{"id":13609,"date":"2022-07-05T16:37:25","date_gmt":"2022-07-05T07:37:25","guid":{"rendered":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/?p=13609"},"modified":"2022-07-05T16:37:27","modified_gmt":"2022-07-05T07:37:27","slug":"kombate-moras-dengue-haforsa-iha-prevensaun-komunidade-presiza-pratika-moris-ijiene","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/2022\/07\/05\/kombate-moras-dengue-haforsa-iha-prevensaun-komunidade-presiza-pratika-moris-ijiene\/","title":{"rendered":"Kombate Moras Dengue Haforsa Iha Prevensaun, Komunidade Presiza Pratika Moris Ijiene"},"content":{"rendered":"\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong><em>Reportajen estudante estajiadu UNTL, Joselina dos Santos<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Loron 01 Jullu 2022 kazu dengue hamutuk 5298 no kumulativu obitus na\u2019in 57 maioria kazu ne\u2019e deteta husi Munis\u00edpiu D\u00edli total 3704, Baucau ho kazu 331, Manufahi ho kazu 213, Manatuto ho kazu 176, Lautem ho kazu 165, Liquisa ho kazu 165, Covalima ho kazu 149, Ermera ho kazu 118, Aileu ho kazu 85, Viqueque kazu 83, Bobonaro ho kazu 58, Ainaro ho kazu 45, no RAEOA ho kazu 6.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Relasiona ba kazu dengue ne\u2019ebe emjeral espalla ona iha Terit\u00f3riu laran, no kada tinan kontinua eziste iha Timor-Leste hodi f\u00f3 risku ba komunidade sira liu-liu ba labarik sira idade 14 mai kraik no halakon labrik barak nia vida, mak komunidade sira husu ba Minist\u00e9riu Sa\u00fade atu kolabora hamutuk ho li\u00f1a Ministeriu sira seluk inklui autoridade lokal sira hodi alerta beik-beik ba komunidade liu-liu iha areas remotas sira hakribi soe lixu atu bele prevene aan husi moras dengue.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Bazea ba kazu dengue ne\u2019ebe nafatin f\u00f3 ameasa ba sosiedade liu-liu ba labarik sira, Neon Metin dadalia ho komunidade Filipio Marques de Jesus katak atu kombate moras dengue no labele haburas iha ambiente moris komunidade nia leet mak tenke konxiensializa mentalidade atu hamoos uma hun, uma laran, aruma kuartu laran, hodi nune\u2019e labele halekar lixu iha aredores uma nian, soe lixu tuir nia fatin atu labele f\u00f3 espasu ba susuk hodi moris.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>\u201cMoras dengue ne\u2019e la difisil no la fasil liu, atu rezolve iha Timor-Leste liu-liu ba fatin sira ne\u2019eb\u00e9 nanis ona, ne\u2019e tanba nia hun balu mai husi komunidade rasik,\u00a0 tan ne\u2019e Politika ne\u2019ebe bele utiliza atu reforsa dekretu lei bandu so\u2019e lixu arbiru, tenke sosializa programa no impaktu soe lixu no pratika ijiene iha uma laran liu-liu ba komunidade sira hela iha \u00e1rea perigozu sira, tanba fasil susuk atu moris \u201d, <\/em>dehan Pilife Marques ba Neon Metin iha Caicoli, 25\/06.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nia esplika ba Neon Metin katak, tenke kaderniza estudante sira iha edukasaun, atu muda mentalidade hodi labele soe lixu arbiru, tranzmite informasaun kredivel ba sosiedade sira iha \u00e1reas remotas liu husi media no kolabora hamutuk ho autoridade lokal sira atu halo estudu ba ordenamentu soe lixu no regula jestaun lixu iha kada suku.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>\u201cRekursus ne\u2019ebe governu uza hodi solusiona no halakon moras dengue, tenke servisu konjuntu ho li\u00f1as Ministeriais sira seluk, liu-liu Minist\u00e9riu Sa\u00fade no Saneamentu hodi partilla programa propriedade kona-ba kombate tranzmisaun moras dengue iha komunidade nia leet husi aktus sidadaun sira nian ne\u2019ebe la kontribui ba ambiente saudavel nian\u201d, <\/em>nia relata.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Observad\u00f3r Vise Dekanu Fakuldade Si\u00e9nsia Sosiais Universidade Nasional Timor-Lorosa\u2019e (UNTL), Julio Aparicio hateten governu bele f\u00f3 vensimentu ba pesso\u00e1l sa\u00fade sira, maibe Governu tenke kria kondisaun jeralmente halo uma ho organizadu atu nune\u2019e ema ne\u2019ebe tama iha kapital halo tuir hodi bele halakon moras dengue iha Timor-Leste.