at-20.18.02-1024x768.jpeg 1024w, https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/WhatsApp-Image-2022-01-09-at-20.18.02-300x225.jpeg 300w, https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/WhatsApp-Image-2022-01-09-at-20.18.02-768x576.jpeg 768w, https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/WhatsApp-Image-2022-01-09-at-20.18.02-560x420.jpeg 560w, https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/WhatsApp-Image-2022-01-09-at-20.18.02-80x60.jpeg 80w, https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/WhatsApp-Image-2022-01-09-at-20.18.02-100x75.jpeg 100w, https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/WhatsApp-Image-2022-01-09-at-20.18.02-180x135.jpeg 180w, https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/WhatsApp-Image-2022-01-09-at-20.18.02-238x178.jpeg 238w, https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/WhatsApp-Image-2022-01-09-at-20.18.02-640x480.jpeg 640w, https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/WhatsApp-Image-2022-01-09-at-20.18.02-681x511.jpeg 681w, https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/WhatsApp-Image-2022-01-09-at-20.18.02.jpeg 1040w\" sizes=\"auto, (max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><figcaption><em>kondisaun uma Joao nian. [Foto: Adroaldo | 10.01.2022]<\/em><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<p><em>\u201cHanesan hola fos ne\u2019e, ha\u2019u nia oan ki\u2019ik ida la hatene tinan hira, nia mak ko\u2019a tua hodi mai fo ba nia ama te\u2019in hodi hola netik fos ba ami han, ne\u2019e ha\u2019u nia oan ki\u2019ik ne\u2019e mak fo han fali ha\u2019u. Sasan labarik sira ho sira nia ama mak hola, konta sira fo han ha\u2019u hanesan fahi,\u201d<\/em> hatete Jo\u00e3o ho matan been nakonu.<\/p>\n\n\n\n<p><em>\u201cHa\u2019u nia kaben mak ko\u2019a tua, nia te\u2019in, hotu nia tutur hodi ba sosa fos iha kampo (aldeia Le\u2019i) hodi mai fo han fali ami,\u201d<\/em> Jo\u00e3o konfesa konab\u00e1 nia kaben leba tua hodi ba fa\u2019an no sosa hahan, ne\u2019eb\u00e9 la\u2019o durante oras tolu nia laran.<\/p>\n\n\n\n<p>Tua sabu ne\u2019eb\u00e9 sira fa\u2019an ho folin masa ida $10 sekarik sira mak buka ema atu hola, maib\u00e9 karik ema mak buka atu sosa, ne\u2019e ho folin $15 kada masa 5 litru. Durante loron 10 nia laran mak Jo\u00e3o nia fen ho oan foin fa\u2019an tua sabu, hodi sosa nesisdade b\u00e1zika ba sira, tanba nia kaben oan mak ko\u2019a tua no te\u2019in, tanba ne\u2019e presiza tempu foin bele produz tua ho kuantidade barak. Bai-bain sira lori entre litru 20 to\u2019o 30 mak fa\u2019an ho kuda ka leba de\u2019it.<\/p>\n\n\n\n<p>Antes ne\u2019e Jo\u00e3o halo serbisu hanesan bai-bain, ko\u2019a tua hodi ba fa\u2019an, halo to\u2019os hodi sustenta nia fam\u00edlia nia moris, maib\u00e9 tanba ho dezastre nia monu hosi ai hodi aleija nia kelen, nia labele sustenta tan nia fami\u00edlia, <em>\u201ctinan 12, 15 ona, ha\u2019u hanesan ne\u2019e de\u2019it mak ne\u2019e,\u201d<\/em> Jo\u00e3o hatete ho triste ba Neon Metin, S\u00e1badu, 08\/01.<\/p>\n\n\n\n<p>Jo\u00e3o hatete hafoin nia hetan aleija nia hanorin nia fen oins\u00e1 atu ko\u2019a tua. Nune\u2019e mos nia oan mane ajuda ko\u2019a mos tua hamutuk ho nia inan atu bele hetan netik osan.