{"id":14241,"date":"2022-11-13T11:20:18","date_gmt":"2022-11-13T02:20:18","guid":{"rendered":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/?p=14241"},"modified":"2022-11-13T11:20:20","modified_gmt":"2022-11-13T02:20:20","slug":"veronica-ho-abrao-hetan-eviksaun-iha-bedois-sedauk-hetan-justisa-neebe-justu-husi-tribunal","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/2022\/11\/13\/veronica-ho-abrao-hetan-eviksaun-iha-bedois-sedauk-hetan-justisa-neebe-justu-husi-tribunal\/","title":{"rendered":"Veronica ho Abrao Hetan Eviksaun Iha Bedois, Sedauk Hetan Justisa Ne\u2019ebe Justu Husi Tribunal"},"content":{"rendered":"\n<p><strong><em>Reportajen Umbelina dos Reis<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>V\u00edtima Ver\u00f3nica Xavier Barreto ho Abr\u00e3o do Rego hetan eviksaun iha Aldeia Bedois Suku Kamea, Postu Cristo Rei, D\u00edli, hodi hetan despeza administrativa ba rai ne&#8217;eb\u00e9 sira hela, tanba sira nia defens\u00f3r la marka prezensa iha Tribunal, hodi halo defeza ba disputa rai no uma ne&#8217;eb\u00e9 sira hela b\u00e1, nune&#8217;e oras ne&#8217;e sira sai hosi sira nia hela fatin, hodi hein prosesu justisa tuir mai.<\/p>\n\n\n\n<p>Tuir informasaun ne&#8217;eb\u00e9 Neon Metina hetan iha terenu, problema ne&#8217;e akontese tanba disputa rai ho vizi\u00f1u no kontesta ba Tribunal, no fo-foun inan-feton ne&#8217;e uza defens\u00f3r p\u00fabliku hodi halo defeza, maib\u00e9 la konsege mak sira avansa ho advogadu.<\/p>\n\n\n\n<p>Banin hosi Ver\u00f3nica, Abr\u00e3o do Rego haktuir, komunidade hotu inklui l\u00edder Postu to&#8217;o Aldeia hatene katak, inan-faluk ne&#8217;e mak sai titularidade ba rai ne&#8217;e, maib\u00e9 hafoin disputa nia lakon iha Tribunal, tan ni-nia defeza la komparese hodi halo defeza tuir prazu legal ne&#8217;eb\u00e9 determina.<\/p>\n\n\n\n<p>Despeza administrativa realiza ho baze ne&#8217;eb\u00e9 obriga inan-faluk Ver\u00f3nica hamutuk ho nia oan no bei-oan sira hamamuk fatin ne&#8217;eb\u00e9 sira hela kleur ona. Inan-fakuk Ver\u00f3nica ho laran dodok tanba la iha kbiit atu satan netik, lia ne&#8217;eb\u00e9 Tribunal tesi ona.<\/p>\n\n\n\n<p>Iha udan laran, sira nia sasan ne&#8217;eb\u00e9 durante ne&#8217;e aranja ho kosar been rasik, naklekar hela iha tahu laran, la iha ona laran metin ba sira no atu ba los ne&#8217;eb\u00e9? Hafoin obriga sira, sai ho laran susar iha uma no rai ne&#8217;eb\u00e9 durante ne&#8217;e sira hela b\u00e1. Susar liu tan, mak la iha protesaun ba nia bei-oan ne&#8217;eb\u00e9 foin moris semana ida, sira obrigadu, tahan iha udan laran, loron manas nia laran, susar atu hanoin, sa\u00edda mak bele halo ba loron aban, hodi fo moris no beran ba sira.<\/p>\n\n\n\n<p>Kazu disputa rai akontese entre komunidade na&#8217;in rua ho razaun ida mai hela uluk iha tinan 1985 no ida mai ikus iha tinan 1996. Abr\u00e3o haktuir inan-faluk v\u00edtima nia ist\u00f3ria, katak inan-faluk Ver\u00f3nica mai hela desde 1985 mak sai fali v\u00edtima ba rai refere. Inan-faluk ne&#8217;e mai hosi Munis\u00edpiu Bobonaro iha momentu ne&#8217;eb\u00e1, nia mai buka nia kaben Paulo Mesquita, delegadu militante Fretilin iha akontesimentu Marabia, nune&#8217;e mak inan-faluk ne&#8217;e hela iha fatin ne&#8217;e to&#8217;o oras ne&#8217;e.<\/p>\n\n\n\n<p>&#8220;Maib\u00e9 Tribunal la hatene ema ida mai uluk no ikus ne&#8217;e, tribunal s\u00f3 hatene de&#8217;it mak dokumentu sira ne&#8217;eb\u00e9 hatama mahar ona&#8221; dehan Abr\u00e3o.<\/p>\n\n\n\n<p>Nia hatutan, rai ne&#8217;e loloos labele gusur tanba rai ne&#8217;e na&#8217;in mak inan-faluk Ver\u00f3nica, maib\u00e9 tanba de&#8217;it defensor p\u00fabliku no advogadu privadu ladun iha seriedade atu atende kazu rai ida ne&#8217;e, no fin sira mak tenki sai v\u00edtima ba rai refere.