{"id":13649,"date":"2022-07-07T15:20:02","date_gmt":"2022-07-07T06:20:02","guid":{"rendered":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/?p=13649"},"modified":"2022-07-13T17:13:52","modified_gmt":"2022-07-13T08:13:52","slug":"narrativa-ba-negasaun","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/2022\/07\/07\/narrativa-ba-negasaun\/","title":{"rendered":"Narrativa ba Negasaun: Australia Tulun Indonesia Subar Hahalok-at iha Timor Lorosa\u2019e"},"content":{"rendered":"\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>Loron 8 julhu 2022, Centro Nacional Chega! (CNC) sei halo lansamentu ba livru \u201cA Narrative of Denial, Australia and the Indonesian Violation of East Timor.\u201d Hakerek-na\u2019in livru ne\u2019e, Peter Job, ativista veteranu Australia nian nebe tinan 48 liuba, hamutuk ho nia maluk sira hulan ba-mai iha ai-laran tuan Darwin nian, aparelho receptor Radio Maubere nian. Liuhosi receptor radio ne\u2019e nia sintoniza no grava mensajem sira nebe FRETILIN fo-sai liuhosi frekuensia Radio Maubere nian. Mensajem sira ne\u2019e ikusmai nia fahe-tutan ba delegasaun FRETILIN iha rai-li\u2019ur nebe nia eskritoriu iha Mo\u00e7ambique, inklui ba Ramos-Horta, Ministru Relasaun Exterior no Reprezentante FRETILIN iha ONU, Nova Iorke.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>Peter Job, dadaun ne\u2019e mai hela Timor-Leste ho objetivu atu lansa nia livru ne\u2019e. Nia hahu ona diskusaun ho grupu balun konaba ninia livru ne\u2019e. Semana liuba, hafoin to\u2019o hosi Australia, Movimentu Letras hahu kedas konvida Peter Job atu esplika konaba nia livru ne\u2019e nia konteudu.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>Timoroan barak seidauk sani livru ida ne\u2019e. Livru ne\u2019e foin publika iha tinan 2021 hosi Melbourne University Press. Tuir Diretor Ezekutivu CNC, Hugo Fernandes, livru ne\u2019e importante tebes ba ativista no akademiku sira Timor-Leste, Indonesia, Australia, no Estados Unidos hodi hatene kona-ba oinsa konspirasaun internacional sai nudar \u2018for\u00e7a de press\u00e3o\u2019 ida hodi hamate nasaun ida nia luta ba auto-determinasaun.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>Atu tulun sani-na\u2019in sira compreende konte\u00fadu livru ne\u2019e Neon Metin publika dadalia (entrevista) hakerek-na\u2019in livru ne\u2019e, Peter Job, ho revista Jacobin(<\/em><a href=\"https:\/\/jacobin.com\/2022\/04\/australia-indonesia-cover-up-atrocities-east-timor-suharto-annexation\"><em>https:\/\/jacobin.com\/2022\/04\/australia-indonesia-cover-up-atrocities-east-timor-suharto-annexation<\/em><\/a><em>.)<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>Neon Metin hetan autorizasaun hosi Peter Job no revista Jacobin atu halo tradusaun ba lian tetun. Ekipa editorial Neon Metin mak responsabiliza kona-ba tradusaun hosi lian inglez ba tetun. Iha tradusaun ba tetun, tradutor halo mos edisaun ba naran protagonista balun iha livru ne\u2019e.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Dadalia ho <a href=\"https:\/\/jacobin.com\/author\/peter-job\">PETER JOB<\/a><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Hafoin Timor-Leste deklara independensia hosi Portugal iha 1975, ditador Indonesia Soeharto ordena invazaun no buka atu harahun movimentu libertasaun nasional. Australia hatene kona-ba forsa Indonesia halo masakre barak \u2013 no tulun subar (masakre sira ne\u2019e) hosi mundu.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Dadalia hosi <a href=\"https:\/\/jacobin.com\/author\/zacharias-szumer\">ZACHARIAS SZUMER<\/a><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Hafoin revolusaun portugeza 1974, prosesu deskolonizasaun ida hahu la\u2019o iha nasaun Ib\u00e9rika ne\u2019e nia eis-kolonia sira. Entre eis-kolonia sira ne\u2019e, Timor-Leste nebe deklara nia independensia iha 1975. Lidera hosi partida eskerdista, Frente Revolucion\u00e1ria do Timor-Leste Independente (FRETILIN), Timor-Leste hasoru kedas rejime Soeharto Indonesia ho nia aliadu Osidental sira nia f\u00faria (murka, trad.)