{"id":11633,"date":"2022-02-25T15:19:21","date_gmt":"2022-02-25T06:19:21","guid":{"rendered":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/?p=11633"},"modified":"2022-02-25T15:19:22","modified_gmt":"2022-02-25T06:19:22","slug":"observasaun-internasional-ue-ho-komponente-esensial-garante-demokrasia-no-direitu-umanus","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/2022\/02\/25\/observasaun-internasional-ue-ho-komponente-esensial-garante-demokrasia-no-direitu-umanus\/","title":{"rendered":"Observasaun Internasion\u00e1l UE Ho Komponente Esensi\u00e1l Garante Demokrasia no Direitu Umanus"},"content":{"rendered":"\n<p><strong><em>Reportajen Adroaldo &#8216;Saretukau&#8217;<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Misaun Observad\u00f3r Eleitor\u00e1l (MOE) hosi Uniaun Europeia (EU), sei halo observasaun ba eleisaun Prezidensi\u00e1l hah\u00fa hosi kampa\u00f1a eleitor\u00e1l to&#8217;o loron votasaun, 19 Marsu 2022, ho komponente esensi\u00e1l atu promove no garante demokrasia, direitus umanus no estadu direitu demokr\u00e1tiku hodi kontribui atu hametin instituisaun demokr\u00e1tiku sira, harii konfiansa p\u00fabliku iha prosesu eleitoral no ajuda evita fraude, intimidasaun no viol\u00e9nsia eleitor\u00e1l.<\/p>\n\n\n\n<p>Observador sira EU nian hirak ne&#8217;e, sei akompa\u00f1a etapa hotu-hotu prosesu eleitoral nian, inklui per\u00edodu kampa\u00f1a nian, votasaun, kontajen votu, no kualker disputa eleitoral sira. Misaun ne&#8217;e sei hala&#8217;o mos monitorizasaun abranjente ba meiu komunikasaun sosial tradisional no sosial sira. lha loron eleisaun, observad\u00f3r sira ba kurtu prazu sei reforsa tan misaun ida ne&#8217;e hosi Timor oan besik na\u2019in 5O suporta servisu misaun nian. MOE sei nafatin iha Timor-Leste to&#8217;o prosesu eleitoral remata.<\/p>\n\n\n\n<p>Metodolojia observasaun husi UE ne&#8217;e sei aplika nafatin metodolojia hanesan iha nasaun hotu, ne&#8217;eb\u00e9 halo ona. Ida ne&#8217;e hanesan observasaun ida ne&#8217;eb\u00e9 komprensivu no Iongu prazu ho kobertura ne\u2018eb\u00e9 aumenta iha loron eleisaun nian. Ni-nia avaliasaun imparsi\u00e1l no independente husi ni-nia instituisaun sira. Observador sira halo tuir pr\u00e1tika la&#8217;os-interfer\u00e9nsia iha prosesu eleisaun no kooperasaun ho pa\u00eds akollimentu, ikus rezultadu sira husi MOE dispon\u00edvel ba p\u00fabliku.<\/p>\n\n\n\n<p>Hosi prosesu hirak ne&#8217;e, MOE hosi Uniaun Europeia sei observa no halo an\u00e1liza ba kuadru Iegal no nia aplikasaun, rejistu husi partidu no kandidatu sira, dezempe\u00f1u husi administrasaun eleitoral, konduta husi kampana eleitoral, utilizasaun husi rekursu pabliku sira durante kampa\u00f1a, justisa hosi asesu kandidatu sira ba komunikasaun sosial, respeitu ba direitu universal husi liberdade espresaun no reuniaun, prosedimentu votasaun, kontajen, no apuramentu, no rekursu no reklamasaun ruma.<\/p>\n\n\n\n<p>Tuir metodolojia observasaun eleitoral EU nian, misaun ne&#8217;e sei fo sai deklarasaun prelimin\u00e1riu hafoin Ioron eleisaun. Relat\u00f3riu final ida ne&#8217;eb\u00e9 sei inklui rekomendasaun lubun ida ba prosesu eleitoral sira iha futuru, sei aprezenta no fahe ho parte interesadu sira hafoin remata prosesu eleitoral tomak.