<\/p>\n\n\n\n<p><em>\u201cDepois nia koko tua, ba t\u00e1 au hodi hodi tara iha tua tutun, tau ai-kulit halo moruk, hotu nia ta\u2019es hodi mai te\u2019in,\u201d<\/em> Jo\u00e3o konta nia fen-kaben ne\u2019eb\u00e9 nia hanorin ko\u2019a tua.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"768\" src=\"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/WhatsApp-Image-2022-01-09-at-20.18.01-1024x768.jpeg\" alt=\"\" class=\"wp-image-11038\" srcset=\"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/WhatsApp-Image-2022-01-09-at-20.18.01-1024x768.jpeg 1024w, https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/WhatsApp-Image-2022-01-09-at-20.18.01-300x225.jpeg 300w, https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/WhatsApp-Image-2022-01-09-at-20.18.01-768x576.jpeg 768w, https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/WhatsApp-Image-2022-01-09-at-20.18.01-560x420.jpeg 560w, https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/WhatsApp-Image-2022-01-09-at-20.18.01-80x60.jpeg 80w, https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/WhatsApp-Image-2022-01-09-at-20.18.01-100x75.jpeg 100w, https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/WhatsApp-Image-2022-01-09-at-20.18.01-180x135.jpeg 180w, https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/WhatsApp-Image-2022-01-09-at-20.18.01-238x178.jpeg 238w, https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/WhatsApp-Image-2022-01-09-at-20.18.01-640x480.jpeg 640w, https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/WhatsApp-Image-2022-01-09-at-20.18.01-681x511.jpeg 681w, https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/WhatsApp-Image-2022-01-09-at-20.18.01.jpeg 1040w\" sizes=\"auto, (max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><figcaption><em>Joao tur hela iha uma laran. [Foto: Adroaldo | 10.01.2022]<\/em><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<p>Defisiente f\u00edziku ne\u2019e hatete uluk sira hela vila hanesan bai-bain, maib\u00e9 hafoin hetan monu hodi ba konsulta, nia sente moras no hah\u00fa difisil ba nia ho nia fam\u00edlia, tanba ne\u2019e nia rian haruka sira ba hela iha knua to\u2019os atu bele moris iha ne\u2019eba.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cUluk ha\u2019u nia ain sei di\u2019ak ami hela iha kraik ne\u2019eb\u00e1, agora ha\u2019u nia rian haree ba ha\u2019u aleijadu aat, ne\u2019eb\u00e9 nia mai ho ha\u2019u no nia dehan eh s\u00e9 mak sei fo han o nia oan, la\u2019o ne-neik netik ba fila-fali knua (Lekitur), keta iha tua badak ruma karik o nia fen ho oan mak ko\u2019a, ne\u2019e mak ami mai iha ne\u2019e tinan haat ona, selae ami iha vila, iha uma aat oan ida iha ne\u2019eb\u00e1 (Hela iha Fatulurik iha estrada boot diresaun ba Natarbora),\u201d Nia hatete ho oin be hafalun ho triste.<\/p>\n\n\n\n<p>Konab\u00e1 oan na\u2019in ualu sira nia eskola, difisiente Jo\u00e3o hatete hafoin nia sai aleijadu labele ona buka moris atu fo han oan sira, s\u00e1 tan haruka sira ba eskola, tanba oras ne\u2019e da-dauk nia fen-kaben ho oan sira mak buka fo han nia, sira moris buka han hemu de\u2019it, sei la halo tan buat seluk ona.<\/p>\n\n\n\n<p>Uluk nia oan na\u2019in rua konsege eskola maib\u00e9 tanba nia hetan aleija, sira na\u2019in rua para ona eskola no sira seluk mos la eskola nein atu haree de\u2019it eskola mos la lae.