<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Rejime Soeharto kaer ukun iha Indonesia iha 1965, ho tulun EUA nian, halo masakre hasoru grupu eskerda sira (<a href=\"https:\/\/www.jacobinmag.com\/2021\/01\/indonesia-anti-communist-mass-murder-genocide\">massacre of the country\u2019s left<\/a>) nebe dehan besik ema miliaun lima nia vida. Molok, Timor-Leste nia deklarasaun independensia, rejime Soeharto halo esforsu kle\u2019ur ona atu mina (merongrong, trad.) prosesu deskolonizasaun; bainhira Timor-Leste sai nasaun rasik, military Indonesia invade kedas Timor-Leste no ikusmai aneksa iha maiu 1976. Narrativa ofisial rejime Soeharto nian mak Indonesia intervein ho laran taridu iha disputa (konflitu, trad.) sivil ida, iha nebe ninia (Soeharto) nia militar aktua nudar forsa manutensaun dame nian.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Soeharto nia aliadu xave ida momentu ne\u2019eba, governu Australia tulun Indonesia halo nia lisitasaun (tawaran, trad.). Entre buat sira seluk, kritika aktivista sira Australia nian ne\u2019ebe hatutan notisia kona-ba hamlaha, krueldade, no oho hafoin aneksasaun ba Timor-Leste. Aktivista (Australia) ne\u2019e ida mak Peter Job, &nbsp;nebe kle\u2019ur ona buka no estuda dokumentu sekretu sira hodi prova katak politiku-na\u2019in no funsionariu sira Australia iha oin bosok ba publiku no iha kotuk tulun fasilita hahalok-at boot ida hosi rejime Soeharto.&nbsp; Nia (Peter Job) ko\u2019alia ba&nbsp;<em>Jacobin<\/em>&nbsp;kona-ba nia peskiza, no nia livru foun&nbsp;(<a href=\"https:\/\/www.mup.com.au\/books\/a-narrative-of-denial-paperback-softback\">his recent book<\/a>),&nbsp;<em>A Narrative of Denial: Australia and the Indonesian Violation of East Timor.<\/em><\/p>\n\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator\"\/>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>ZACHARIAS SZUMER<\/em><em><\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>Oinsa ita sai involvidu iha aktivismu solidariedade ba Timor-Leste?<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">PETER JOB<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Bainhira ha\u2019u sei tinan 20, I servisu ho buat nebe ema bolu Radio Maubere ligadu ba FRETILIN. Molok invazaun 1975, aktivista Australia balun ba Timor-Leste no fo reseptor radiu bidireksional (two-way radio receiver) ba FRETILIN. Hafoin invazaun, bainhira FRETILIN iha ai-laran ona funu hasoru Indonesia sira, radio ne\u2019e uza hodi hato\u2019o informasaun ba rai-li\u2019ur.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Iha tempu ne\u2019eba, governu Australia halo buat hotu-hotu atu taka radio nia ligasaun no hamihis timoroan sira nia klaim kona-ba Indonesia nia operasaun militar boot sira, nebe inklui halo populasaun terus hamlaha, estraga ai-han no rekursu sira, no abuzu direitu humanu boot seluk-seluk.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nudar rezultadu, iha operador radio ida iha ai-laran Darwin nebe tenki muda ba-mai nia pozisaun hodi evita kapturasaun ba ema nebe transmit mensajem ba Timor-Leste. La dun di\u2019ak (inkonveniente, trad.) ba nia atu tama mai Darwin hodi haruka FRETILIN nia mensajem sira tanba ema bele kaer nia. Tan ne\u2019e, ami harii estasaun reseptor ketak ida, mos iha ai-laran Darwin nian, ida nebe ha\u2019u mantein durante fulan neen (6) ikus nia operasaun. Ha\u2019u grava mensajem nebe sira simu, nebe sira sei distribui ba FRETILIN nia kuartel-jeral eksterna iha Mo\u00e7ambique, no ba Jos\u00e9 Ramos-Horta [ministru neg\u00f3siu estranjeriu de-facto FRETILIN no representante ba ONU] iha Nova Iorke.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Maski Indonesia no governu Australia nega militar Indonesia nia krimi sira, agora ami hatene katak FRETILIN nia informasaun sira barak mak loos (truth, trad.). Buat sira ne\u2019e mak halo ha\u2019u iha hanoin kona-ba no halo dedikasaun ba kauza Timoroan nian, iha ha\u2019u nia moris tomak.