{"id":11809,"date":"2022-03-03T00:43:31","date_gmt":"2022-03-02T15:43:31","guid":{"rendered":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/?p=11809"},"modified":"2022-03-03T00:43:33","modified_gmt":"2022-03-02T15:43:33","slug":"proposta-santos-nian-harii-ccs-iha-bayu-undan-laos-solusaun-loos-no-la-onestu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/2022\/03\/03\/proposta-santos-nian-harii-ccs-iha-bayu-undan-laos-solusaun-loos-no-la-onestu\/","title":{"rendered":"Proposta Santos nian Harii CCS Iha Bayu-Undan La\u2019\u00f3s Solusaun Loos no La Onestu"},"content":{"rendered":"\n<p><strong><em>Hakerek nain Ekipa La&#8217;o Hamutuk<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Empreza petr\u00f3leu no g\u00e1s Australianu Santos, operad\u00f3r iha kampu Bayu-Undan, daudaun ne\u2019e hakarak atu realiza projetu Kaptura no rai Karbonu (Carbon Capture and Storage \u2013 CCS) iha fatin kampu Bayu-Undan bainhira hotu iha 2023 ka 2024. Ne\u2019e signifika katak g\u00e1s karbonu dioxida ne\u2019eb\u00e9 sai ona hanesan emisaun ka lixu husi produsaun g\u00e1s natur\u00e1l sei hatama ka rai iha tasi okos iha tasi Timor-Leste nian.<\/p>\n\n\n\n<p>Projetu CCS Santos nia intensaun loloos atu uza fatin mamuk Bayu-Undan nian ba rai karbonu dioxida husi projetu g\u00e1s Barossa iha territ\u00f3riu Austr\u00e1lia nian, ida ne\u2019eb\u00e9 sei lori g\u00e1s ba Planta Darwin LNG no rai fali karbonu iha Kampu Bayu-Undan. La iha benefisiu ida mai Timor-Leste husi g\u00e1s Barossa &#8211; maib\u00e9 Santos hein Timor-Leste bele fornese fatin atu rai hela emisaun husi sira nia projetu.<\/p>\n\n\n\n<p>Kompa\u00f1ia Santos hasoru hela problema boot ida, tanba g\u00e1s natur\u00e1l husi Kampu Barossa,<a href=\"https:\/\/www.energyvoice.com\/oilandgas\/asia\/311380\/santos-barossa-lng-emissions-create-major-risks-for-shareholders\/\"> sei emite montante karbonu ne&#8217;eb\u00e9 aas tebes. <\/a>G\u00e1s natur\u00e1l iha Kampu Barossa kahur ho nivel karbonu aas liu. Kompa\u00f1ia ne\u2019e bele hasoru susar atu evita husi sira nia responsabilidade ba mundu ba emisaun ne\u2019eb\u00e9 sira sei prod\u00fas no susar m\u00f3s ba sira atu buka dalan ba fa\u2019an g\u00e1s natur\u00e1l ne\u2019eb\u00e9 rezulta husi projetu ho kontribuisaun maka\u2019as ba mudansa klim\u00e1tika. Santos rasik halo ona promesa atu atinje \u201cemisaun net zero\u201d iha tinan 2040, signifika katak sira presiza buka meius atu \u201ckansela\u201d sira nia emisaun liu husi hala\u2019o atividade hanesan CCS. Infelizmente, konseitu \u201cemisaun net zero\u201d signifika katak kompa\u00f1ia sira bele kontinua nafatin atu kria emisaun perigozu no hah\u00fa projetu mina no g\u00e1s foun, maske peritu barak agora konklui katak mundu labele loke projetu mina no g\u00e1s ida tan se ita hakarak proteje klima.<\/p>\n\n\n\n<p>Jullu 2021, La\u2019o Hamutuk publika artigu ida hodi kestiona planu atu harii CCS tanba konsidera kontra prinsipiu justisa klim\u00e1tika no bele f\u00f3 impaktu negativu boot ba Timor-Leste no klima global. Sai tiha ona preokupasaun p\u00fabliku no global kona-ba impaktu husi atividade ema nian liu-liu husi atividade ind\u00fastria estrativa ba mudansa klim\u00e1tika ne\u2019eb\u00e9 husik hela krize grave klim\u00e1tika kontra umanidade.