{"id":14050,"date":"2022-10-15T11:07:13","date_gmt":"2022-10-15T02:07:13","guid":{"rendered":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/?p=14050"},"modified":"2022-10-16T07:40:50","modified_gmt":"2022-10-15T22:40:50","slug":"fausto-marlius-dudu-karrosa-lixu-hodi-hetan-osan-too-gradua-iha-unpaz","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/2022\/10\/15\/fausto-marlius-dudu-karrosa-lixu-hodi-hetan-osan-too-gradua-iha-unpaz\/","title":{"rendered":"Fausto Marlius: Dudu Karrosa Lixu Hodi Hetan Osan, To\u2019o Gradua iha UNPAZ"},"content":{"rendered":"\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong><em>Hakerek nain David da Costa Gusmao, Adrolado &#8220;Saretukau&#8221;<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Karrosa mak sai nia forsa hodi hatutan moris, karrosa mak halo nia bele dada iis to\u2019o ohin loron, nune\u2019e bele hetan netik osan dollar ida, karrosa solda ho besi, uza roda rua hamaluk nia hodi buka lixu sira ne\u2019eb\u00e9 komunidade sira la uza ona, tau hamutuk hodi lori ba soe iha foer fatin.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Komunidade sira hatene lixu ne\u2019e atu soe tutan iha ne\u2019eb\u00e9, maib\u00e9 distansia do\u2019ok. &nbsp;Sira soe lixu iha de\u2019it sira nia baraka oin. Ema hotu la haksolok no la saudavel wainhira moris hale\u2019u ho lixu. Joven mane ida, kulit morena mosu idea ida iha nia ulun, oins\u00e1 bele hatutan nia moris iha situasaun agora, s\u00e1 tan hela iha sidade Dili. &nbsp;Joven ida lori nia karrosa k\u00f3r verde ida la\u2019o hale\u2019u merkadu Comoro hodi raut lixu sira ne\u2019eb\u00e9 halibur hela iha baraka oin. Ho ida ne\u2019e, nia ham\u00f3s lixu husi komunidade sira nia baraka no hetan m\u00f3s osan ruma.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nia mak Fausto Marlius idade 27, moris iha Watulari, suku Matahoi, aldeia Mauselok, moris husi fam\u00edlia ki\u2019ak. Ho esforsu rasik Fausto konsege kompleta estudu iha eskola ensinu primaria no ensinu sekundaria iha Watulari. Nia iha hanoin bo\u2019ot, hakarak hasai edukasaun nivel universidade nian. Nia mai Dili hodi duni tuir nia mehi ida ne\u2019e, maski tenke muda hela fatin husi fam\u00edlia ida ba fam\u00edlia seluk, hodi kontinua buka osan ba nia moris no ninia estudu. Tanba sa Fausto uza karrosa hodi hatutan moris? Ba Neon Metin nia haktuir,<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>\u201c<\/em><em>Ha&#8217;u dudu gerobak<\/em><em> <\/em><em>iha tinan 2019<\/em><em>,<\/em><em> tanba ekonomi<\/em><em>a<\/em><em> la sufisiente, Ha&#8217;u dudu gerobak ne\u2019e hanesan oportunidade ida mai ha&#8217;u<\/em><em>,<\/em><em> tanba bele buka moris hodi hetan osan, tanba liu husi dudu gerobak ne\u2019e hanesan bee matan mai ha&#8217;u<\/em><em>,<\/em><em> hodi habokon ha&#8217;u isin<\/em><em>.<\/em><em>\u201d<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Dala barak iha ema nia hanoin, serbisu hili lixu lad\u00fan di\u2019ak ba sa\u00fade. Lixu ne\u2019e restu husi buat ne\u2019eb\u00e9 ema uza no la presiza ona, la folin ona ka sira lakohi uza ona. Iha lian bainbain, ema dehan foer. Maib\u00e9, iha lixu Fausto haree oportunidade ida ba nia atu hetan osan, oins\u00e1 bele sustenta nia moris, no bele estuda iha universidade. Fausto halo ida ne\u2019e liu husi dudu karrosa hodi tula no soe ema nia lixu.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>\u201c<\/em><em>Sorte di&#8217;ak loron ida ha&#8217;u dudu gerobak hetan $10<\/em><em>.00<\/em><em>, sorte laiha $3<\/em><em>.00 <\/em><em>de\u2019it, tanba tuir langanan ne\u2019eb\u00e9 iha<\/em><em>.<\/em><em> <\/em><em>M<\/em><em>aib\u00e9 ha&#8217;u kontente ne\u2019e bainhira tula sampa<\/em><em>h,<\/em><em> tanba tula ema na\u2019in ida nia sampa<\/em><em>h<\/em><em> $1<\/em><em>.00<\/em><em>, kalo tula ema na\u2019in tolu nia sampa<\/em><em>h<\/em><em> hamutuk $3<\/em><em>.00<\/em><em>.