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>ZACHARIAS SZUMER<\/em><em><\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>Fila ba argumentu principal hosi ita nia livru. Sa ida mak linha (pol\u00edtika) ofisial governu Australia nian iha momentu aneksasaun Indonesia (ba Timor)?<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">PETER JOB<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Pol\u00edtika Australia nian, atu iha Whitlam ka Malcom Fraser nia ukun, ne\u2019e politika oin-rua (bermuka dua, trad.). Ba publiku no ba komunidade internasional sira ko\u2019alia oin-ida, ba ema Indonesia sira ko\u2019alia oin-seluk. Buat nebe mak sira ko\u2019alia ba ema Indonesia, ida ne\u2019e mak sira halo.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Fofoun, primeiru ministru Trabalhista Whitlam no lider opzisaun momentu ne\u2019eba Fraser deklara atu apoia auto-determinasaun ba Timor-Lorosa\u2019e. Maibe, iha setembru 1974, Whitlam hateten ba Soeharto katak nia la fiar Timor-Leste bele sai nasaun independente ida, no ida ne\u2019e sei hamosu instabilidade iha rejiaun. Ulun-boot OPSUS, (Operasi Khusus-Orgaun Intelijensia ba Operasaun Espesial) dehan katak sorumutu ne\u2019e (Whitlam-Soeharto, trad.) nudar fator xave ba kristaliza sira nia desizaun atu \u201cintegra\u201d Timor-Leste ba Indonesia &nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Estados Unidos ho Australia molda (falun, trad.) movimentu libertasaun nasional Timor-Leste nudar konflitu ida hosi Guerra Fria, ida ne\u2019e tanba sira nia hakarak atu suporta rejime Soeharto. &nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Molok ida ne\u2019e mos, Whitlam haruka tiha ona nia sekretaria pessoal privada ba Jakarta atu hasoru ho OPSUS, liras (grupu, trad.) hosi Soeharto nia governu nebe dedikadu tebes atu estraga prosesu deskolonizasaun timor nian. Molok invazaun, OPSUS mos halo aprezentasaun ba embaixada Australia iha Jakarta kona-ba Indonesia nia operasaun disfarsada (subsubar, trad.) no violentu nebe la\u2019o dadauk &nbsp;atu dudu integrasaun. Ne\u2019e inklui radio-emissora (difuzaun, trad.), infiltrasaun ba partidu politiku Timor nian, no operasaun military subsubar, iha nebe ema militar Indonesia halo-an (halo-finji, trad.) sai desidente Timoroan.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Whitlam ho Fraser bosok ba povu Australia no ba komunidade internasional kona-ba buat nebe sira (Whitlam-Fraser, trad.) hatene. Whitlam dehan katak Indonesia la iha intensaun atu integra territoriu (Timor, trad.) ne\u2019e ho forsa, maski Australia nia servisu intelijensia rasik no nia Departamento Negocios Estrangeiro (DFA) hatene momoos katak Indonesia halo hela buat ne\u2019e (uza forsa atu integra Timor ba Indonesia, trad.).&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>ZACHARIAS SZUMER<\/em><em><\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>Oinsa Whitlam nia apoiu ba Indonesia nia ambisaun kahur ho aspetu progresivu nebe sai ninia marka?<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">PETER JOB<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Whitlam konservativu uitoan iha nia politika estranjeira. Bainhira Soeharto manan ukun iha 1965-66, Whitlam suportivu tebes ba Soeharto nia rejime ne\u2019e. Iha 1967, nia hakerek artigu ida iha jornal&nbsp; the&nbsp;<em>Australian<\/em>&nbsp;iha nebe nia dehan rahun-di\u2019ak tebes ba ita (Australia, trad.) ho prezensa rejime pro-Osidente iha ukun. Partido Trabalhista Australia iha nia lider anterior Arthur Calwell nia lideransa la gosta governu sira hosi Asia, maibe Whitlam hakarak atu halakon buat ne\u2019e no fo-liman ba Sudeste Asia, liliu membru Asosiasaun Nasaun Sudeste Asiatiku (ASEAN-sigla Ingl\u00e9z). Indonesia mak nasaun boot liu no besik-liu hosi sira seluk, no Whitlam haree ida ne\u2019e nudar xave. Nia fiar iha bloku poder boot (great power blocs) no la iha apoiu barak ba nasaun sira nebe kiik-liu. Tan ne\u2019e, nia fiar katak fatin natural (kodrat, trad.) Timor-Leste nian mak sai parte Indonesia nian.