{"id":14172,"date":"2022-10-26T22:43:21","date_gmt":"2022-10-26T13:43:21","guid":{"rendered":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/?p=14172"},"modified":"2022-10-26T22:43:22","modified_gmt":"2022-10-26T13:43:22","slug":"rbr-oxfam-realiza-dialogu-nasional-konaba-problema-rai-partisipa-husi-komunidade-afetadu-sira","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/2022\/10\/26\/rbr-oxfam-realiza-dialogu-nasional-konaba-problema-rai-partisipa-husi-komunidade-afetadu-sira\/","title":{"rendered":"RbR-Oxfam Realiza Di\u00e1logu Nasion\u00e1l Konaba Problema Rai, Partisipa Husi Komunidade Afetadu Sira"},"content":{"rendered":"\n<p><strong><em>Reportajen Adroaldo &#8220;Saretukau&#8221;<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Rede ba Rai (RbR) parseria ho Oxfam Timor-Leste, realiza di\u00e1logu nasion\u00e1l konab\u00e1 problema rai ne&#8217;eb\u00e9 komunidade sira hasoru hosi Projetu Governu nian, ho tema &#8220;Di\u00e1logu Nasional konab\u00e1 Pol\u00edtika Rai iha Timor-Leste&#8221;, relasiona mos ho advokasia ne&#8217;eb\u00e9 durante ne&#8217;e Rede ba Rai halo, hamutuk ho komunidade afetadu sira hasoru kuaze territ\u00f3riu tomak.<\/p>\n\n\n\n<p>Ba di\u00e1logu ne&#8217;eb\u00e9 hala&#8217;o iha Ot\u00e9l Timor, Koordenad\u00f3r Nasion\u00e1l RbR, Pedrito Hort\u00e9ncio Vieira, hateten tinan barak nia laran Rede ba Rai halo advokasia konaba problema rai ne&#8217;eb\u00e9 komunidade hasoru, tanba ida ne&#8217;e mak Rede ba Rai fasilita hela di\u00e1logu, hodi komunidade hato&#8217;o sira nia problema hirak ne&#8217;e ba ukun-na&#8217;in sira.<\/p>\n\n\n\n<p><em>&#8220;Preokupasaun barak iha munis\u00edpiu lubuk ida, tanba durante ne&#8217;e sira enfrenta hela problema rai, ne&#8217;eb\u00e9 maka Rede ba Rai halo advokasia iha tinan barak nia laran iha Suai, iha Oekusi, iha Metinaru, iha Aileu, entaun asuntu sira ne&#8217;e asuntu s\u00e9riu, problema nasional ne&#8217;eb\u00e9 maka ita nia komunidade sira hasoru durante sira nia moris. Hodi nune&#8217;e sira mos iha tempu kleur buka dalan atu hasoru ita nia l\u00edder sira, Nai-ulun sira ne&#8217;eb\u00e9 mak nu&#8217;udar respons\u00e1vel ba estadu ne&#8217;e, sira buka dalan la hatan tanba sira kbiit laek, entaun sira husu ajuda hosi Rede ba Rai atu fasilita sira hasoru ita nia l\u00edder sira,&#8221;<\/em> dehan Kordenador RbR Pedrito, iha Ot\u00e9l Timor, Kuarta-feira, 26\/10.<\/p>\n\n\n\n<p>Nia hatutan, di\u00e1logu ida ne&#8217;e lori komunidade kbiit laek sira hasoru Nai-ulun sira hanesan Prezidente Rep\u00fablika, Minist\u00e9riu Justi\u00e7a hodi hato&#8217;o sira nia preokupasaun direita ba governante sira.<\/p>\n\n\n\n<p><em>&#8220;Iha di\u00e1logu ida ne&#8217;e, alein de sira hato&#8217;o sira nia preokupasaun direitamente ba ita nia l\u00edder sira, sira mos iha diskusaun, sei fo tempu barak ba ita nia maluk afetadu sira hosi munis\u00edpiu lubuk ida, atu hato&#8217;o sira nia problema ne&#8217;eb\u00e9 durante ne&#8217;e sira enfrenta hela, tanba observasaun ne&#8217;eb\u00e9 durante ne&#8217;e ami haree, fo apoiu, sira terus kleur ona, sira hetan ameasa hosi Pol\u00edsia sira, hetan ameasa hosi autoridade munis\u00edpiu, entaun sira buka dalan atu ema fo tulun, ema atu do defeza ba sira, ida ne&#8217;e mak objetivu boot hosi di\u00e1logu ida ne&#8217;e,&#8221; <\/em>Pedrito hato&#8217;o.<\/p>\n\n\n\n<p>Iha sorin seluk atu rezolve problema rai ne&#8217;eb\u00e9 sempre mosu, Kordenador Nasional ne&#8217;e hatete, presiza tau iha asaun ba ho s\u00e9riu ba lei ne&#8217;eb\u00e9 iha hosi governante sira.<\/p>\n\n\n\n<p><em>&#8220;Maib\u00e9 problema ida ne&#8217;eb\u00e9 mak iha, sempre mosu hela de&#8217;it, tanba ita nia governante rasik, ema barak mak la komprende lei, sira mak prod\u00fas lei, maib\u00e9 sira la kompr, sira la memahami lei, entaun ida ne&#8217;e obst\u00e1kulu boot. S\u00e9 ha&#8217;u implementador ida mak la ko\u00f1ese di-di&#8217;ak lei, oins\u00e1 mak ha&#8217;u bele implementa, ida ne&#8217;e mak sosiedade siv\u00edla liu-liu Rede ba Rai dezafia Minist\u00e9riu Justi\u00e7a, primeiru fo tempu ba sira aprende lei ne&#8217;e atu ko\u00f1esimentu di&#8217;ak ba lei i depois sira mos tenki halo sosializasaun ba lei ne&#8217;e, tanba lei ne&#8217;e labele rai de&#8217;it iha gaveta okos, tenki hodi ba povu nia leet atu esplika,&#8221;<\/em> dehan nia.