<\/p>\n\n\n\n<p><em>&#8220;Observasaun eleitor\u00e9l hanesan komponente esensial ida husi atividade sira Uniaun Europeia nian hodi promove demokrasia, direitus umanus no estadu direitu. Observasaun eleitor\u00e9l bele kontribui atu hametin instituisaun demokr\u00e9tiku sira, harii konfiansa pabliku iha prosesu eleitor\u00e9l no ajuda evita fraude, intimidasaun no viol\u00e9nsia eleitoral,&#8221;<\/em> sita komunikadu imprensa ne&#8217;eb\u00e9 Neon Metin asesu.<\/p>\n\n\n\n<p>Iha fatin hanesan observad\u00f3r EU ida hosi nasaun Portugal, Carlos Guerrero, ne&#8217;eb\u00e9 sei destaka ba munis\u00edpiu Manufahi ne&#8217;e, espresa nia sentimentu haksolok tanba bele halo misaun ida ne&#8217;e hodi observa lala&#8217;ok eleisaun iha Timor-Leste, no ohin (25\/02) sira destaka ona ba munis\u00edpiu ida-idak hodi halo preparasaun.<\/p>\n\n\n\n<p><em>&#8220;Ho observasaun ne&#8217;e ami tenki ko&#8217;alia apoiante hosi kandidatu iha munis\u00edpiu, ami ko&#8217;alia mos ho staff hosi STAE, hosi CNE, m\u00e9dia mos iha ne&#8217;eb\u00e1, nomos sosiedade siv\u00edl, se iha NGO ruma iha ne&#8217;eb\u00e1, ami sei iha ne&#8217;eb\u00e1 to&#8217;o prosesu remata,&#8221;<\/em> observad\u00f3r Carlos ne&#8217;eb\u00e9 destakadu iha munis\u00edpiu Manufahi hatete ohin, Sexta, 25\/02.<\/p>\n\n\n\n<p>Konab\u00e1 dezafiu, observad\u00f3r EU ne&#8217;e hatete loro-loron sempre iha dezafiu foun, tanba ne&#8217;e iha prosesu eleitoral ida ne&#8217;e mos sei hasoru problema, tan oras ne&#8217;e iha hela situasaun COVID-19 nia laran, nomos konab\u00e1 ekipamentu loj\u00edstika nian tanba oras ne&#8217;e ita enfrenta hela udan<\/p>\n\n\n\n<p>Misaun observasaun Eleitoral Uniaun Europeia nian ne&#8217;e Iidera husi observador Xefe Sr. Domenec Ruiz Devesa, membru Parlamentu Europeu dezde tinan 2019. MOE kompostu husi ekipa prinsipal ho analista eleisaun ualu, ne&#8217;eb\u00e9 to&#8217;o iha Dili iha fulan Fevereiru nia klaran. Misaun ne&#8217;e mos iha observad\u00f3r longu prazu 26 husi estadu membru 17 husi EU ne&#8217;eb\u00e9 haruka ba Timor-Leste laran tomak iha 25 Fevereiru.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Reportajen Adroaldo &#8216;Saretukau&#8217; Misaun Observad\u00f3r Eleitor\u00e1l (MOE) hosi Uniaun Europeia (EU), sei halo observasaun ba eleisaun Prezidensi\u00e1l hah\u00fa hosi kampa\u00f1a eleitor\u00e1l to&#8217;o loron votasaun, 19 Marsu 2022, ho komponente esensi\u00e1l atu promove no garante demokrasia, direitus umanus no estadu direitu demokr\u00e1tiku hodi kontribui atu hametin instituisaun demokr\u00e1tiku sira, harii konfiansa p\u00fabliku iha prosesu eleitoral no [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":11634,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"amp_status":"","footnotes":""},"categories":[63],"tags":[],"class_list":["post-11633","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-notisia"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11633","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=11633"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11633\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":11635,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11633\/revisions\/11635"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media\/11634"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=11633"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=11633"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=11633"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}