{"id":14021,"date":"2022-10-13T15:51:51","date_gmt":"2022-10-13T06:51:51","guid":{"rendered":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/?p=14021"},"modified":"2022-10-13T15:56:05","modified_gmt":"2022-10-13T06:56:05","slug":"koligasaun-agrikultura-tl-hasoru-problema-seguransa-ai-han-no-nutrisaun-46-populasaun-menus-nutrisaun","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/2022\/10\/13\/koligasaun-agrikultura-tl-hasoru-problema-seguransa-ai-han-no-nutrisaun-46-populasaun-menus-nutrisaun\/","title":{"rendered":"Koligasaun Agrikultura: TL Hasoru Problema Seguransa Ai-han no Nutrisaun, 46% Populasaun Menus Nutrisaun"},"content":{"rendered":"\n<p><strong><em>Reportajen David da Costa Gusmao<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Timor-Leste hasoru problema seguransa ai-han no nutrisaun, populasaun barak labele konsumu ai-han ho nutrisaun iha sira nia moris, ho ida ne\u2019e rede Hasatil no koligasaun Agrikultura Timor-Leste husu ba governu atu kria ambiente ne&#8217;eb\u00e9 favoravel ba produsaun, distribuisaun no konsumu ai-han ne&#8217;eb\u00e9 nutritivu ba populasaun.<\/p>\n\n\n\n<p>Tuir dadus ofisial sira husi MAP, IPC Report (2019), MoH &amp; UNICEF no Health and Nutrisaun Survey (2020) katak, 36% husi populasaun mak sei hasoru problema inseguransa ai-han kr\u00f3niku, 47% labarik sira ho idade menus husi tinan lima mak sofre ra&#8217;es badak no 8% mak sofre isin krekas, no populasaun 46% sofre falta nutrisaun.<\/p>\n\n\n\n<p>Porta voz rede Hasatil no koligasaun Agrikultura iha Timor-Leste, Devina Veigas Sarmentu, hateten, Oras ne&#8217;e Timor-Leste hasoru problema boot liga ba seguransa ai-han no nutrisaun. Populasaun barak mak labele konsumu ai-han ho nutrisaun nato&#8217;on iha sira nia moris loron loron.<\/p>\n\n\n\n<p>Maske esforsu Governu ho aj\u00e9nsia dezenvolvimentu sira nian durante tinan 20 resin hodi hadi&#8217;ak situasaun seguransa ai-han ho nutrisaun liuhusi hasa&#8217;e produsaun agrikultura, hasa&#8217;e komunidade sira nia rendimentu, no hasa&#8217;e konsumu ba ai-han nutritivu, seidauk hatudu rezultadu ne&#8217;eb\u00e9 signifikadu.<\/p>\n\n\n\n<p>Tanba ne&#8217;e, selebrasaun loron mundial ai-han 2022 nian ne&#8217;e sai hanesan tempu oportunidade atu hanoin hamutuk fali saida mak dalan ne&#8217;eb\u00e9 efetivu no sustent\u00e1vel liu hodi red\u00fas problema inseguransa ai-han no malnutrisaun iha Timor-Leste.<\/p>\n\n\n\n<p><em>\u201cRede Hasatil no Koligasaun Agrikultura Timor\u00ad-Leste, hakarak hato&#8217;o ami nia observasaun no rekomendasaun ba Governu atu kria ambiente ne&#8217;eb\u00e9 favoravel ba produsaun, distribuisaun no konsumu ai-han ne&#8217;eb\u00e9 nutritive, liu husi hametin servisu agrikultura iha munisipiu sira atu iha kapasidade no fasilidade nato&#8217;on hodi responde ba problema sira ne&#8217;eb\u00e9 ita nia agrikult\u00f3r no produt\u00f3r ai-han sira hasoru iha baze liga ba produsaun ai-han nian,\u201d<\/em> hateten Porta Voz Rede Hasatil no Koligasaun Agrikultura TL, Deviana liuhusi Komferensia imprensa iha Hasatil Farol, Kinta 13\/10.<\/p>\n\n\n\n<p>Nune\u2019e m\u00f3s, sira konsidera Oras ne&#8217;e Orsamentu Estadu ba set\u00f3r agrikultura nian gasta barak liu ba servisu administrasaun iha Dili duke ba atividade produsaun iha munisipiu sira.<\/p>\n\n\n\n<p><em>\u201cEnkoraja uma kain sira hotu ne&#8217;eb\u00e9 involve iha agrikultura atu halo produsaun ai-han ne&#8217;ebe diversifikadu ba konsumu uma laran nian uluk, hafoin mak orienta ba merkadu. Ami konsiente katak agrikult\u00f3r sira presiza fa&#8217;an sira nia produtu ba merkadu hodi hetan rendimentu atu responde ba nesesidade sira seluk,\u201d<\/em> nia enkoraja.<\/p>\n\n\n\n<p>Ho ida &nbsp;ne&#8217;e Governu m\u00f3s tenke pro ativu iha edukasaun no kampa\u00f1a sira atu asegura katak orientasaun ba merkadu labele sakrifiika uma kain sira nia konsumu ba ai-han nutritivu sira.<\/p>\n\n\n\n<p>Nia haktuir identifika lakuna produsaun no demanda ai-han lokal iha kada munisipiu no kria ambiente ne&#8217;eb\u00e9 favoravel ba distribuisaun produtu ai-han lokal entre munisipiu sira. Atu viabiliza ida ne&#8217;e. Governu tenke investe lalais hodi hadi&#8217;ak estrada rural sira no estrada sira ne&#8217;eb\u00e9 liga munisipiu sira atu funsiona iha tempu hotu-hotu. Kondisaun estrada rural ne&#8217;eb\u00e9 di&#8217;ak liu sei dinamiza liu tan ekonomia iha munisipiu sira no kria fonte rendimentu ba agrikultura barak liu tan.