{"id":13217,"date":"2022-06-02T23:50:17","date_gmt":"2022-06-02T14:50:17","guid":{"rendered":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/?p=13217"},"modified":"2022-06-02T23:50:19","modified_gmt":"2022-06-02T14:50:19","slug":"moris-nuudar-toos-nain-domingos-hari-grupu-ortikultura-ho-250-ohin-loron-rendimentu-2600","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/2022\/06\/02\/moris-nuudar-toos-nain-domingos-hari-grupu-ortikultura-ho-250-ohin-loron-rendimentu-2600\/","title":{"rendered":"Moris Nu\u2019udar To\u2019os na\u2019in, Domingos Hari Grupu Ortikultura Ho $250, Ohin Loron Rendimentu $2600"},"content":{"rendered":"\n<p><strong><em>Reportajen Santina Lucia da Costa<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>La fasil atu hatutan moris bainhira moris kiak no mukit, sa tan atu kontinua estudu ne\u2019ebe iha nivel aas. Kondisaun ne\u2019e la fasil oins\u00e1 atu determina, oins\u00e1 bele sobrevive hodi bele sustenta moris.<\/p>\n\n\n\n<p>Situasaun hirak ne\u2019e sei akontese ba maluk balun ne\u2019ebe hela iha area rural, espasu ne\u2019ebe klot, susar atu hetan dollar ida, maibe laos katak susar la iha rohan, sei iha dalan oins\u00e1 atu hamenus susar ne\u2019e.<\/p>\n\n\n\n<p>Liuhusi media tour ne\u2019ebe organiza husi Oxfam iha Timor-Leste serbisu hamutuk ho media Lafaek News no Asosiasaun Jornalista Timor Lorosa\u2019e (AJTL), ekipa jornalista sira hasoru malu to\u2019os nain Domingos da Costa, ne\u2019ebe hasoru difikuldade oin-oin iha moris.<\/p>\n\n\n\n<p>Kondisaun ne\u2019ebe Domingos hasoru, tanba moris iha kiak nia laran, nia deside hapara nia eskola bainhira nia sei tur klase 1 iha Pre-Sekundaria klasse 1,&nbsp; no deside sai to\u2019o nain, tanba dalan ne\u2019e deit mak bele tulun nia sai husi susar ne\u2019ebe nia hasoru, hodi sustenta nia moris uma laran nian.<\/p>\n\n\n\n<p>Domingos da Costa Neves idade 41, husi Bikala, suku Foho-Ailiku, Postu-Administrativu Hatu-Udo, Munisipiu Ainaro, Nivel edukasaun, to\u2019o de\u2019it SMP klasse 1, hakotu eskola tanba problema ekonomia inan-aman kbiit la to\u2019o, hafoin para eskola, kontinua halo to\u2019os, hodi selu nia-oan sira nia eskola.<\/p>\n\n\n\n<p>Domingos forma ona familia, iha oan na\u2019in 5,&nbsp; kompostu husi feto 3 mane 2. Feto primeiru agora eskola iha Universidade, finanseiru selu oan nia eskola depende de\u2019it ba atividade agrikultura, laiha tan serbisu seluk.<\/p>\n\n\n\n<p>Ho inisiativa rasik hamutuk ho nia kolega joven Juvinal da Costa f\u00f3 hanoin malu, kria serbisu ba an rasik no nakloke ba ema hotu atu&nbsp; dezenvolve-an&nbsp; liuhusi vida agrikult\u00f3r hanesan, halo toos, kuda modo.<\/p>\n\n\n\n<p>Domingos dehan, labele husu ba governu saida mak ita hakarak , maib\u00e9 husu ba ita nia-an-rasik, saida mak ita bele halo hodi kontribui ba governu.<\/p>\n\n\n\n<p><em>\u201cHah\u00fa forma grupu ne\u2019e, inisiativa husi kolega Juvinal ho hau, ami f\u00f3 hanoin malu mak harii grupu ne\u2019e. Tanba de\u2019it nesesidade lor-loron, s\u00e9 ita la halo hanesan ne\u2019e, hein de\u2019it ba estadu ne\u2019e ladi\u2019ak, entaun iha hanoin ida, harii grupu ida ne\u2019e hodi sustenta moris.