<\/em><em> <\/em><em>T<\/em><em>ula bee iha gerobak m<\/em><em>\u00f3<\/em><em>s hanesan, tula bee ba gerobak isin ida $1<\/em><em>.00<\/em><em>, maib\u00e9 ema hare<\/em><em>e<\/em><em> ha&#8217;u hanoin ka kasian mai ha&#8217;u entaun f<\/em><em>\u00f3<\/em><em> ha&#8217;u $1.50<\/em><em>, no<\/em><em> ba tula modo<\/em><em> <\/em><em>sira ne\u2019e hakarak ka lakohi sira f<\/em><em>\u00f3<\/em><em> <\/em><em>$<\/em><em>0.50 de\u2019it<\/em><em>,\u201d <\/em>Fausto esplika kona-ba saida mak nia halo.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Fausto hatudu duni nia badinas, la moe, la hakribi no laran di\u2019ak bainhira halo nia serbisu. Dudu karrosa fulan tolu nia laran, nia sente katak iha duni osan oituan. La fas\u00edl ba Fausto atu deside nia-an kontinua eskola iha nivel universidade, tan nia hatene nia aman laiha kbi\u2019it atu apoiu nia eskola, no nia inan mate tiha ona. Kontra realidade ne\u2019eb\u00e9 iha, Fausto hakat duni ba iha Universidade da Paz (UNPAZ) hodi kontinua estudu iha Relasaun Internasion\u00e1l. Lori karrosa lixu nian halo Fausto konsege finansia no remata ninia estudu iha universidade.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"480\" src=\"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/gerobak-1-1024x480.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-14051\" srcset=\"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/gerobak-1-1024x480.jpg 1024w, https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/gerobak-1-300x141.jpg 300w, https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/gerobak-1-768x360.jpg 768w, https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/gerobak-1-895x420.jpg 895w, https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/gerobak-1-640x300.jpg 640w, https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/gerobak-1-681x319.jpg 681w, https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/gerobak-1.jpg 1066w\" sizes=\"auto, (max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><figcaption><em>Fausto dudu hela karosa hodi lori lixu komunidade nian ba fatin lix. [Foto: David | 15.10.2022]<\/em><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>\u201c<\/em><em>Lor-loron hanesan ne\u2019e de\u2019it to\u2019o ha&#8217;u remata ha\u2019u nia estudu iha universi<\/em><em>dade<\/em><em>, depois ba apply vaga m<\/em><em>\u00f3<\/em><em>s<\/em><em>,<\/em><em> governu agora buka fam\u00edlia de&#8217;it, ne\u2019eb\u00e9 susar lo<\/em><em>o<\/em><em>s ba ita atu hetan fatin<\/em><em>.<\/em><em> <\/em><em>E<\/em><em>ntaun to&#8217;o agora ha&#8217;u kontinua nafatin de\u2019it ha&#8217;u nia atividade hanesan loro-loron ne&#8217;e, tanba ha&#8217;u kontente no agradese ho ha&#8217;u nia knaar ne\u2019e<\/em><em>,<\/em><em> fulan ida bele hetan $170<\/em><em>.00\u201d, Fausto hato\u2019o nia espresaun ho haksolok.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Fausto la hela metin iha fatin ida. Nia muda hela fatin hosi Becora ba iha Comoro, nune\u2019e fas\u00edl ba nia atu la\u2019o ba UNPAZ, no la presiza gasta osan hodi selu bemo. Susar sempre mosu iha Fausto nia moris, no nia atu lakon esperansa kona-ba ninia estudu. Hanoin fila fali situasaun ne\u2019e, Fausto nia matan-wen suli, maib\u00e9 nia enkoraja nia-an katak sei iha dalan hodi buka solusaun, bele kolen maib\u00e9 la rende.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Fausto hetan esperansa iha karrosa. Ema husu Fausto atu dudu nia gerobak, hodi tula ema nia foos, tula dala ida nia hetan selu $0.50. Fausto la tetu kleur, nia simu ho laran luak, nune\u2019e kada dadersan nia dudu karrosa hetan $0.50.