<\/p>\n\n\n\n<p><em>\u201cSira na\u2019in rua mak ba ne\u2019e ida klase 5, ida klase 3, tanba ha\u2019u la\u2019o labele hodi buka atu tanggun sira, ne\u2019eb\u00e9 ida klase 3 ohin dehan ko\u2019a tua ne\u2019e, nia dehan, eh ha\u2019u mos sai ona eskola, ko\u2019a tua hodi fo han apa ona. Se lae sira na\u2019in rua eskola boot ona, maib\u00e9 sira sai hotu hosi eskola, tanba ha\u2019u mampu la iha ona,\u201d<\/em> Jo\u00e3o hato\u2019o situasaun moris nia oan nian konab\u00e1 sira nia eskola ho laran triste tebes.<\/p>\n\n\n\n<p><em>\u201cNia halo ba halo mai, se nia tau tua ba kdoran (au hodi tau tua atu te\u2019in) rua mak nia kasu (hasai) labele, nia uza tali hodi hasai, ha\u2019u nia oan dehan, s\u00e9 ha\u2019u la ko\u2019a tua apa mate ona,\u201d <\/em>Jo\u00e3o konta tuir nia oan nia ist\u00f3ria oins\u00e1 nia oan mane ne\u2019eb\u00e9 sai iha klase 3 hodi troka nia ko\u2019a fali tua.<\/p>\n\n\n\n<p>Nia hatutan katak nia la iha ona kbiit atu bele sosa material eskola nian inklui selu nia oan sira mak sei ki\u2019ik atu bele ba eskola tanba nia kondisaun sa\u00fade la permite hanesan uluk nia sei di\u2019ak.<\/p>\n\n\n\n<p><em>\u201cFarda sira nian mos ha\u2019u lori buat ruma hodi hola, kadernu, lapizeira sei lori buat ruma hodi hola, ita mane ita nia ain di\u2019ak hodi buka osan ne\u2019e di\u2019ak, ita ba ita nia maluk ida dehan, o fo ha\u2019u debe lai, ha\u2019u iha susar ida, ne\u2019e tanba ita garantia ko\u2019a tua hun lima ka neen ne\u2019eb\u00e9 been, ita te\u2019in loro-loron ne\u2019e ita debe ema nia osan ne\u2019e sira fo ona, ida ne\u2019e ita nia laran metin dudu ita nia oan ba eskola, tanba ha\u2019u iha kotuk mak dudu o ne\u2019e, maib\u00e9 la iha,\u201d<\/em> Nia hato\u2019o ho la iha esperansa ba nia oan sira mak sei ki\u2019ik hela.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"461\" src=\"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/WhatsApp-Image-2022-01-09-at-20.18.00-1024x461.jpeg\" alt=\"\" class=\"wp-image-11039\" srcset=\"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/WhatsApp-Image-2022-01-09-at-20.18.00-1024x461.jpeg 1024w, https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/WhatsApp-Image-2022-01-09-at-20.18.00-300x135.jpeg 300w, https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/WhatsApp-Image-2022-01-09-at-20.18.00-768x346.jpeg 768w, https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/WhatsApp-Image-2022-01-09-at-20.18.00-933x420.jpeg 933w, https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/WhatsApp-Image-2022-01-09-at-20.18.00-640x288.jpeg 640w, https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/WhatsApp-Image-2022-01-09-at-20.18.00-681x306.jpeg 681w, https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/WhatsApp-Image-2022-01-09-at-20.18.00.jpeg 1040w\" sizes=\"auto, (max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><figcaption><em>Joao hamutuk ho nia oan sira, fen ho banin mane iha toos laran. [Foto: Adroaldo | 10.01.2022]<\/em><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<p>Jo\u00e3o konta atividade sira mak durante ne\u2019e sira halo katak uma ne\u2019eb\u00e9 sira hela da-dauk b\u00e1 ne\u2019e nia oan sira mak halo, <em>\u201cau-baluk sira hodi taka uma ne\u2019e nia (Jo\u00e3o nia oan boot) alin sira ho fali nia feton sira mak halo.