\u201d\u00a0<\/em> Hateten, Koordenad\u00f3r Grupu Ai-Maten, Domingos da Costa Neves ba Neon Metin, iha Aldeia Ainaro-Quic, Hatu-Udo, Ainaro, loron Kuarta-Feira, 11\/5.<\/p>\n\n\n\n<p>Domingos ho nia kolega sira hahu&nbsp; harii grupu Ai-Maten , tau naran Ai-Maten, tanba iha fatin refere Ai ne\u2019e kuaz\u00e9&nbsp; mate hotu, entaun sira tau naran grupu Ai-maten. Grupu ne\u2019e harii iha tinan 2019, iha grupu laran ne\u2019e, membru na\u2019in 15, feto 5 no mane 10. Ne\u2019eb\u00e9 serbisu hamutuk to\u2019o ohin loron.<\/p>\n\n\n\n<p>Banhira sira hah\u00fa serbisu primeiru kuda de\u2019it Brinjela, Tomate ho Ai-Manas.sira h, h\u00fa ho modal $250 dollar. Aleinde ida ne\u2019e, sira halo proposta ida hodi ba hatama iha Sentru Juventude Munisipiu Ainaro, apoiu orsamentu $500 dollar.&nbsp; osan ne\u2019e hodi hola mangera, Gembor, Katana, para hodi halo serbisu&nbsp; hodi grupu ne\u2019e ba oin. Plantasaun ne\u2019eb\u00e9 sira&nbsp; kuda mak hanesan, N\u00fa, Kulu-Zaka, Haas.<\/p>\n\n\n\n<p>Koordenador ba Grupu Ai-Maten, Domingos da Costa Neves, esplika, Modo sira ne\u2019e&nbsp; tula ho Kareta Angunan ema ida selu $6 dollar,&nbsp; bainhira tula ba Angunan ida nakonu ba dalaruma ba fa\u2019an la hotu, hein to\u2019o aban fali fa\u2019an tan, mak la hotu nafatin lori fila, ne\u2019e konta estraga de\u2019it ona, Estraga hanesan ne\u2019e senti ladun kontenti tanba serbisu balun ita soe tiha ona.<\/p>\n\n\n\n<p><em>\u201cAimanas ne\u2019e ami fa\u2019an iha lata susu-been\u00a0 nakonu tolu $ 1 dollar, Brinjela t\u00fa iha aikesak de\u2019it, ami t\u00fa hitu-hitu, tolu $1 dollar, Tomate ami tau iha balde tinta nia fatin ne\u2019e $10 dollar. Ami perna lori Pateka\u00a0 ba loja sira iha Dili.\u201d<\/em> Tenik, Domingos.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"683\" src=\"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-content\/uploads\/2022\/06\/IMG_0442-1024x683.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-13219\" srcset=\"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-content\/uploads\/2022\/06\/IMG_0442-1024x683.jpg 1024w, https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-content\/uploads\/2022\/06\/IMG_0442-300x200.jpg 300w, https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-content\/uploads\/2022\/06\/IMG_0442-768x512.jpg 768w, https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-content\/uploads\/2022\/06\/IMG_0442-1536x1024.jpg 1536w, https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-content\/uploads\/2022\/06\/IMG_0442-2048x1365.jpg 2048w, https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-content\/uploads\/2022\/06\/IMG_0442-630x420.jpg 630w, https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-content\/uploads\/2022\/06\/IMG_0442-640x427.jpg 640w, https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-content\/uploads\/2022\/06\/IMG_0442-681x454.jpg 681w\" sizes=\"auto, (max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><figcaption><em><strong>jornalista sira halo entrevista ho Domingos iha Hatudu-Ainaro<\/strong>. [Foto: Santy | 02.06.2022]<\/em><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<p>Domingos, afirma \u00a0katak, Dezafius maka, s\u00e9 kuda modo s\u00f3 tempu bailoron, mais s\u00e9 udan modo sira funan hotu, depois ba fulan Agusto no Setembru ne\u2019e hah\u00fa kuda modo fali.