<\/p>\n\n\n\n<p>Barossa mak Kampu ne\u2019eb\u00e9 seidauk dezenvolve no tuir planu atu hah\u00fa produsaun iha tinan 2025. Maib\u00e9 Santos hetan presaun kona-ba kometimentu ba Net Zero no aumenta emisaun ba atmosfera, tanba ne\u2019e Santos introd\u00fas planu CCS atu permite produsaun Barossa bele la\u2019o. Realidade katak teknolojia CCS seidauk forte atu garante ka bele konsege duni kaptura no rai hela emisaun tomak, no la bele kaptura emisaun husi kada aspetu produsaun no transportasaun g\u00e1s too nia utilizasaun ne\u2019eb\u00e9 susar atu kontrola. Tuir kalkulasaun, projetu Kaptura no Rai Hela Karbonu iha Bayu-Undan bele konsege hamenus 28% husi emisaun total husi produsaun g\u00e1s Barossa.<a href=\"#_ftn1\">[1]<\/a>&nbsp; CCS la\u2019\u00f3s solusaun efetivu ka justu, solusaun efetivu no justu liu mak la prod\u00fas projetu petrol\u00edferu no g\u00e1s foun hodi prevene prod\u00fas emisaun husi kampu no husi konsumid\u00f3r sira hodi salva ita nia planeta husi risku grave liu ba tinan hira tuir mai.<\/p>\n\n\n\n<p>Setembru 2021, Santos ho Autoridade Nasional Petr\u00f3leu no Miner\u00e1l-ANPM asina nota entendimentu ida atu hah\u00fa diskute posibilidade atu uza kampu Bayu-Undan ba rai hela karbonu. Nota entendimentu ida ne\u2019e nud\u00e1r konversa inisi\u00e1l ida ne\u2019eb\u00e9 seidauk iha forsa leg\u00e1l ka desizaun atu avansa projetu CCS. Infelizmente Santos dadaun ne\u2019e iha hela esforsu nia laran atu hasai sira nia difikuldade tomak kona ba issue ambient\u00e1l ba projetu refere liu husi Northern Territory atu fornese lisensiamentu ambient\u00e1l ba sira hodi uza kampu Bayu-Undan ne\u2019eb\u00e9 tama iha territ\u00f3riu Soberanu Timor-Leste nian, ida ne\u2019e reflete iha proposta Santos nian ba iha Autoridade Protesaun Ambient\u00e1l Northern Territ\u00f3riu (Austr\u00e1lia) &#8211; NTEPA Austr\u00e1lia nian.<\/p>\n\n\n\n<p>15 Fevreiru 2022, La\u2019o Hamutuk hakerek submisaun ida ne\u2019eb\u00e9 husu ba NTEPA atu haree proposta CCS husi Santos ho hol\u00edstiku, liu husi analiza ne\u2019eb\u00e9 kle\u2019an liu duke fiar de\u2019it ba proposta haktuir ba interese husi Santos.<a href=\"#_ftn2\">[2]<\/a>&nbsp; Autoridade ambient\u00e1l sira ho pod\u00e9r no kompet\u00e9nsia atu proteje povu sira, vizi\u00f1u no mundu tomak husi kuidadu ba aumenta fo\u2019er ba atmosfera no kontinua hamosu dezastre barak ba umanidade.<\/p>\n\n\n\n<p>Ami m\u00f3s preokupa ba asuntu balu ne\u2019eb\u00e9 foti ona iha soru-mutu entre Primeiru Ministru husi nasaun rua Timor-Leste no Austr\u00e1lia ne\u2019eb\u00e9 sita kona ba oins\u00e1 hametin kooperasaun di\u2019ak ba dezenvolvimentu kom\u00e9rsiu g\u00e1s nian inklui m\u00f3s intensaun atu koopera hamutuk ba utilizasaun rai ka armazena karbonu.<a href=\"#_ftn3\">[3]<\/a>&nbsp; Ami hein katak hanoin sira ne\u2019eb\u00e9 ami deskreve ona iha leten bele reprezenta ona kondisaun real ne\u2019eb\u00e9 Timor-Leste presiza tetu uluk lai antes foti risku boot no fiar katak Governu Timor-Leste sei la aseita ho lalais ba pedidu husi Kompa\u00f1ia sira nian ba harii CCS no dezenvolve Barossa maib\u00e9 presiza ho prudente atu sukat ba kondisaun iha aspetu barak tantu lok\u00e1l no mundi\u00e1l hodi la aumenta tan volume ba krize ambient\u00e1l.