<\/p>\n\n\n\n<p>&#8220;Ami hanoin katak defensor ho advogadu privadu ne&#8217;e tuir loloos sira mak sai hanesan ami nia mandat\u00e1riu no lia na&#8217;in ba ami nia kronolojia ne&#8217;eb\u00e9 mak aprezenta ba sira, maib\u00e9 na realidade sira la iha seriedade ba informasaun sira neeb\u00e9 mak hakle&#8217;an, entaun ikus mai ami lakon iha tribunal no la iha tan julgamentu, horisehik ne&#8217;e ami la hetan notifikasaun, derepenti de&#8217;it mai tribunal to&#8217;o mai sita,&#8221; haktuir Abr\u00e3o.<\/p>\n\n\n\n<p>Sira nia preokupasaun iha prosesu sita ne&#8217;e sein konsiderasaun i lalin hotu sira nia sasan sai ba li&#8217;ur, maib\u00e9 loloos sira mak na&#8217;in ba rai ne&#8217;e. Nune&#8217;e tribunal tenki iha reko\u00f1esementu di&#8217;ak ba ema nia dokumentu sira, labele hatama de&#8217;it sura-tahan mahar maib\u00e9 la tetu, nune&#8217;e horseik sira hetan mandatu situasaun derepente maib\u00e9 la iha notifikasaun ba sira nu&#8217;udar rai na&#8217;in maib\u00e9 tribunal fo de&#8217;it notifikasaun ba Xefe Suku maib\u00e9 Xefe Suku la informa nune&#8217;e horseik tuku 09:00 sira to&#8217;o sira nia fatin no hasai sira.<\/p>\n\n\n\n<p>&#8220;Durante ne&#8217;e 2021 fo notifikasaun duni no ultimato 20 dias, depois de 20 dias ami halo kanselamentu halo rekursu hatama nune&#8217;e pendente tiha, depois de pendente halo rekursu anula maib\u00e9 responde husi rekursu anulasaun ne&#8217;e hodi kontinua ba halo julgamentu, ida ne&#8217;e la akontese, sira kontinua prosesu sitasaun,&#8221; dehan Abr\u00e3o.<\/p>\n\n\n\n<p>Iha sorin seluk v\u00edtima Abr\u00e3o haktuir katak sira na&#8217;in tolu (3) mak hetan v\u00edtima ho uma rua (2) no kioske ida mak hetan eviksaun mak nia rasik, inan-faluk Ver\u00f3nica Xavier Bareto no Manini Paulo Ribeiro ho nia kaben. Ho situasaun ida ne&#8217;e mak fo impaktu boot ba nia fam\u00edlia.<\/p>\n\n\n\n<p>&#8220;Ami sei la ba hela iha fatin seluk, konserteja ne&#8217;e ami sei hasoru impaktu boot, impaktu primeiru presaun psikol\u00f3jika ba fam\u00edlia ne&#8217;e, liu-liu ba ha&#8217;u nia oan sira ne&#8217;eb\u00e9 idade 12 mai kraik, impaktu seluk mak halo ha&#8217;u nia oan sira ne&#8217;eb\u00e9 mak eskola paradu ona sira nia estudu tanba prosesu aprende ne&#8217;e la la&#8217;o tanba ami nia sasan, sitasaun hotu ne&#8217;e ba hotu ona, sasan sira hasai hotu tau iha udan laran, loron manas nia laran,&#8221; Abr\u00e3o hato&#8217;o nia preokupasaun wainhira sira sai hosi sira nia hela fatin.<\/p>\n\n\n\n<p>Abr\u00e3o husu ba governu tenki hare li\u00f1a koneksaun di&#8217;ak hodi hare ba lei liu-liu ba povu kbiit laek. Lei loloos ba povu kbiit laek fo direitu tomak ba povu kiik sira inklui nia agora ne&#8217;eb\u00e9 sai v\u00edtima bele asesu ba iha tribunal, nune&#8217;e povu ki&#8217;ik sira iha direitu asesu ba iha tribunal ho koretu no onestu. Nia dehan governu tenki hare ba ida ne&#8217;e tanba ita hotu moris iha lei nia okos, maib\u00e9 lei ne&#8217;e atu promove nia povu sira, la&#8217;os kria lei ne&#8217;e povu ki&#8217;ik sira mak sai v\u00edtima nafatin. Nia husu mos ba governu atu satan netik povu ki&#8217;ik nia problema iha baze nune&#8217;e sira labele sai vulner\u00e1vel liu tan.<\/p>\n\n\n\n<p>&#8220;Horikalan ha&#8217;u nia fen ho oan toba de&#8217;it iha li&#8217;ur, no ha&#8217;u nia rian nia kosok oan ne&#8217;eb\u00e9 foin moris mai ho fulan 3 ne&#8217;e mos toba de&#8217;it iha li&#8217;ur, ami sente ladi&#8217;ak tanba ho kosok oan ne&#8217;e, entaun toba de&#8217;it iha varanda,&#8221; Abr\u00e3o konta.