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>\u201cSorte di\u2019ak ema <\/em><em>f<\/em><em>\u00f3<\/em><em> $1<\/em><em>.00 <\/em><em>hanesan ne\u2019e to\u2019o ema ko\u00f1ese ha&#8217;u, ha&#8217;u sai sira nia langanan, parseiru ba tia sira fa\u2019an modo, tahu, tempe sira ne\u2019e. To&#8217;o fulan ida hanesan ne\u2019e, tia sira fa\u2019an modo ne\u2019e ko\u00f1ese ha&#8217;u di&#8217;ak<\/em><em>,<\/em><em> entaun ha&#8217;u nia langanan barak ona. Ha&#8217;u ba tula sampah no tula bee<\/em><em>\u201d, tenik Fausto.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nu\u2019udar kliente ida ba Fausto, Santiaga do Rego de Sousa sente kontente tanba Fausto bele ajuda sira lori lixu ba lixu fatin. Bainhira lixu sira ne\u2019e tau hamutuk iha karon mamuk, depois Fausto mai foti. Santiaga ho negosiante sira seluk la lori lixu ba soe, tanba lixu barak no sira nia karrosa m\u00f3s laiha. Nune\u2019e Fausto ho nia karrosa tulun tebes sira. Santiaga mos dehan Fausto nungka husu osan atu selu, se sira f\u00f3 $0.50 m\u00f3s nia simu, no liu tiha oras balun f\u00f3 m\u00f3s di\u2019ak.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nune\u2019e m\u00f3s Celestino, kliente ida seluk ne\u2019eb\u00e9 ko\u00f1ese Fausto iha ex-merkadu Comoro, tanba sempre husu Fausto tula nia lixu. Lixu sira ne\u2019eb\u00e9 nia tula mak abukat dodok no modo dodok no fahi nia fo\u2019er. Fo\u2019er hirak ne\u2019e Celestino dasa hamutuk mak Fausto mai tula lori ba soe.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Iha fatin seluk Fausto nia kolega Ribeiro m\u00f3s reko\u00f1ese esforsu ne\u2019eb\u00e9 Fausto halo. Hanesan ema ne\u2019eb\u00e9 kolega ho Fausto hosi ki\u2019ik kedas to\u2019o mai iha Dili, nia f\u00f3 sasin katak Fausto halo buat hotu hodi bele moris no sustenta rasik nia eskola no konsege halo hotu nia estudu iha universidade.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>\u201cIha universidade Fausto m\u00f3s ko\u00f1esidu nu\u2019udar joven ida ne\u2019eb\u00e9 ativu. Sempre tama eskola, halo nia traballu sira, involve iha atividade, no ativu m\u00f3s iha diskusaun. Fausto hatudu ezemplu di\u2019ak nu\u2019udar joven ida iha bairru laran, nia la moe dudu karrosa hodi tula fo\u2019er no tula ema nia sas\u00e1n la\u2019o ba mai iha bairru laran\u201d, Ribeiro esplika.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ribeiro m\u00f3s dehan Fausto mak joven ida ne\u2019eb\u00e9 hatene maneja nia tempu ba eskola no serbisu dudu karrosa. Nia ladun pasa tempu la\u2019o ho kolega sira, tanba ba Fausto tempu ne\u2019eb\u00e9 nia iha ne\u2019e uituan liu, no nia hakarak dedika-an ba buka moris no estuda iha universidade. Fausto uza maneira oioin hodi buka osan. Osan ne\u2019eb\u00e9 Fausto hetan nia rai iha kofre, nune\u2019e nia bele selu eskola no sustenta nia moris. Alende dudu karrosa hodi hili lixu, no tula modo, nia m\u00f3s fa\u2019an fore rai matak ho saku ida $10.00, fore rai da\u2019an fa\u2019an $0.25 plastik ki\u2019ik ida. Husi ne\u2019e loron ida Fausto bele hetan $15.00 to\u2019o $25.00.&nbsp; Bele nota katak Fausto hatene f\u00f3 prioridade ba nia moris, liliu atu kompleta nia estudu iha universidade.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Mehi ne\u2019eb\u00e9 Fausto hakarak hetan, konsege hetan duni, tanba nia gradua duni husi UNPAZ iha tinan-2021, husi serbisu dudu Karrosa hili lixu ba soe, ida ne\u2019e vit\u00f3ria ida ba nia-an. Maske la fas\u00edl moris iha sidade maib\u00e9 mehi sai realidade, fitun iha nia liman ona. Husi Karrosa besi tua, lori duni nia hakat ba oin hatais bata no taka chapeo graduasaun nian ho orgullu. Karrosa tula lixu, halo Fausto hasai lisensiatura.