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u201cEnkuantu governu mak la governu mak la kria padraun ne\u2019ebe los, signifika kazu dengue sei kontinua eziste, tanba ne\u2019e governu&nbsp; tenke kria politika ida ba aspetu hotu hanesan saude, edukasaun, ekonomia atu nune\u2019e bele red\u00fas moras dengue no iha balansu, labele haree deit ba parte ida de\u2019it. Kolabora mos ho autoridade lokal sira no halo kampa\u00f1a beik-beik ba komunidade sira tanba barak mak la hetan informasaun ho loos\u201d, dehan Vise Dekanu.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Iha sorin seluk, Diret\u00f3r Interinu Forum Organizasaun Timor-Leste (FONGTIL), Valentino Xisto da Costa \u201cKOKO\u201d hateten kazu dengue ne\u2019ebe nafatin akontese kada tinan bainhira iha tempu udan&nbsp; no f\u00f3 impaktu ba komunidade liu-liu ba labarik sira, no halo sentru saude sira kuaze nakonu tan nee\u2019e husu ba Minist\u00e9riu Sa\u00fade atu bele hadi\u2019a sira nia mitigasaun no pol\u00edtika prevensaun diak hodi bele atende bainhira situasaun ne\u2019e akontese.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>\u201cTuir ami nia haree numeru kazu ne\u2019e aumenta mak sira foin haree no rega ai-moruk ba \u00e1rea sira, ne\u2019e duni Minist\u00e9riu Sa\u00fade tenke muda sira nia sistema prevensaun kona-ba atu asegura, bainhira iha tempu udan sira iha ona sistema ne\u2019ebe preparadu tantu iha nivel postu saude sira no D\u00edli laran\u201d,<\/em> dehan, Diret\u00f3r FONGTIL.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nia rekomenda ba governu katak, tenke aloka orsamentu ne\u2019ebe ho sufisiente ba kazu dengue, nune\u2019e bele halo atuasaun liu-liu ekipamentus ba postu saude sira atu bele fo atendimentu di\u2019ak ba pasiente sira moras dengue.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ministra Sa\u00fade, Dra. Odete Maria Freitas Belo hatete, kazu dengue ne\u2019eb\u00e9 nafatin eziste iha Timor-Leste, Minist\u00e9riu sei esforsu atu reduz neik-neik, problema dengue aumenta tanba iha tempu udan, ne\u2019e duni husu ba komunidade sira hela iha uma tenke asegura no hamoos ambiente bee nalihun no roda aat sira no mos la\u2019o tuir protokolu saude nian.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>\u2018Karik ita la hamoos ita nia ambiente no soe foer arbiru entaun sei mosu moras dengue, husu komunidade labele hein de\u2019it Ministeriu Saude no Governu tun mak ita foin hamoos ambiente maibe ida-idak esforsu atu prevene aan husi moras\u00a0 dengue\u201d <\/em>Hatete, Ministra Saude ba Neon Metin Iha Palacio dos Cinzas Caicoli, 01\/06.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Reportajen estudante estajiadu UNTL, Joselina dos Santos Loron 01 Jullu 2022 kazu dengue hamutuk 5298 no kumulativu obitus na\u2019in 57 maioria kazu ne\u2019e deteta husi Munis\u00edpiu D\u00edli total 3704, Baucau ho kazu 331, Manufahi ho kazu 213, Manatuto ho kazu 176, Lautem ho kazu 165, Liquisa ho kazu 165, Covalima ho kazu 149, Ermera ho [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":11128,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"amp_status":"","footnotes":""},"categories":[64],"tags":[],"class_list":["post-13609","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-saude"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/13609","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=13609"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/13609\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":13610,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/13609\/revisions\/13610"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media\/11128"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=13609"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=13609"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=13609"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}