\u00a0 Koileta modo ne\u2019e, semana ida dalarua lori ba merkadu, ba dala ida bele hetan $50 to\u2019o $100 dollar, ami lori rasik ba fa\u2019an iha merkadu Same.<\/p>\n\n\n\n<p><em>\u201cAgora dadaun hetan ona rendimentu $2600 resin, osan ne\u2019e ami grupu laran empresta fali, depois hatama nia funan kada fulan, para hasa\u2019e tan ami nia osan ne\u2019e.\u201d<\/em>Konfesa, Domingos.<\/p>\n\n\n\n<p>Domingos akresenta la\u2019os de\u2019it kuda modo, maib\u00e9 halo fali serbisu seluk, hanesan tesi ai, duk\u00e9 estraga ai ne\u2019e, mate to\u2019o dodok de\u2019it, entaun oinsa planu ba ai ne\u2019e hodi nune\u2019e bele uza, ho razaun ida ne\u2019e, grupu m\u00f3s hato\u2019o karta ba Floresta husu lisensa, para oinsa bele hetan kalen. entaun&nbsp; tesi tiha ai ne\u2019e, ba fa\u2019an hodi sosa fali kalen ho pregu hodi harii ba uma membru sira iha grupu ne\u2019e.<\/p>\n\n\n\n<p><em>\u201cAgora dadaun iha grupu laran ne\u2019e, ema na\u2019in lima mak hetan uluk uma, depois na\u2019in lima nia uma harii hotu, parte Floresta sira mai hasai foto uma ne\u2019e, depois fulan rua hanesan ne\u2019e, \u00a0ba husu tan lisensa para membru sira ne\u2019eb\u00e9 seidauk hetan bele hetan fali.\u201d<\/em> Hatutan, Koordenador Grupu Ai-Maten.<\/p>\n\n\n\n<p>Domingos Akresenta, Grupu ne\u2019e,&nbsp; inklui m\u00f3s feto na\u2019in lima, ne\u2019e mesak to\u2019os na\u2019in hotu, sira hetan osan, ba Feto loron ida hetan $5 dollar, no ba sira ne\u2019eb\u00e9 kua ai ne\u2019e, sura Coviku de\u2019it, Coviku ida f\u00f3 $ 60 dollar. No makina ne\u2019e aluga de\u2019it, loron ida tesi ai Coviku ida hetan $60 dollar.<\/p>\n\n\n\n<p><em>\u201cAi sira ne\u2019e ami ba hatama iha Munisipiu Ainaro. \u00a0Kua ai ne\u2019e, hetan ona rendimentu $3200 dollar, osan ne\u2019e ami sei sosa fali mina, Oli, Korenti.\u201d <\/em>Hateten, Domingos.<\/p>\n\n\n\n<p>Nia realsa tan katak,&nbsp; Problema&nbsp; boot ne\u2019eb\u00e9 sira hasoru &nbsp;mak bee ho estrada, s\u00e9 udan boot kareta labele tama, entaun sira &nbsp;lalin de\u2019it modo ne\u2019e to\u2019o tiha estrada boot mak foin sa\u2019e kareta. Bee sira ne\u2019e lalin de\u2019it, dalaruma&nbsp; tula ba motor de\u2019it, bee&nbsp; ke\u2019e de\u2019it iha mota, la\u2019o kuaze 2 kilo.<\/p>\n\n\n\n<p>Durante grupu ne\u2019e hamriik seidauk iha NGO ka Governu ruma ba vizita sira, maib\u00e9 s\u00f3 iha sentru Juventude Munisipiu Ainaro mak vizita ona no f\u00f3 apoiu fundus ba sira.<\/p>\n\n\n\n<p>Koodenador Grupu Ai-Maten Husu ba Governu oinsa para ajuda sira&nbsp; dada bee-moos ba sira , para sira &nbsp;bele asesu ba bee ne\u2019e.<\/p>\n\n\n\n<p>Nia m\u00f3s husu ba joven sira ne\u2019eb\u00e9 buka serbisu laiha, koko kria grupu ruma hodi nune\u2019e halo netik buat ruma, hodi hadia moris. Labele garantia de\u2019it ba estadu.