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Fausto nia aman, Antonio Andre reko\u00f1ese esforsu ne\u2019eb\u00e9 Fausto halo. Hanoin hetan fali bainhira Fausto sei ki\u2019ik, nia labarik ida ne\u2019eb\u00e9 badinas ba eskola, ransu ho kolega barak. Maib\u00e9 ohin loron nia halo hotu nia estudu iha universidade ne\u2019e hanesan todan ida ne\u2019eb\u00e9 nia oan hakat liu ona. Agora todan seluk ida mak buka serbisu, hodi haree fali nia alin sira.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u201cBainhira ha\u2019u haree ha\u2019u nia oan remata nia eskola iha universidade ha\u2019u sente kontente tanba buat todan nia liu ona. Maske ema agrikultor nia oan, maib\u00e9 bele m\u00f3s hotu iha universidade. No ami&nbsp; nia esperansa ba nia maka nia bele hotu ona no bainhira servisu karik bele ajuda fali ami,\u201d Antonio expresa. &nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Fausto halo observasaun ba joven sira seluk balun eskola remata, balun la\u2019e tanba kbiit laiha mai husi fam\u00edlia ki\u2019ak, dala barak joven mete iha problema, no balun moe buka moris hanesan buat ne\u2019eb\u00e9 Fausto halo.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>\u201c<\/em><em>Realidade joven barak mak susesu liu husi atividade sira hanesan ne\u2019e, barak m<\/em><em>\u00f3<\/em><em>s la susesu bainhira lakohi esforsu<\/em><em>&#8211;<\/em><em>an. Ba sira ne&#8217;eb\u00e9 mak susesu ne\u2019e m<\/em><em>o<\/em><em>s liu husi fa\u2019an nu&#8217;u iha gerobak, balun tula fos iha gerobak tanba sira m\u00f3s vida estudante hanesan hotu ha&#8217;u<\/em><em>\u201d, Fausto hatutan.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nia hato\u2019o ba joven sira atu halo esforsu rasik hodi sustenta moris no halo atividade sa\u00edda de&#8217;it mak bele fo benefisiu ba moris.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Watulari oan ne\u2019e hatudu ona nia rezultadu nu\u2019udar joven Timor oan, ne\u2019eb\u00e9 la hakiduk husi nia mehi, la sente kolen hasoru laloran bo\u2019ot. Mata-wen ne\u2019eb\u00e9 turu mak sai forsa ba nia, karrosa mak sai nia rekursu. Sem karrosa sem titlu. Karik liafuan ne\u2019e komik hodi interpreta, maib\u00e9 ist\u00f3ria karrosa ho $0.50c, mak halo Fausto Marlius kria serbisu ba nia-an rasik no hetan titlu iha universidade.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong><em>***(Publikasaun ida ne&#8217;e hetan apoiu husi Sekretariu Estadu Juventude no Desportu (SEJD) no Alumnia Parlamentu Foinsa&#8217;e (APFTL)<\/em><\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Hakerek nain David da Costa Gusmao, Adrolado &#8220;Saretukau&#8221; Karrosa mak sai nia forsa hodi hatutan moris, karrosa mak halo nia bele dada iis to\u2019o ohin loron, nune\u2019e bele hetan netik osan dollar ida, karrosa solda ho besi, uza roda rua hamaluk nia hodi buka lixu sira ne\u2019eb\u00e9 komunidade sira la uza ona, tau hamutuk hodi [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":14052,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"amp_status":"","footnotes":""},"categories":[63],"tags":[],"class_list":["post-14050","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-notisia"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14050","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=14050"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14050\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":14055,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14050\/revisions\/14055"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media\/14052"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=14050"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=14050"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=14050"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}