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>ZACHARIAS SZUMER<\/em><em><\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>Hanesan ita hakerek iha livru ne\u2019e, narativa ida mak administrasaun Whitlam ho Fraser nian promove ho konsistente mak dehan Indonesia tenki intervein ho laran taridu&nbsp; (reluctantly), atu sai nudar intermedi\u00e1riu neutral ida iha konflitu entre forsa (politika, trad.) oinoin iha sosiedade timor. Maibe governu Australia hetan ona aprezentasaun (briefing) hosi servisu intelijensia alto-nivel Indonesia nian nebe hatudu katak sira kle\u2019ur ona aktivu atu estraga prosesu deskolonizasaun hahu kedas iha inisiu tinan 70 (1970, trad.) nian.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">PETER JOB<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Australia konsiente hela katak Indonesia aktivu tebes buka destabiliza Timor-Leste no utiliza destabilizasaun ne\u2019e nudar pretextu ida ba invazaun. Maibe, governu Australia perpetua ona narrativa falsu Indonesia nian.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">De faktu, molok 1975, Partido politiku sira Timor-Leste nian halo duni esforsu konsideravel ida atu hakbesik ba rejime Soeharto. Sira hakarak iha relasaun di\u2019ak ho Indonesia. Sira hatene katak sira sei moris duni ho vizinhu boot ne\u2019e, no sira lakohi atu sai solin ba nia (antogonize).<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Iha nia parte, rejime Soeharto nia laran mos iha hanoin la hanesan kona-ba isu Timor-Leste. Iha faze ne\u2019e, Indonesia buka hela atu lidera Movimento dos N\u00e3o-Alinhados (MNA, trad.). Faksaun ida iha rejime Soeharto laran ta\u2019uk \u2013 korrektamente \u2013 katak karik Indonesia aneksa duni Timor-Leste, ida ne\u2019e sei la satisfaz nia ambisaun (atu lidera MNA, trad.) To\u2019o pontu balun, Soeharto hatudu iha preokupasaun sira ne\u2019e. Australia deside atu apoia faksaun seluk iha rejime Soeharto nia laran \u2013 faksaun OPSUS \u2013 ho objetivu dudu politika Indonesia nian atu intervein iha Timor-Leste. La ho Australia nia tulun, Indonesia nia invazaun ba Timor-Leste bele la akontese.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>ZACHARIAS SZUMER<\/em><em><\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>Ita haree katak iha virajem kritikal ida iha Indonesia nia istoria. Molok prezidente hatun prezidente Indonesia Soekarno iha 1965, Indonesia mak frente avansada ba esforsu atu hamosu terseiru bloku, sai hosi Guerra Fria nia mahon (Cold War devide, trad.) \u2013 Movimento dos N\u00e3o-Alinhados. Iha Soeharto nia ukun, Indonesia muda-an besik-liu ba Estados Unidos nia sorin iha Guerra Fria. Ho invade Timor-Leste aselera liu-tan mudansa ne\u2019e.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">PETER JOB<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Australia molda (framed) independensia Timor nudar batalha proxy ida in Guerra Fria \u2013 maibe la iha razaun ida atu ema haree hanesan ne\u2019e. Faksaun politika prinsipal rua iha &nbsp;Timor-Leste hakarak atu servisu ho Australia. Sira la iha interese atu husik sira nia movimentu independensia sai batalha proxy ida iha Guerra Fria.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">De faktu, FRETILIN la\u2019os organizasaun Marxist aida. Iha marxista balun iha sira nia leet, maibe ida mos los hanesan mos iha Partido Trabalhista Australia nia laran iha tempu ne\u2019eba. FRETILIN mak frente boot ida nebe bazikamente apoia independensia, no politikamente, iha aspetu balun moderadu tebes.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Maski nune\u2019e. Estados Unidos ho Australia molda movimentu libertasaun nasional Timor-Leste nudar konflitu ida hosi Guerra Fria, ne\u2019e tanba sira nia hakarak (desejo, trad.) atu suporta regime Soeharto. Lembra, iha 1975 Sudeste Asia tama dadaun hela ba mudansa boot ida. Vietnam reunifika hafoin Estados Unidos nia derrota, no rejime Marxista oinoin kaer ukun mos iha Cambodia no Laos. No situasaun sira ne\u2019e mosu fulan balun de\u2019it molok Indonesia nia invazaun.