<\/p>\n\n\n\n<p>Iha Fatin hanesan, Membru grupu Ai-Maten, Olavia Ad\u00e3o, idade 32 hateten, nu\u2019udar feto kontenti serbisu hala\u2019o atividade Agrikultura, s\u00e9 tur de\u2019it hodi hein mane sira mak serbisu ne\u2019e araska uituan, entaun hanesan feto iha hanoin ida katak, labele garantia de\u2019it ba mane, maib\u00e9 feto m\u00f3s bele.<\/p>\n\n\n\n<p><em>\u201cHau kontenti serbisu hamutuk ho mane sira, tanba serbisu hamutuk iha grupu laran. Ami feto na&#8217;in 4 serbisu hamutuk iha grupu laran, Hanesan ajuda mane sira tein, kuru bee, no kuda modo sira. Loron ida dalaruma ami hetan $20 dollar kada ema ida.\u201d<\/em> Dehan, Olavia Ad\u00e3o.<\/p>\n\n\n\n<p>Olavia Ad\u00e3o, hatutan, Halo toos kuda modo, depois fa&#8217;an no eduka sira ba eskola. nu\u2019udar feto &nbsp;kontenti ho serbisu ida ne&#8217;e. Hosi ne&#8217;e mak hetan osan hodi sustenta uma laran.<\/p>\n\n\n\n<p>Nia Akresenta, Dezafius ne&#8217;ebe mak durante &nbsp;hetan maka, estrada ladi&#8217;ak, bainhira udan kareta labele tama, entaun lalin de&#8217;it ba to&#8217;o iha estrada boot mak foin sa\u2019e kareta. Bee-moos ba kuru deit iha mota laran, lao do&#8217;ok maske loron manas no kolen, maibe la senti kolen, tanba so atividade ne&#8217;e hodi sustenta uma laran.<\/p>\n\n\n\n<p>Feto agrikult\u00f3r ne\u2019e, Husu ba governu presija tau matan ba sira nia estrada, no dada bee-moos. Hodi nune\u2019e hala\u2019o atividade ho di\u2019ak. Tanba Agrikultura ne\u2019e importante tebes, Governu presija investe iha agrikultura tanba agrikultura ne\u2019e importante tebes ba povu nia moris. S\u00e9 la investe maka ba futuru ita sei mate ba hamlaha.<\/p>\n\n\n\n<p>Reportajen ne\u2019e realiza liuhusi programa media Tour ne\u2019eb\u00e9 realiza husi OXFAM Timor-Leste serbisu hamutuk ho Lafaek News no Asosiasaun Jornalista Timor-Leste (AJTL), no hetan Finanseiru husi Governu Australia liuhusi Projetu Governasaun ba Dezenvolvimentu (GfD).<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Reportajen Santina Lucia da Costa La fasil atu hatutan moris bainhira moris kiak no mukit, sa tan atu kontinua estudu ne\u2019ebe iha nivel aas. Kondisaun ne\u2019e la fasil oins\u00e1 atu determina, oins\u00e1 bele sobrevive hodi bele sustenta moris. Situasaun hirak ne\u2019e sei akontese ba maluk balun ne\u2019ebe hela iha area rural, espasu ne\u2019ebe klot, susar [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":13218,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"amp_status":"","footnotes":""},"categories":[11],"tags":[],"class_list":["post-13217","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-feature"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/13217","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=13217"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/13217\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":13220,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/13217\/revisions\/13220"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media\/13218"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=13217"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=13217"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=13217"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}