{"id":14181,"date":"2022-10-26T23:03:58","date_gmt":"2022-10-26T14:03:58","guid":{"rendered":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/?p=14181"},"modified":"2022-10-26T23:03:59","modified_gmt":"2022-10-26T14:03:59","slug":"komemora-loron-nasional-feto-hodi-fo-rekonesementu-ba-luta-feto-timor-iha-rezistensia","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/2022\/10\/26\/komemora-loron-nasional-feto-hodi-fo-rekonesementu-ba-luta-feto-timor-iha-rezistensia\/","title":{"rendered":"Komemora Loron Nasion\u00e1l Feto, Hodi Fo Reko\u00f1esementu Ba Luta Feto Timor Iha Rezist\u00e9nsia"},"content":{"rendered":"\n<p><strong><em>Reportajen Joselina dos Santos <\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Loron Nasion\u00e1l Feto Timor-Leste nu\u2019udar loron ida atu f\u00f3 reko\u00f1esimentu ba luta feto Timor-Leste sira iha rezist\u00e9nsia nia laran, liuliu ba saudoza Maria Tap\u00f3. Maria Tap\u00f3, ero\u00edna ida ne\u2019eb\u00e9 husi Organizasaun Popul\u00e1r Feto Timorense (OPMT sigla Portugu\u00e9s) ne\u2019eb\u00e9 absorve pol\u00edtika OPMT hodi luta ba dignidade feto hasoru invaz\u00f3r milit\u00e1r Indon\u00e9zia.<\/p>\n\n\n\n<p>Maria Tap\u00f3 moris iha Tapo, Munis\u00edpiu Bobonaro, feto iliterada no ema simples ida-ne\u2019eb\u00e9 sai hanesan figura ezempl\u00e1r ida ba feto maluk sira no Primeira Ero\u00edna ba Luta ba Libertasaun Nasion\u00e1l. Molok Indon\u00e9zia invade ofisialmente Ita-Nia Rain iha loron 7 fulan Dezembru tinan 1975, iha tiha ona infiltrasaun inimigu iha \u00e1rea fronteira. Iha tempu ne\u2019eb\u00e1 Forsas Armadas Libertasaun Nasion\u00e1l Timor-Leste (FALINTIL) halo kedas rezist\u00e9nsia. Maria Tap\u00f3 hanesan feto ida barani no feen ida ezempl\u00e1r f\u00f3 apoiu maka\u2019as tebes ba nia kaben iha li\u00f1a de fogo.<\/p>\n\n\n\n<p>Iha loron 3 fulan Novembru tinan 1975 wainhira nia kaben han hela, Maria Tap\u00f3 maka troka nia kaben hodi halo vijil\u00e1nsia ho kilat iha liman. Wainhira halo hela vijil\u00e1nsia derrepente inimigu halo asaltu, haree ba situasaun hanesan ne\u2019e Saudoza Maria Tap\u00f3 ho aten barani foti asaun reziste hasoru inimigu.<\/p>\n\n\n\n<p>Hafoin inimigu tiru maka\u2019as tebe-tebes hodi kona ita-nia feto maluk ne\u2019e no nia mate kedas iha li\u00f1a de fogo. Hafoin nia mate, tuir sasin na&#8217;in tolu hanesan Paulino Viegas Tilman, Domingos Mau no Santina Fernandes hato\u2019o katak Maria Tap\u00f3 nia feto maluk sira seluk ne\u2019eb\u00e9 sira la\u2019o hamutuk haruka kedas karta ba Comit\u00e9 Central FRETILIN ho lian Portugu\u00e9s deklara nune\u2019e: \u201cNos as Mulheres de Tap\u00f3 n\u00e3o rendemos, nem renderemos, lutaremos at\u00e9 a nossa \u00faltima gota de sangue.\u201d katak: <em>\u201cAmi feto Tap\u00f3 sei la rende, ami sei la rende nafatin, ami sei funu nafatin, ami sei funu to\u2019o ami nia ran turuk ikus liu nian.\u201d<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>Hafoin simu tiha karta ne\u2019e, Primeiru-Ministru Rep\u00fablika Demokr\u00e1tika TimorLeste iha tempu ne\u2019eb\u00e1, Saudozu Nicolau Lobato halo inisiativu iha ailaran iha tinan 1976 hodi deside loron 3 fulan Novembru sai nu\u2019udar Loron Nasion\u00e1l ba Feto Timor-Leste. Ho nune\u2019e iha tinan 1977 husi Sorumutu Comit\u00e9 Central FRETILIN dekreta Rezolusaun ida ba loron 3 fulan Novembru sai nu\u2019udar Loron Nasion\u00e1l ba Feto Timor-Leste. Hah\u00fa husi ne\u2019eb\u00e1 iha ailaran, tinan-tinan komemora Loron Nasion\u00e1l ba Feto.<\/p>\n\n\n\n<p>Hafoin Timor-Leste Restaura Independ\u00e9nsia iha tinan 2002, iha Kongresu Nasion\u00e1l Feto Daruak, iha tinan 2004, ne\u2019eb\u00e9 hetan partisipasaun husi organizasaun feto hotu-hotu iha Timor-Leste tomak, maluk feto sira ezije katak Timor-Leste tenke iha loron nasion\u00e1l ba feto, atu f\u00f3 val\u00f3r no reko\u00f1esimentu ba feto sira tanba sira m\u00f3s f\u00f3 kontribuisaun maka\u2019as ba Luta ba Libertasaun Nasion\u00e1l husi tinan 1975 to\u2019o tinan 1999.<\/p>\n\n\n\n<p>Ezij\u00e9nsia ne\u2019e sai hanesan plataforma husi Kongresu Nasion\u00e1l Feto Daruak no hato\u2019o ba Parlamentu Nasion\u00e1l hodi foti-desizaun. Ikus mai Parlamentu Nasion\u00e1l aseita no estabelese Lei N\u00fameru 10\/2005, Artigu 5, alinea C kona-ba Feriadu Nasion\u00e1l no Loron Komemorativa ne\u2019eb\u00e9 deside loron 3 fulan Novembru sai nu\u2019udar Loron Nasion\u00e1l ba Feto Timor-Leste.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Reportajen Joselina dos Santos Loron Nasion\u00e1l Feto Timor-Leste nu\u2019udar loron ida atu f\u00f3 reko\u00f1esimentu ba luta feto Timor-Leste sira iha rezist\u00e9nsia nia laran, liuliu ba saudoza Maria Tap\u00f3. Maria Tap\u00f3, ero\u00edna ida ne\u2019eb\u00e9 husi Organizasaun Popul\u00e1r Feto Timorense (OPMT sigla Portugu\u00e9s) ne\u2019eb\u00e9 absorve pol\u00edtika OPMT hodi luta ba dignidade feto hasoru invaz\u00f3r milit\u00e1r Indon\u00e9zia. Maria [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":5672,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"amp_status":"","footnotes":""},"categories":[63],"tags":[],"class_list":["post-14181","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-notisia"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14181","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=14181"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14181\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":14182,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14181\/revisions\/14182"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media\/5672"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=14181"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=14181"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=14181"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}