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Estados Unidos no Australia haree Soeharto nudar pro-Osidente no nudar baluarte (benteng, trad.) ida hasoru komunismu. Ofisial Australianu sira \u2013 inklui sekretariu Departamentu Negosiu Estranjeiru tempu ne\u2019eba \u2013 to\u2019o deskreve regime Soeharto nudar regime ida moderadu, respons\u00e1vel, no merese hetan ita nia apoiu \u2013 to\u2019o ignora faktu regime ne\u2019e nia marka nakonu ho ran (such a Bloody record, trad.)<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>ZACHARIAS SZUMER<\/em><em><\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>Agora ko\u2019alia kona-ba periudu hosi 1975 to\u20190 1982. Hanesan ita argumenta, governu Fraser efektivamente sai propagandista no apolojista ba rejime Soeharto.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">PETER JOB<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Governu Australia la ofisialmente apoia Indonesia nia invazaun. Iha ONU, Australia vota (a favor, trad.) ho laran rurua ba rezolusaun Assembleia Geral 1975&nbsp; kritika Indonesia nia invazaun. (Hafoin ne\u2019e, maski, muda ba pozisaun abstensaun, molok tuir mai vota kontra rezolusaun lubuk nebe kritika invazaun).<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Fofoun, ofisialmente Australia husu Indonesia atu retira-an (hosi Timor-Leste, trad.), maibe iha kotuk ami hateten ba nasaun seluk katak sira tenki aseita rejime Indonesia ida iha Timor-Leste. Iha Outubru 1975, Fraser ba Jakarta no hasoru-malu ho Soeharto. Hafoin sorumutu ida ne\u2019e mak ninia (Fraser nian, trad.) governu efektivamente sai apolojista no propagandista ida Indonesia nia hahalok sira.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Primeiru, Australia reprezenta-sala (misrepresented, trad.) sirkumstansia sira istoria nian molok invazaun, atu halo Indonesia mosu hanesan parte ida nebe sofre (injured party) no bele intervein ho laran rurua (reluctantly). Segundu,&nbsp; bainhira invazaun hahu ona, Australia nega abuzu barak nebe mosu, no husu relatoriu kona-ba rumor sira ne\u2019e. Ida ne\u2019e (hahalok Australia nian ne\u2019e, trad.) mosu maski evidensia sira nebe to\u2019o liuhosi linha radio-emissora, fonte sira Katolik nian, liuhosi surat sira nebe haruka sai, no liuhosi sasi refujiadu sira nian. Haree katak (eventually), evidensia barak demais halo Australia labele tan nega sa ida mak akontese dadaun. Tan ne\u2019e, sira mosu ho rekomendasaun lubuk ida kona-ba oinsa sira bele dulas (spin) situasaun foun ida ne\u2019e. Envez de nega, sira (governu Australia, trad.) fo-sala fali Timoroan sira, klaim katak Timor-Leste hori-uluk kedas mukit nanis, katak sira sempre enfrenta hamlaha (on the brink of starvation), katak sira nia problema ne\u2019e mosu hosi funu maun-alin (la\u2019os tanba invazaun, trad.)<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Los duni, governu Australia konsiente tebes ho Indonesia nia kampanha atu serku no anikila forsa pro-independensia iha Timor-Leste. Sira (governu Australia, trad.) konsiente katak forsa armada (Indonesia, trad.) tenta duni atu estraga rekursu ai-han sira. Ida ne\u2019e komprova ona ho relatoriu sekretu sira hosi ofisial Australianu sira nebe vizita ona Timor-Leste no koalia ho ofisial Indonesia nian. Governu Australia hatene katak Indonesia iha politika ida atu nega (boikota) ai-han ba fatin sira nebe FRETILIN mak kontrola, nebe iha inisiu invazaun inklui populasaun maioria. Australia la halo tentative ruma atu liga nia politika ne\u2019e ho traj\u00e9dia terr\u00edvel ne\u2019e no hamlaha nebe mosu artifisialmente iha Timor-Leste laran tomak. Justru Australia tau kulpa ba Timor-Leste nia infraestrutura nebe ki\u2019ak, kolonial Portugues nia neglijensia, no Timoroan sira nia irresponsabilidade iha Funu Maun-alin.