<\/p>\n\n\n\n<p>No Limita importasaun produtu ai-han sira ne&#8217;eb\u00e9 la saud\u00e1vel no sira ne&#8217;eb\u00e9 agrikult\u00f3r sira iha rai laran bele produs. Ida ne&#8217;e signifika katak Governu tenki iha dadus ida ne&#8217;eb\u00e9 komprensivu no atualizadu kona-ba produsaun tipu ai-han oin-oin iha Timor-Leste. Oras ne&#8217;e dadus ne&#8217;eb\u00e9 Governu atualiza regularmente kona-ba produsaun ai-han iha rai laran mak produsaun foos no batar deit . Sein dadus ne&#8217;eb\u00e9 adekuadu kona-ba tipu ai-han sira seluk. Nune&#8217;e, difisil ba Governu atu halo programa no politika ne&#8217;eb\u00e9 efetivu hodi responde ba problema inseguransa ai-han no nutrisaun.<\/p>\n\n\n\n<p>Governu tenke Promove sistema ai-han ne&#8217;eb\u00e9 inkluzivu, hodi fasilita partisipasaun hanesan ba ema ho defisiensia, feto sira, LGBT, no m\u00f3s foin sa&#8217;e sira, iha atividade sira ne&#8217;eb\u00e9 liga ba sistema ai han, inklui produsaun, distribuisaun, prosesamentu no merkadoria.<\/p>\n\n\n\n<p><em>\u201clha \u00e1mbitu mudansa klim\u00e1tika nian, ami nota katak Governu no Aj\u00e9nsia dezenvolvimentu sira suporta no implementa programa Toos Karbonu iha munisipiu sira. Aproximasaun toos karbonu nian f\u00f3 duni rendimentu adision\u00e1l ba ita nia agrikult\u00f3r sira no di&#8217;ak ba ita nia meiu ambiente lokal. Maib\u0117 karbonu ne&#8217;eb\u00e9 ita fa&#8217;an ba kompa\u00f1ia sira sei f\u00f3 lisensa ba kompa\u00f1ia no nasaun avansadu sira atu kontinua halo poluisaun ba ita nia atmosfera no halo aat liu tan mudansa klim\u00e1tika. Ikus mai ita no nasaun illa kiik sira mak sei nafatin lori konseku\u00e9nsia negativu Iha tinan lima ikus ne&#8217;e ita haree ona oins\u00e1 mudansa klim\u00e1tika bele halo eventu klima extreme akontese bebeik liu tan no estraga ita nia komunidade n\u00eda hela fatin, infrastrutura b\u00e1zika sira no toos no natar sira . Ami fiar katak Governu bele halo investimentu hodi hadi&#8217;ak ita nia ai-laran sira no hasa&#8217;e rendimentu agrikult\u00f3r sira nian, sein adopta aproximasaun Merkadu Karbonu nian,\u201d <\/em>nia esplika.<\/p>\n\n\n\n<p>Nune\u2019e m\u00f3s Rede hasatil no koligasaun Agrikultura Timor-Leste hato&#8217;o nia solidariedade no apoiu ba movimentu kamponezes no fam\u00edlia agrikult\u00f3r hotu iha nivel nasion\u00e1l no mundial ne&#8217;eb\u00e9 kontinua luta hodi halakon poder kompa\u00f1ia boot sira nian iha set\u00f3r agrikultura. Tenke f\u00f3 fali poder produsaun no sistema ai-han ba kamponezes no agrikult\u00f3r ki&#8217;ik sira ne&#8217;eb\u00e9 sai forsa loloos ba mundu nia sistema ai-han ida ne&#8217;eb\u00e9 sustent\u00e1vel, eqitavel, no di&#8217;ak ba meiu ambiente.<\/p>\n\n\n\n<p><em>\u201cAmi hakarak bolu ita hotu, Governu, Sosiedade Sivil, Parseiru Dezenvolvimentu sira, Grupu joven produtivu sira inklui feto no ema ho defisiensia no komunidade sira hotu atu servisu hamutuk hodi atinje Soberania ai-han no Soberania ekonomia atu nune&#8217;e Timor oan sira hotu bele asesu no konsumu produtu ai-han lokal sira ne&#8217;eb\u00e9 fresku no ho nutrisaun di&#8217;ak, no ita la kontinua depende ba importasaun ai-han husi rai seluk,\u201d<\/em> hakotu nia.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Reportajen David da Costa Gusmao Timor-Leste hasoru problema seguransa ai-han no nutrisaun, populasaun barak labele konsumu ai-han ho nutrisaun iha sira nia moris, ho ida ne\u2019e rede Hasatil no koligasaun Agrikultura Timor-Leste husu ba governu atu kria ambiente ne&#8217;eb\u00e9 favoravel ba produsaun, distribuisaun no konsumu ai-han ne&#8217;eb\u00e9 nutritivu ba populasaun. Tuir dadus ofisial sira husi [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":14024,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"amp_status":"","footnotes":""},"categories":[63],"tags":[],"class_list":["post-14021","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-notisia"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14021","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=14021"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14021\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":14031,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14021\/revisions\/14031"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media\/14024"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=14021"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=14021"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=14021"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}