{"id":14337,"date":"2022-11-28T22:31:22","date_gmt":"2022-11-28T13:31:22","guid":{"rendered":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/?p=14337"},"modified":"2022-11-28T22:31:32","modified_gmt":"2022-11-28T13:31:32","slug":"prezidente-republika-fo-indultu-ba-prizioneiru-nain-6","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/2022\/11\/28\/prezidente-republika-fo-indultu-ba-prizioneiru-nain-6\/","title":{"rendered":"Prezidente Rep\u00fablika F\u00f3 Indultu ba Prizioneiru Na&#8217;in 6"},"content":{"rendered":"\n<p><strong><em>Reportajen David Costa<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Prezidente Republika (PR), Dr. Jos\u00e9 Ramos Horta, iha Anbitu komemorasaun loron proklamasaun indepedensia Timor-Leste ba dala-47 iha Munisipiu Manatutu ne&#8217;e, Nia f\u00f3 indultu ka f\u00f3 perdaun ba prizioneiru na&#8217;in\u00a0 6 ne\u2019eb\u00e9 hetan kondenasaun tanba krime. No f\u00f3 perdaun ba ema na\u2019in 6, tuir Lei ne&#8217;eb\u00e9 estabelese ona iha Dekretu Prezidensi\u00e1l no sei publika tuir Lei.<\/p>\n\n\n\n<p>Xefe Estadu Jos\u00e9 Ramos Horta hateten, Iha loron ida ne\u2019e, Prezidente tuir tradisaun sei f\u00f3 perdaun ba ema-dadur sira iha prizaun sira ne\u2019eb\u00e9 hetan kondenasaun tanba krime. Perdaun ne\u2019e hanesan desizaun prezidente nian ne\u2019eb\u00e9 permite ema ida hetan liberdade nu\u2019ud\u00e1r konseku\u00e9nsia leg\u00e1l balun ka tomak husi nia kondenasaun krimin\u00e1l.<\/p>\n\n\n\n<p>Maib\u00e9 Perdaun sira ne\u2019e dalaruma hare\u00b4e hanesan mekanizmu kombate korrupsaun, hodi permite autoridade ida kontorna ka f\u00f3 volta ba prosesu judisi\u00e1l ida ne\u2019eb\u00e9 la perfeitu, hodi liberta ema ida ne\u2019eb\u00e9 hare\u00b4e hanesan hetan kondenasaun injusta. Iha kualk\u00e9r kazu, konsesaun perdaun ne\u2019e, hanesan mekanizmu vit\u00e1l ida kona-ba mizerik\u00f3rdia no klem\u00e9nsia, hodi hamenus efeitus ne\u2019eb\u00e9 todan no injustu husi sistema jur\u00eddiku pen\u00e1l.<\/p>\n\n\n\n<p><em>&#8220;Ohin ne\u2019e, la iha kontrov\u00e9rsia, ha\u2019u sei f\u00f3 perdaun ba ema na\u2019in 6, tuir buat ne\u2019eb\u00e9 estabelese ona iha Dekretu Prezidensi\u00e1l no sei publika tuir Lei,&#8221; <\/em>dehan PR Ramos iha Komunikadu Imprensa, \u00a0ne&#8217;eb\u00e9 Neon Metin asesu husi Palasiu prezidensi\u00e1l Bairo-pite, Segunda 28\/11.<\/p>\n\n\n\n<p>Nia haktuir, maib\u00e9 &nbsp;iha kazu balu ne\u2019eb\u00e9 atu f\u00f3 m\u00f3s perdaun, maib\u00e9 atu evita konfrontus, sei deside hodi hapara tiha lai, iha t\u00e1n kazu seluk ne\u2019eb\u00e9 atu bele f\u00f3 perdaun, maib\u00e9 &nbsp;seidauk bele halo tanba problemas kona-ba administrasaun prosesu ne\u2019e nian. Realidade katak pedidu indultu sira hotu la aprezenta ka entrega iha iha xefe estadu nia gabinete hodi halo prosesamentu. Atu oins\u00e1 m\u00f3s, tenke hanoin katak xefe estadu lida ho ema sira nia moris no atrazu administrativu labele hanesan deskulpa.<\/p>\n\n\n\n<p><em>&#8220;Permite ha\u2019u esklarese, seksaun 85 i) husi Konstituisaun ne\u2019eb\u00e9 hateten klaru katak kompete eskluzivamente ba Prezidente Rep\u00fablika atu konsede perdaun no komuta sentensas. Lo\u00b4os duni, katak Konstituisaun ezije katak Prezidente tenke rona no konsulta Governu. Maib\u00e9 nein Governu, nein Parlamentu bele restrinje ka limita ezers\u00edsiu pod\u00e9r konstitusion\u00e1l ida ne&#8217;e,&#8221; <\/em>nia esplika.<\/p>\n\n\n\n<p>Maib\u00e9, ida ne\u2019e mak Parlamentu hakarak halo, Artigu 4 Lei kona-ba Perdaun (Lei No. 5\/2016, 25 Maiu kona-ba Prosedimentu Konsesaun Indultus ho Komutasaun Sentensa) restrinje, tuir xefe estadu hare\u00b4e, inkonstitusionalmente, pod\u00e9r ezkluzivu Prezidente Rep\u00fablika nian atu hasai tiha tipu krime balu husi kbi\u00b4it indultu nian. Lei ida ne\u2019e limita ilegalmente pod\u00e9r konstitusion\u00e1l Prezidente nian atu f\u00f3 indultus. Iha nia forma atu\u00e1l, lei ne\u2019e bele hamosu rezultadus absurdus.