\u201d<\/em> Nia hatutan konab\u00e1 to\u2019os nia s\u00f3 hamos de\u2019it batar du\u2019ut ne\u2019eb\u00e9 besik uma hun, <em>\u201csira kuda hotu ona batar, ha\u2019u haree ba moris ona mak ha\u2019u lori fali ai-tonka ba hamoos,\u201d <\/em>iha hadak leten be nahe ho biti nia konta ba Neon Mein sira nia situasaun moris.<\/p>\n\n\n\n<p>Konab\u00e1 apoiu kbiit laek ka difisiente nian to\u2019o ora ne\u2019e Jo\u00e3o seidauk simu nein apoiu ruma desde nia moras grave nu\u2019udar elijadu ida, maib\u00e9 nia naran hatama kleur oan to\u2019o agora seidauk rona no hetan informasaun atu simu apoiu ruma, <em>\u201cla iha, ha\u2019u nia rian delegadu mak ne\u2019e, ha\u2019u la hetan buat ida<\/em>\u201d, Jo\u00e3o hatete.<\/p>\n\n\n\n<p>Entretantu konab\u00e1 rejistu ba apoiu aleijadu ka kbiit laek nian, delegadu Aldeia Orlalan Andre Soares hatete hatama ona naran ba parte kompetente sira maib\u00e9 la hetan informasaun ruma to\u2019o agora, <em>\u201chatama dala hitu, dala ualu ona, komesa iha 2016 to\u2019o agora (2022) ne\u2019e, foin da-dauk sira hosi sosial mai rejistu fila-fali sira ne\u2019eb\u00e9 kbiit laek, aleijadu sira ne\u2019e, maib\u00e9 to\u2019o agora la iha,\u201d<\/em> hatete delegadu Aldeia Olalan.<\/p>\n\n\n\n<p>Jo\u00e3o husu boot atu nia bele hetan apoiu ruma atu bele harii nia uma besik vila ka iha estrada atu nune\u2019e sira bele asesu ba fasilidade p\u00fabliku sira hanesan kl\u00ednika, eskola no merkadu ho lalais no fasil, tanba da-dauk ne\u2019e sira hela iha sira nia knua ho dist\u00e1nsia ne\u2019eb\u00e9 dook, tanba kbiit la iha atu bele buka moris no halo uma iha fatin ne\u2019eb\u00e9 sira sente la konfort\u00e1vel, maib\u00e9 karik kria kondisaun sira prontu atu muda hela fatin.<\/p>\n\n\n\n<p>Ukun na\u2019in sira promete buat oi-oin iha tempu kampa\u00f1a, atu hadi\u2019a estrada, loke eskola ka kria kampu traballu, haree ema kbiit laek sira, maib\u00e9 to\u2019o oras ne\u2019e ema kbiit laek ida ne\u2019eb\u00e9 presiza duni tulun, maib\u00e9 realidade durante sira nia ikun ema kbiit laek sira nafatin sai vulneravel hosi sira nia promete sira, oins\u00e1 mak kbiit laek sira bele hetan moris ho dignu?<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Uma taka baluk be ki\u2019ik ne\u2019eb\u00e9 nia kakuluk taka de\u2019it ho au-baluk, didin ho au, la iha kuartu, la iha sala, nein varanda, dapur mos iha de\u2019it uma laran ne\u2019eb\u00e9 luan, no dook hosi vila ho dist\u00e1nsia viajen la\u2019o ain kuaze oras tolu nia laran foin to\u2019o iha uma ne\u2019e, uma ne\u2019e lokaliza iha knua [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":11036,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"amp_status":"","footnotes":""},"categories":[11],"tags":[],"class_list":["post-11035","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-feature"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11035","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=11035"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11035\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":11040,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11035\/revisions\/11040"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media\/11036"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=11035"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=11035"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=11035"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}