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Governu Australia konsiente tebes ba Indonesia nia kampanha atu serku no anikila forsa pro-independensia iha Timor-Leste.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Hahalok falun-metin (cover-up) ida ne\u2019e iha konsekuensia sira nebe seriu. Nasaun Osidente balun sai interesadu atu suporta Timor-Leste, nudar resposta ba evidensia sira nebe mosu. Australia l\u00f3bi sira bebeik, klaim katak Indonesia em jeral hatudu hahalok nebe responsavel. Tan sira (nasaun Osidente sira, trad.) konsidera Australia nasaun demokratika, no apoiante direitos humanos iha arena internasional, narrativa Australia nia haraik kredibilidade ida nebe natoon (atu konvense, trad.)<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Reputasaun Australia nian nudar nasaun ida nebe apoia direitos humanos sai forte liutan ho governu Frasier nia pozisaun di\u2019ak ba apartheid iha Afrika Sul no ninia apoiu atu halakon maioria-mutin (white-majority) iha Zimbabwe. Tuir mai, nia lobi atu defende Indonesia nia invazaun hetan susesu (great deal) no konsegue trava tulun humanitarian tama ba Timor-Leste, taka kritisismu hasoru rejime Soeharto no husi sira nia abuzu la\u2019o nafatin. Karik la ho lobi Australia nian, Indonesia nia hahalok-at (abuses) sertamente sei labele kontinua mosu ho dalan hanesan.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>ZACHARIAS SZUMER<\/em><em><\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>Tuir ita nia livru, governu Fraser propaga \u201cnarrativa de nega\u00e7\u00e3o\u201d ida ne\u2019e liuhosi grupu akademiku no jornalista ida nebe simpatiku, nebe ita refere nudar \u201cthe Jakarta Lobby (Lobi Jakarta, trad.). Ita bele esplika oinsa governu (Australia) fomenta grupu ida ne\u2019e no kanaliza nia pozisaun liuhosi sira?<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">PETER JOB<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Sira ne\u2019e grupu ida nebe haree asuntu ne\u2019e nudar sira nia dever atu habelar buat nebe sira bolu \u201cpozisaun respons\u00e1vel\u201d ida kona-ba regime Soeharto. Sira hatene katak hafoin Soeharto kaer ukun, iha hostilidade balun ba nia rejime no mos ninia (rejime Soeharto nian, trad.) atrosidade sira Australia hatene. Tanba ne\u2019e, sira organiza grupu ida iha sirkulu akademiku iha Universidade Nasional Australia, inklui jornalista balun no mos diplomata sira hanesan Richard Woolcott. Sira hasoru-malu regularmente atu diskuti oinsa sira bele reforsa politika sira enkoraja Australia nia apoiu ba rejime Soeharto.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Karik la ho lobi Australia nian, Indonesia nia hahalok-at (abuses) sertamente sei labele kontinua mosu ho dalan hanesan.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ida ne\u2019e kompletamente han-malu ho Australia nia politika estranjeira, tanba atu governu ka departamentu negosiu estranjeiru la iha problema ruma ho buat ida ne\u2019e. Bainhira invazaun akontese, grupu Lobi Jakarta, habelar narrativa ofisial ne\u2019e. Bainhira kritika sira konaba invazaun Indonesia fo presaun ba grupu ne\u2019e kona-ba sirkumstansia sira iha Timor-Leste, grupu Lobi Jakarta la hetan informasaun loloos (not well-informed). Maski nune\u2019e, sira nia pozisaun nudar grupu akademiku, jornalista senior sira, no ema senior hosi negosiu estranjeiru haraik ba sira sentidu kredibilidade ida nebe falsu. Ida ne\u2019e tulun konvense ema atu fiar sira, no halo sira sai apoiu efektivu ida governu nia pozisaun.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>ZACHARIAS SZUMER<\/em><em><\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>Iha livru laran, ita esplika katak atu fo konselhu ba sira nia governu, diplomata Australianu sira mos fo asesoria relasaun publika (public relations) ba rejime Soeharto. Ezemplu, bainhira notisia mosu kona-ba atrosidade sira iha Timor-Leste, sira sujere ba sira nia belun (counterparts) Indonesia sira atu fila-lia (spin) nudar hahalok espontaneu hosi soldadu balun ho deviza kiik iha tempu invazaun hahuu.