<\/p>\n\n\n\n<p>Iha parte sorin ba di\u00e1logu ne&#8217;e, komunidade afetadu Regina Ola, hosi Rejiaun Administrativu Espesi\u00e1l Oe-cusse Ambeno (RAEOA), ba Projetu Ot\u00e9l 5 estrelas Oe-Upu, hato&#8217;o nia insatisfasaun ba projetu ne&#8217;e rasik tanba uza nia rai maib\u00e9 sein konesimte husi nia.<\/p>\n\n\n\n<p><em>&#8220;Ha&#8217;u afetadu hosi projetu 5 estrelas Oe-Upu hosi Projetu ZEESM ne&#8217;eb\u00e9 tama iha 2014, 21 de Setembru ne&#8217;eb\u00e9 uza ha&#8217;u nia rai sein ko\u00f1esimentu i primeira pedra mos ha&#8217;u na&#8217;in ba rai la hetan konvite, ha&#8217;u mak obriga aan ba de&#8217;it. Momentu ne&#8217;eb\u00e1 in\u00edsiu kedan, hah\u00fa kedan la iha kontaktu, la iha aprosimasaun, ne&#8217;e duni ha&#8217;u bele dehan, atitude hanesan ne&#8217;e hatuun ka viola valor kultura Oe-cusse nomos valor relijiaun,&#8221; <\/em>Komunidade Regina preokupa tebes.<\/p>\n\n\n\n<p>Regina akresenta, nia reprezenta kumunidade afetadu seluk hanesan afetadu ba Oli pezadu, Ot\u00e9l 5 estrelas Oe-Upu, rezid\u00e9nsia Fulolo nomos alargamentu estrada, aeroportu no seluk tan, hodi husu governu responde ba sira nia ejizensia.<\/p>\n\n\n\n<p><em>&#8220;Ne&#8217;eb\u00e9 husi ha&#8217;u, mos reprezenta kumunidade afetadu seluk ejize ba governu liu-liu ba Ministru Justi\u00e7a hodi bele obrigat\u00f3riu lalais tenki halo rezolusaun ruma ou dekretu lei ruma hodi bele autoriza RAEOA hodi halo indemnizasaun mai ami nia direitu ba rai, ba plantasaun, ba uma seidauk selu,&#8221;<\/em> nia esperansa.<\/p>\n\n\n\n<p>Iha sorin seluk, Prezidente Komisaun Terras, Pascoal da Costa Soares, agradese tebes ba Rede ba Rai ne&#8217;eb\u00e9 konvida sira partisipa iha eventu ne&#8217;e, <em>&#8220;para depois atu rona komunidade sira ne&#8217;eb\u00e9 durante ne&#8217;e iha kazu disputa rai, liu-liu disputa rai tantu provadu nomos ba hasoru estadu ne&#8217;e rasik. Entaun hosi eventu ida ne&#8217;e ami mos bele iha informasaun balu para depois ami bele hatene rai sira ne&#8217;eb\u00e9 konsidera hanesan disputa hela,&#8221;<\/em> nia hatutan, iha sira nia parte simu problema disputa, rejista no rezolve de&#8217;it, maib\u00e9 la iha kompet\u00e9nsia ba pol\u00edtika sira.<\/p>\n\n\n\n<p>Di\u00e1logu ne&#8217;e partisipa hosi komunidade afetadu sira ne&#8217;e hosi projetu Suai Supply Base, ZEESM Oe-cusse, alargamentu aeroportu Comoro D\u00edli, Sidade Universit\u00e1riu Aileu, hosi Same, Hera, Ainaro nomos Metinaru ba ba projetu Timor Gap nian, inklui kazu Markoni, Gembel Art Collective no Arte Moris. Hosi ne&#8217;e, komunidade sira hato&#8217;o sira ida-idak nia problema no buka solusaun hosi resposta governmente nian.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Reportajen Adroaldo &#8220;Saretukau&#8221; Rede ba Rai (RbR) parseria ho Oxfam Timor-Leste, realiza di\u00e1logu nasion\u00e1l konab\u00e1 problema rai ne&#8217;eb\u00e9 komunidade sira hasoru hosi Projetu Governu nian, ho tema &#8220;Di\u00e1logu Nasional konab\u00e1 Pol\u00edtika Rai iha Timor-Leste&#8221;, relasiona mos ho advokasia ne&#8217;eb\u00e9 durante ne&#8217;e Rede ba Rai halo, hamutuk ho komunidade afetadu sira hasoru kuaze territ\u00f3riu tomak. Ba [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":14173,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"amp_status":"","footnotes":""},"categories":[63],"tags":[],"class_list":["post-14172","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-notisia"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14172","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=14172"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14172\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":14174,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14172\/revisions\/14174"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media\/14173"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=14172"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=14172"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=14172"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}