<\/p>\n\n\n\n<p>Nud\u00e1r ezemplu iha Marsu 2020 no Abr\u00edl 2021, Timor-Leste enfrenta kalamidade boot ne\u2019eb\u00e9 hamate ema liu 40, liu 15.000 husi hela fatin no riku soin barak hetan estragu. Impaktu husi mudansa klim\u00e1tika mosu beibeik ona iha ita nia realidade, hah\u00fa husi udan been la tuir nia tempu, udan boot, bailoron naruk ne\u2019eb\u00e9 halo rai maran, bee maran hodi provoka hamlaha no kiak ba populasaun.<\/p>\n\n\n\n<p>Nune\u2019e, ita hotu iha obrigasaun atu haree asuntu mudansa klim\u00e1tika ho kle\u2019an liu, hah\u00fa husi fat\u00f3r dominante sira ne\u2019eb\u00e9 kontribui boot liu. Esforsu global atu hapara atividade produsaun iha ind\u00fastria estrativa nud\u00e1r solusaun justu liu atu ajuda ita nia planeta bele fila ba estabilidade no hakmatek hanesan antes.<\/p>\n\n\n\n<p>La\u2019o Hamutuk hanoin katak oportunidade forte no sustent\u00e1vel liu mak investe ba ita nian ema, investe ba ind\u00fastria transformad\u00f3r sira ne\u2019eb\u00e9 sempre renovavel duke haree beibeik ba iha ind\u00fastria mina no g\u00e1s ne\u2019eb\u00e9 la barak, la sustent\u00e1vel no halo fo\u2019er ita nia atmosfera no klima global.<\/p>\n\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator\"\/>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref1\">[1]<\/a> <a href=\"https:\/\/ieefa.org\/ieefa-update-santos-wont-solve-the-problem-of-barossa-lng-with-carbon-capture-and-storage\/\">https:\/\/ieefa.org\/ieefa-update-santos-wont-solve-the-problem-of-barossa-lng-with-carbon-capture-and-storage\/<\/a><a href=\"#_ftnref2\">[2]<\/a> <a href=\"https:\/\/www.laohamutuk.org\/Oil\/Project\/Bayu\/CCS\/220215LHSubNTEPADPDproject.pdf\">https:\/\/www.laohamutuk.org\/Oil\/Project\/Bayu\/CCS\/220215LHSubNTEPADPDproject.pdf<\/a> <a href=\"#_ftnref3\">[3]<\/a> http:\/\/timor-leste.gov.tl\/?p=30132&amp;lang=tp<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Hakerek nain Ekipa La&#8217;o Hamutuk Empreza petr\u00f3leu no g\u00e1s Australianu Santos, operad\u00f3r iha kampu Bayu-Undan, daudaun ne\u2019e hakarak atu realiza projetu Kaptura no rai Karbonu (Carbon Capture and Storage \u2013 CCS) iha fatin kampu Bayu-Undan bainhira hotu iha 2023 ka 2024. Ne\u2019e signifika katak g\u00e1s karbonu dioxida ne\u2019eb\u00e9 sai ona hanesan emisaun ka lixu husi [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":11810,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"amp_status":"","footnotes":""},"categories":[60],"tags":[],"class_list":["post-11809","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-analisa"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11809","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=11809"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11809\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":11811,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11809\/revisions\/11811"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media\/11810"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=11809"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=11809"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=11809"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}