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">PETER JOB<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Elementu balun embaixada Australia nian iha Jakarta halo ida ne\u2019e. Iha ONU iha Nova Iorke, diplomata Australianu sira halo buat nebe hanesan kedas. Sira aktivamente ho (diplomata) Indonesia sira diskute kona-ba Timor-Leste no servisu-hamutuk l\u00f3bi nasaun seluk kona-ba isu ne\u2019e; diplomata Indonesia sira hato\u2019o gratidaun ba sira. Sira kompreende katak Australia nudar nasaun Osidente ida nebe hatene oinsa nasaun Osidente sira hanoin no oinsa fila-lia kona-ba buat sira ne\u2019e.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Australia haraik ba Indonesia asesoria (konselhu, trad.) barak tebes nebe Indonesia uza ba sira nia komunidadu imprensa no deklarasaun publika sira. No Australia tulun ida ne\u2019e ho ninia lobi rasik.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>ZACHARIAS SZUMER<\/em><em><\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>Iha funsionariu publiku senior ka jornalista ruma nebe uluk apoia Soeharto dadaun ne\u2019e hato\u2019o sira nia arrependimentu?<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">PETER JOB<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Lae, \u201cguarda antigo\u201d hosi diplomata no jornalista sira la dauk hato\u2019o sira nia arrependimentu. Nune\u2019e mos komunidade Australia seluk tan. Ida ne\u2019e tenki konsidera nudar failansu boot ida hosi politika estranjeira Australia nian. La\u2019os de\u2019it failansu ida, maibe krimi ida ma kami komete. Australia halo (aat) liu dook taka-matan. Australia ativamente halo kampanha atu fasilita abuzu sira ne\u2019e. Buat sira sei la akontese bainhira la ho ami (without us). Buat ne\u2019e sei labele taka (falun) bainhira governu Australia la hola parte. Ha\u2019u fiar, tenki iha prosesu rekonsiliasaun ida atu rekonhese buat nebe ami halo. Surpreza tebes, la iha interese ruma atu halo ida ne\u2019e.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">KONTRIBUTOR Sira<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>Peter Job<\/em> hetan t\u00edtulu akad\u00e9miku PhD iha estudu internasional no politika hosi Universidade Nova Gales do Sul. Nia mak hakerek-na\u2019in livru&nbsp;<a href=\"https:\/\/www.mup.com.au\/books\/a-narrative-of-denial-paperback-softback\"><em>A Narrative of Denial: Australia and the Indonesian Violation of East Timor.<\/em><\/a><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>Zacharias Szumer,<\/em> eskritor nebe hela iha Melbourne.&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Loron 8 julhu 2022, Centro Nacional Chega! (CNC) sei halo lansamentu ba livru \u201cA Narrative of Denial, Australia and the Indonesian Violation of East Timor.\u201d Hakerek-na\u2019in livru ne\u2019e, Peter Job, ativista veteranu Australia nian nebe tinan 48 liuba, hamutuk ho nia maluk sira hulan ba-mai iha ai-laran tuan Darwin nian, aparelho receptor Radio Maubere nian. [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":13650,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"amp_status":"","footnotes":""},"categories":[65],"tags":[],"class_list":["post-13649","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-re-post"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/13649","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=13649"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/13649\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":13736,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/13649\/revisions\/13736"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media\/13650"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=13649"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=13649"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=13649"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}