{"id":14334,"date":"2022-11-28T22:27:24","date_gmt":"2022-11-28T13:27:24","guid":{"rendered":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/?p=14334"},"modified":"2022-11-28T22:27:25","modified_gmt":"2022-11-28T13:27:25","slug":"horta-loron-28-novembru-povu-hakarak-nia-governu-bele-proteje-nia-liberdade-iha-aspetu-hotu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/2022\/11\/28\/horta-loron-28-novembru-povu-hakarak-nia-governu-bele-proteje-nia-liberdade-iha-aspetu-hotu\/","title":{"rendered":"Horta: Loron 28 Novembru Povu Hakarak nia Governu Bele Proteje nia Liberdade iha Aspetu Hotu"},"content":{"rendered":"\n<p><strong><em>Reportajen David Costa Gusmao<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>iha Ambitu komemorasaun loron proklamasaun indepedensia Timor-Leste ba dala-47, ne&#8217;eb\u00e9 mak komemora iha Munisipiu Manatutu, Prezidente Republika (PR) Jos\u00e9 Ramos Horta hateten, loron 28 Novembru la marka de\u2019it loron ida ne\u2019eb\u00e9 povu Tiimor tomak hakarak deklara nia independ\u00e9nsia, maib\u00e9 loron 28 Novembru marka m\u00f3s loron ida ne\u2019eb\u00e9 povu Timor hakarak deklara nia independ\u00e9nsia hodi harii sistema Governu ida ne\u2019eb\u00e9 bele proteje nia liberdade iha aspetu hotu-hotu no bele kria sistema ekon\u00f3miku ne\u2019eb\u00e9 sosialmente inkluzivu ka ba ema hotu-hotu.<\/p>\n\n\n\n<p><em>&#8220;Buat ne\u2019eb\u00e9 ita tenke foti husi ne\u2019e katak iha ita-nia sistema konstitusion\u00e1l, inkluzaun signifika katak iha dev\u00e9r konstitusion\u00e1l atu garante justisa sosi\u00e1l. Ita harii Estadu ida ne\u2019eb\u00e9 atu defende direitus umanus, inkluzaun sosi\u00e1l, empoderamentu ho igualdade ema hotu nian, liberdade reuniaun no expresaun. Ita nia hakarak mak harii Estadu ida ne\u2019eb\u00e9 ema hotu-hotu labele moris ho laran ta\u2019uk tanba vijil\u00e1nsia la justu, kaer no dadur ema arbiru de\u2019it, uza forsa hodi halakon ema, nu\u2019udar faktu sira ne\u2019eb\u00e9 sei akontese nafatin iha s\u00e9kulu 21 ne\u2019e,&#8221; <\/em>dehan Ramos Horta iha Komunikadu Imprensa, \u00a0ne&#8217;eb\u00e9 Neon Metin asesu husi Palasiu prezidensi\u00e1l Bairo-pite, Segunda 28\/11.<\/p>\n\n\n\n<p>Bainhira kria Estadu ida atu asegura katak ema hotu-hotu s\u00f3 bele tama prizaun bainhira presiza tebes duni, &nbsp;sistema justisa buka nafatin alternativa molok foti desizaun fin\u00e1l hodi hasai ema nia liberdade. Val\u00f3r demokrasia hirak-ne\u2019e, direitus umanus, respeitu ba Estadu de direitu no justisa, hamutuk ho justisa ekon\u00f3mika no inkluzaun sustent\u00e1vel, mak &nbsp;konsagra hotu ona iha Konstituisaun nasion\u00e1l iha 2002, bainhira Timor-Leste restaura nia independ\u00e9nsia.<\/p>\n\n\n\n<p><em>&#8220;Ita la harii Estadu ida ho objetivu atu kria fali leis ka pr\u00e1tikas ne\u2019eb\u00e9 la Justas. Ita la harii Estadu atu dadur narnaran de\u2019it ema tanba halo sala ruma. Ita la harii Estadu ida ne\u2019eb\u00e9 dadur ema la liuhusi julgamentu durante fulan hira laran, ita la harii Estadu ida ne\u2019eb\u00e9 nakonu ho ema sira ne\u2019eb\u00e9 la liu husi selesaun hodi servi iha instituisoens polisiais no judisiais sobrepostas ka hadau malu fatin, hanesan loloos modelu copy paste hodi sama tan prins\u00edpius lulik hirak ne\u2019eb\u00e9 konsagra ona iha ita-nia Konstituisaun,&#8221;<\/em> esplika nia.