{"id":11992,"date":"2022-03-10T23:22:31","date_gmt":"2022-03-10T14:22:31","guid":{"rendered":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/?p=11992"},"modified":"2022-03-10T23:22:34","modified_gmt":"2022-03-10T14:22:34","slug":"impaktu-konflitu-husi-ukrania-rusia-bele-hamosu-krize-presu-ai-han-inklui-tl","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/2022\/03\/10\/impaktu-konflitu-husi-ukrania-rusia-bele-hamosu-krize-presu-ai-han-inklui-tl\/","title":{"rendered":"Impaktu Konflitu Husi Ukr\u00e1nia-R\u00fasia, Bele Hamosu Krize Presu Ai-han Inklui TL"},"content":{"rendered":"\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong><em>Reportajen David da Costa Gusmao<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Reprezentante World Food Program (WFP) iha Timor-Leste, Dageng Liu dehan, iha\u00a0 fulan neen liu ba, Nasoins Unidas organiza Simeira Sistema Ai-han, nu\u2019udar etapa ida ba solusaun transformative, atu atinje Objetivu Dezenvolvimentu Sustent\u00e1vel\u00a0 iha tinan 2030. Maibe ohin loron, nasaun barak mak enfrenta tan difikuldade ida, konab\u00e1\u00a0 krize presu ai-han tanba konflitu entre Ukr\u00e1nia ho Rusia, nune&#8217;e m\u00f3s bele f\u00f3 impaktu ba Timor-Leste tanba Timor depend\u00e9nsia ba importasaun husi rai liur.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nia dehan iha semana primeiru fulan Marsu 2022, folin produsaun granula sa&#8217;e globalmente to&#8217;o 60% kompara ho fulan kotuk, no konsidera sa&#8217;e maka\u2019as dezde krize ai-han iha 2008, nu\u2019udar kauza direta husi konflitu refere. Hanesan m\u00f3s krize ai-han akontese iha tinan 2008, situasaun atu\u00e1l bele afeta presu produsaun granula sa\u2019e lalais iha tempu badak, inklui m\u00f3s produtu ai-han bazika sira seluk hanesan batar no fore-keli.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nune&#8217;e folin produsaun neeb\u00e9 daudaun aumenta ne\u2019e, sei pi\u00f3r liu tan bainhira konflitu iha Ukr\u00e1nia kontinua, liu husi elementu fundamentu rua, interrupsaun korrente fornesimentu no menus produsaun. Globalmente, produsaun granula mak hanesan segundu produsaun sere\u00e1l barak liu hafoin batar, nune ninia kom\u00e9rsiu global boot tebes kompara ho produtu ai-han sira seluk.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Maib\u00e9 ho situasaun atu\u00e1l, komersiante sira labele uza r\u00f3 atu tula no transporta produsaun refere husi Ukr\u00e1nia ba rai liur, tanba portu taka hela. Hanesan segundu esportad\u00f3r maioria ba produsaun granula, impaktu ba esportasaun produsaun refere afeta parte hotu-hotu, liga m\u00f3s ho kestaun korrente fornesimentu neeb\u00e9 antes ne\u2019e akontese tiha ona ho impaktu husi pandemia COVID-19.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>&#8220;Importante tebes ba ita atu refleta, tanba produsaun granula hamutuk 25% mai husi Ukr\u00e1nia ho R\u00fasia. Tanba konflitu ne\u2019eb\u00e9 akontese rezulta Ukr\u00e1nia nia agrikult\u00f3r sira abandona tiha sira nia fatin produsaun granula hodi sai fali fatin konflitu nian. Nasaun rua ne\u2019e hanesan fornesed\u00f3r prinsip\u00e1l iha produsaun granula ba Indon\u00e9zia, neeb\u00e9 utiliza produtu refere nu\u2019udar ingrediente importante hodi prod\u00fas supermie, trigu, no dose. Tanba importasaun produsaun granula ba Timor-Leste maioria mai husi Indon\u00e9zia, entaun Timor-Leste m\u00f3s sei enfrenta fornesimentu produsaun neeb\u00e9 la balansu iha merkadu lok\u00e1l sira,<\/em>&#8221;\u00a0 dehn Dageng Liu, iha komunikadu Imprensa ne&#8217;eb\u00e9 neon metin asesu iha loron kinta, 10\/03.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nia haktuir Timor-Leste nu\u2019udar nasaun ida neeb\u00e9 depende ba importasaun husi rai li\u2019ur, tanba ne\u2019e situasaun refere sei afeta importador sira, liu-liu liga ho (folin ba transportasaun\/mina sei aumenta karun), nune\u2019e bele f\u00f3 presaun ba kustu no ikus mai afeta m\u00f3s folin&nbsp; ba konsumid\u00f3r sira.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nia esplika foin lalais iha fulan Janeiru 2022 ne\u2019e, inflasaun anu\u00e1l sa\u2019e ba&nbsp; 54%, ida ne\u2019e konsidera aas tebes hafoin tinan 10, iha ligasaun ho aumentu komponente ai-han ba \u00cdndise Presu Konsumid\u00f3r nian. Inflasaun ninia aumentu ne\u2019e la\u00f3s impaktu tranzit\u00f3riu ka bele atua ho lalais ho dezenvolvimentu global atu\u00e1l. Norm\u00e1lmente, populasaun iha area urbana no rural mak sei afeta maka\u2019as husi presu ai-han sa\u2019e tanba sira iha depend\u00e9nsia ba merkadu atu hetan ai-han, no situasaun refere m\u00f3s bele dezafia sira nia abilidade atu hetan ai-han tuir sira nia nesesidade.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>&#8220;Ida ne\u2019e hanesan momentu di\u2019ak atu refleta ita nia estrat\u00e9jia pol\u00edtika ba rezerva sereal, nu&#8217;udar substituisaun ba importasaun, no tempu di\u2019ak m\u00f3s ba protesaun sosi\u00e1l atu bele halo mitigasaun ba impaktu, espesi\u00e1lmente ba populasaun vulneravel sira,&#8221;<\/em> tenik nia.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Reportajen David da Costa Gusmao Reprezentante World Food Program (WFP) iha Timor-Leste, Dageng Liu dehan, iha\u00a0 fulan neen liu ba, Nasoins Unidas organiza Simeira Sistema Ai-han, nu\u2019udar etapa ida ba solusaun transformative, atu atinje Objetivu Dezenvolvimentu Sustent\u00e1vel\u00a0 iha tinan 2030. Maibe ohin loron, nasaun barak mak enfrenta tan difikuldade ida, konab\u00e1\u00a0 krize presu ai-han tanba [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":11993,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"amp_status":"","footnotes":""},"categories":[63],"tags":[],"class_list":["post-11992","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-notisia"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11992","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=11992"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11992\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":11994,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11992\/revisions\/11994"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media\/11993"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=11992"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=11992"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=11992"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}