<\/p>\n\n\n\n<p>Hanesan ezemplu, estudu sira iha mundu tomak, hatudu katak 75% husi feto sira iha prizaun hetan violensia fizika grave husi ema sira ne\u2019eb\u00e9 besik sira, 82% feto sira iha prizaun hetan abuzu f\u00edziku ka seksu\u00e1l ne\u2019eb\u00e9 todan tebtebes bainhira sira sei labarik. No 94% hetan abuzus f\u00edzikus ka seksuais durante sira nia moris. Nune\u2019e m\u00f3s, &nbsp;maioria feto sira iha prizaun iha Timor-Leste (85%) dadur sira tanba krimes omis\u00eddiu ka oho ema, no tan viol\u00e9nsia ho tipu abuzu seksu\u00e1l seluk.<\/p>\n\n\n\n<p>Tenke nega perdaun ba feto ida ne\u2019eb\u00e9 tanba viol\u00e9nsia dom\u00e9stika ne\u2019eb\u00e9 nia hetan iha tinan hirak nia laran, nia hat\u00e1n ho agresaun ka oho nia la\u2019en ne\u2019eb\u00e9 abuza nia? Tuir lolo\u00b4os hare\u00b4e ba nia situasaun ho kontextu husi krime ne\u2019e rasik, Tribun\u00e1l bele deside uluk lai atu lalika prende ka kaer nia? Ou pelumenus foti sentensa ida ne\u2019eb\u00e9 konsidera faktu ho kontextu? Maib\u00e9 lei atu\u00e1l, inkonstitusion\u00e1l no restrinje kbi\u00b4it Prezidente nian nia atu f\u00f3 perdaun ba kazu hanesan ne\u2019e.<\/p>\n\n\n\n<p><em>&#8220;Governu ho Parlamentu presiza ali\u00f1a lei atu\u00e1l ho Konstitusiasun. Se la\u00b4e, ha\u2019u tenke konsidera medida sira ne\u2019eb\u00e9 ha\u2019u tenke foti hodi hadi\u2019a rasik situasaun ne\u2019e. Iha okaziaun 48 anivers\u00e1riu Deklarasaun Independ\u00e9nsia ba tinan oin, ha\u2019u hein katak ezers\u00edsiu pod\u00e9r konstitusion\u00e1l Prezidente nian bele hala\u2019o livremente no lalika iha kontrov\u00e9rsia ka konfrontu,<\/em>&#8221; tenik nia.<\/p>\n\n\n\n<p>Tanba ne&#8217;e, Timor-Leste ne\u2019e moris husi luta naruk ida, hari\u00b4i ho valores ne\u2019eb\u00e9 buka atu asegura katak aplikasaun lei sira hotu, bele halo ho ekuidade, mizerik\u00f3rdia no ho razaun. Se la halo hanesan ne\u2019e, sei la respeita no onra legadu husi ema sira ne\u2019eb\u00e9 luta ba nasaun ida ne\u2019e no ba justisa. Karik la halo ida ne\u2019e, signifika la respeita misaun espesi\u00e1l no vokasaun povu Timor tomak nian iha mundu. Soberania ne\u2019e la hetan liu husi substituisaun ka troka sistema jur\u00eddiku estranjeru nian ne\u2019eb\u00e9 la perfeitu no ho sistema nasion\u00e1l ne\u2019eb\u00e9 m\u00f3s la perfeitu. Ne\u2019e la\u2019os soberania, no la\u2019os justisa, nein demokrasia.<\/p>\n\n\n\n<p><em>&#8220;Ita nia sistema jur\u00eddiku no judisi\u00e1l atual, iha buat barak mak la lo\u00b4os. Atu onra eroi sira ne\u2019eb\u00e9 luta ba ita nia nasaun, ita tenke halo di\u2019ak liu t\u00e1n,&#8221; <\/em>hakotu nia.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Reportajen David Costa Prezidente Republika (PR), Dr. Jos\u00e9 Ramos Horta, iha Anbitu komemorasaun loron proklamasaun indepedensia Timor-Leste ba dala-47 iha Munisipiu Manatutu ne&#8217;e, Nia f\u00f3 indultu ka f\u00f3 perdaun ba prizioneiru na&#8217;in\u00a0 6 ne\u2019eb\u00e9 hetan kondenasaun tanba krime. No f\u00f3 perdaun ba ema na\u2019in 6, tuir Lei ne&#8217;eb\u00e9 estabelese ona iha Dekretu Prezidensi\u00e1l no sei [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":13021,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"amp_status":"","footnotes":""},"categories":[63],"tags":[],"class_list":["post-14337","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-notisia"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14337","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=14337"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14337\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":14338,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14337\/revisions\/14338"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media\/13021"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=14337"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=14337"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=14337"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}