<\/p>\n\n\n\n<p>Tanba ne&#8217;e, Timor-Leste &nbsp;la harii Estadu ida ne\u2019eb\u00e9 ema sira karik inosente ka sala-laek maib\u00e9 tenke hein tinan hirak nia laran atu bele ba tribun\u00e1l hodi rona akuzasaun ne\u2019eb\u00e9 halo ba sira no ne\u2019eb\u00e9 sira nia prosesu dada naruk rohan-laek.ho ida ne&#8217;e, labele haluha prins\u00edpiu ida katak justisa atrazada signifika justisa negada. Tanba harii Estadu ida ne\u2019eb\u00e9 bazeia iha valores universais demokrasia ho Estadu de Direitu atu nune\u2019e &nbsp;bele garante katak ema idaidak iha Timor-Leste ne\u2019e labele moris ho pezadelu ka trauma sira husi tempu uluk nian.<\/p>\n\n\n\n<p><em>&#8220;Liu tiha tinan haat nulu-resin hitu, ita abuza hela ou ita la utiliza loloos lei sira ne\u2019eb\u00e9 ita rasik kria hodi garante ita-nia liberdade ho respeitu tomak ba direitus umanus. Ita-nia lei balu aplika maski la ho hanoin ka deskrisaun ne\u2019eb\u00e9 loloos, tanba ne\u2019e mak bele hamosu fali injustisa. Lei balu parese rai metin hela iha arm\u00e1riu laran, no hasai mai atu hatudu de\u2019it ba ita-nia vizitante sira buat ne\u2019eb\u00e9 ita halo ona, maski ita nunka implementa,&#8221;<\/em> nia salienta.<\/p>\n\n\n\n<p>Tanba situasaun hanesan ne\u2019e ho sistema lei no justisa hanesan ne\u2019e mak atu kombate no luta durante tinan hirak nia laran? Dalaruma interasaun sira entre &nbsp;pol\u00edsia, sosiedade ho meius komunikasaun sosi\u00e1l haree hanesan la saud\u00e1veis. Buat hanesan ne\u2019e la\u2019os de\u2019it estraga Estadu de Direitu ho demokrasia, maib\u00e9 hamosu m\u00f3s pr\u00e1tikas ho atitudes ka hahalok relasiona ho meius komunikasaun sosi\u00e1l, lokais no internasionais, pr\u00e1tika ho hahalok sira ne\u2019eb\u00e9 la saud\u00e1veis ba demokrasia.<\/p>\n\n\n\n<p><em>&#8220;Hahalok hirak-ne\u2019e mak estraga ita-nia sosiedade ho ita-nia valores. Ita hari\u00b4i ita-nia Estadu Demokr\u00e1tiku ho nia valores hanesan resposta hasoru atake sira ne\u2019eb\u00e9 ema halo ba ita-nia direitus no ba liberdade expresaun. Ita la hari\u00b4i Estadu atu ema sira envolve fali iha respostas ne\u2019eb\u00e9 orienta la loos kona-ba buat ne\u2019eb\u00e9 sira la gosta iha meius komunikasaun,&#8221;<\/em> hatutan nia.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Reportajen David Costa Gusmao iha Ambitu komemorasaun loron proklamasaun indepedensia Timor-Leste ba dala-47, ne&#8217;eb\u00e9 mak komemora iha Munisipiu Manatutu, Prezidente Republika (PR) Jos\u00e9 Ramos Horta hateten, loron 28 Novembru la marka de\u2019it loron ida ne\u2019eb\u00e9 povu Tiimor tomak hakarak deklara nia independ\u00e9nsia, maib\u00e9 loron 28 Novembru marka m\u00f3s loron ida ne\u2019eb\u00e9 povu Timor hakarak deklara [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":14335,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"amp_status":"","footnotes":""},"categories":[63],"tags":[],"class_list":["post-14334","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-notisia"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14334","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=14334"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14334\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":14336,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14334\/revisions\/14336"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media\/14335"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=14334"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=14334"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=14334"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}