<\/p>\n\n\n\n<p>Nia dehan sira iha rekursu ba loron hodi anula desizaun hatama ba tribunal, maib\u00e9 nia dehan 15 ne&#8217;e hah\u00fa horseik maib\u00e9 ho kondisaun hanesan ne&#8217;e sira auguenta ka lae, nia preokupa.<\/p>\n\n\n\n<p>&#8220;Ami buka meius no esforsu tenki buka fali advogadu di&#8217;ak hodi nune&#8217;e rezolve problema ne&#8217;e ho di&#8217;ak, maib\u00e9 karik durante 15 ne&#8217;e mak laiha solusaun entaun ami nia esforsu m\u00e1simu&nbsp; mak to&#8217;o ona iha ne&#8217;e, maib\u00e9 tenki tetu ho buat rua tanba iha rai no iha uma, karik rai mak foti ona uma ne&#8217;e tenki ganti rugi, espera katak ami sei esforsu m\u00e1simu to&#8217;o loron 15, tribunal fo rezultadu ne&#8217;eb\u00e9 mak justu,&#8221; nia esperansa.<\/p>\n\n\n\n<p>Nia akresenta, karik ba tesi lia iha tribunal mak lakon ne&#8217;e desizaun ne&#8217;eb\u00e9 mak los, nee tanba tesi lia mak manan no lakon, maib\u00e9 labele foti desizaun hanesan ne&#8217;e hodi duni sai sira hanesan ne&#8217;e, tanba nu&#8217;udar sidadaun mos.<\/p>\n\n\n\n<p>&#8220;La&#8217;os lakon osan boot ba Defensor P\u00fabliku no advogadu privadu ne&#8217;e, mas hanesan povu kbiit laek, inan-faluk ne&#8217;e, dala ruma advogadu husu osan mai ami, wainhira nia halo notifikasaun ruma ami tenki fo osan oituan ba nia hodi nia halo, karik halo lia ruma kona nia ami sempre ajuda malu, hah\u00fa husi $50 ba leten, ami nia kondisaun ida fo osan ne&#8217;e mak susar tebes, dala ruma nia husu osan urjente dala rua, dala tolu atu fo osan ba advogadu privadu ne&#8217;e, ami uma laran sempre istori malu boot tanba osan laiha, maib\u00e9 ami konsege ba deve ema nia osan hodi fo ba nia, tanba ami tau konfiansa ba nia hodi ga\u00f1a ami nia dokumentasaun nee,&#8221; dehan Abr\u00e3o.<\/p>\n\n\n\n<p>Disputa rai ne&#8217;e ho medida 1500 metru kuadradu maib\u00e9 ne&#8217;e iha sura-tahan de&#8217;it maib\u00e9 sira la sukat ho rai ne&#8217;e lolos, maib\u00e9 sira mai sita ne&#8217;e la to&#8217;o 100 metru de&#8217;it.<\/p>\n\n\n\n<p>Tuir observasaun Neon Metin nota katak, v\u00edtima Ver\u00f3nica ho Abr\u00e3o nia fen oan, da-dauk ne&#8217;e hasoru problema s\u00e9riu nia laran, tanba sira nia sasan hotu hasai hotu ba li&#8217;ur hodi halo labrik sira labele ba eskola.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Reportajen Umbelina dos Reis V\u00edtima Ver\u00f3nica Xavier Barreto ho Abr\u00e3o do Rego hetan eviksaun iha Aldeia Bedois Suku Kamea, Postu Cristo Rei, D\u00edli, hodi hetan despeza administrativa ba rai ne&#8217;eb\u00e9 sira hela, tanba sira nia defens\u00f3r la marka prezensa iha Tribunal, hodi halo defeza ba disputa rai no uma ne&#8217;eb\u00e9 sira hela b\u00e1, nune&#8217;e oras [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":14243,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"amp_status":"","footnotes":""},"categories":[28],"tags":[],"class_list":["post-14241","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-justisa"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14241","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=14241"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14241\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":14244,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14241\/revisions\/14244"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media\/14243"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=14241"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=14241"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=14241"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}