{"id":14408,"date":"2022-12-05T21:30:15","date_gmt":"2022-12-05T12:30:15","guid":{"rendered":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/?p=14408"},"modified":"2022-12-05T22:29:28","modified_gmt":"2022-12-05T13:29:28","slug":"opiniaun-deja-vu-wainhira-partisipa-iha-viii-kongressu-renetil","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/2022\/12\/05\/opiniaun-deja-vu-wainhira-partisipa-iha-viii-kongressu-renetil\/","title":{"rendered":"OPINIAUN: \u2018\u2019DEJ\u00c1 V\u00da\u2019\u2019 wainhira partisipa iha VIII Kongressu RENETIL"},"content":{"rendered":"\n<hr class=\"wp-block-separator\"\/>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Hakerek nain <em>membru juradu: <strong>\u00c1gil<\/strong>, ali\u00e1s <strong>Manu ikun-sakat<\/strong>, ali\u00e1s <strong>Saga hali lelon<\/strong><\/em><\/p>\n\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator is-style-default\"\/>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Privil\u00e9jiu ida mai h\u00e1\u2019u partisipa iha VIII Kongresu RENETIL, ne\u2019eb\u00e9 hala\u2019o iha 2 ho 3 Dezembru 2022, iha Centro de Conven\u00e7\u00f5es de Dili. Iha kongressu ida ne\u2019e, infelizmente, fundad\u00f3r nain 4 (La sama, Rama Metan, Mau Lamas &amp; Mau Loco) maka labele partisipa, tamb\u00e1 ba ona hamutuk ho M\u00e1rtires da P\u00e1tria sira seluk. H\u00e1\u2019u tenki reko\u00f1ese katak h\u00e1\u2019u nia partisipasaun ativa, nu\u2019udar membro juradu iha atividade organizasion\u00e1l RENETIL nian, hah\u00fa menus, wainhira hotu kursu medisina iha Jullu 1994, no fila mai servisu nu\u2019udar m\u00e9diku iha Timor, maski nafatin envolvidu iha atividade suporte lojistiku ba Frente Armada. Maski nune\u2019e, wainhira partisipa iha VIII Kongressu, mem\u00f3ria sira no \u2018\u2019flash back\u2019\u2019 kona-ba partisipasaun iha luta klandestina, iha periudu difisil Luta Libertasaun P\u00e1tria nian, iha d\u00e9kada 1980 ba d\u00e9kada 1990, hah\u00fa mosu hikas, hanesan sensasaun \u2018\u2019dej\u00e1 v\u00fa\u2019\u2019, ne\u2019eb\u00e9 sei deskreve brevemente, hanesan tuir mai.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Tinan tolu-nulu resin h\u00e1\u2019at (34) liu b\u00e1, iha fin\u00e1l 1988,\u00a0 h\u00e1\u2019u halo juramentu tuir lisan RENETIL nian, iha Gang Jambu, Jalan Raya Sesetan, Denpasar, Bali. Saudoso Lasama, companheiro Si\u2019ak (Jos\u00e9 Ave Maria Ximenes), ho companheiro Fitun Fuik (Avelino Coelho) maka fo\u2019o juramentu ba h\u00e1\u2019u. Companheiro Sama-Russa (Elias Moniz) m\u00f3s momentu neb\u00e1, iha hotu Gang Jambu. Kalan, hafoin juramentu, ami sa\u2019e hamutuk bemo, fila ba Sanglah.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Hafoin juramentu, Lasama, Si\u2019ak &amp; Fitun Fuik, entrega servisu atu halo ligasaun, nu\u2019udar estafeta, ho kolega estudante sira seluk iha Jacarta. Iha momento neb\u00e1 h\u00e1\u2019u estuda hela medisina, 4\u00ba semestre, iha Universidade Islam Sultan Agung, Semarang, Java Sentral. Iha m\u00f3s momentu wainhira halo juramentu, RENETIL sei define nia a\u2019an, nu\u2019udar organizasaun filiada ba FRETILIN, movimentu libertasaun Timor-Leste nian.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Maib\u00e9, iha tinan 1989 Respons\u00e1vel Principal CNRM (Conselho Nacional da Resist\u00eancia Maubere) no Comandante-em-Chefe das FALINTIL, Kay Rala Xanana Gusm\u00e3o, apela ba estudante sira iha Timor-Leste ho Indon\u00e9sia, atu adopta&nbsp; prinsipiu APARTIDARISMO ne\u2019eb\u00e9 FALINTIL sira adopta ona iha tinan 1987, hodi bele assegura di\u2019ak liu tan unidade nasion\u00e1l. Iha karta ida ne\u2019eb\u00e9 Kay Rala Xanana Gusm\u00e3o haruka ba saudozu La sama, ho data 30 Janeiru 1990, nia reitera import\u00e1nsia apartidarismo iha organizasaun estudantil sira nia le\u2019et, hodi hateten, entre buat lubuk ida:<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>\u2018\u2019Eu creio que compreendestes que \u00e9 NECESS\u00c1RIO e IMPERIOSO ter, hoje por hoje, apenas um pensamento \u2013 UNIDADE NA LUTA para LIBERTARMOS A P\u00c1TRIA&#8230; Dentro do pluralismo politico e liberdade de associa\u00e7\u00f5es, a organiza\u00e7\u00e3o estudantil deve estar livre de influ\u00eancias partid\u00e1rias&#8230;\u2019\u2019<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Iha momentu mudansa natureza RENETIL ba organizasaun APARTID\u00c1RIA, h\u00e1\u2019u hetan fali kna\u2019ar nu\u2019udar redat\u00f3r-ezekutivu, ba buletin NEON METIN, ho baze iha Denpasar, Bali. H\u00e1\u2019u sei lembra katak mosu diskusaun barak iha RENETIL nia laran, hah\u00fa husi baze klandestina iha Gang Anggrek N\u00ba1, to\u2019o fali Gang Lumba-Lumba Jalan Raya Sesetan, no maluk sira ne\u2019eb\u00e9 rekuza submete ba prinsipiu APARTIDARISMO deside harii fali organizasaun seluk, no la kontinua iha RENETIL. Husi kedas neb\u00e1, hanesan organizasaun, RENETIL mantein atitude no komportamentu apartid\u00e1riu, hodi halibur estudante universit\u00e1riu hotu, la haree ba sira nia opsaun politiko-partid\u00e1ria. H\u00e1\u2019u lembra m\u00f3s katak iha esforsu bo\u2019ot ida husi redat\u00f3r-xefe no redat\u00f3r ezekutivu sira NEON METIN nian, iha periudu ida neb\u00e1, atu utiliza linaguajen no reportajen iha kontestu apartid\u00e1riu, tau-a\u2019as interesse nasion\u00e1l, no evita linguajen ne\u2019eb\u00e9 bele hamosu divizionismu ka friksaun partid\u00e1ria iha kombatente klandestinu sira nia le\u2019et. Esforsu hirak ne\u2019e hotu, hamutuk ho orientasaun konsistente husi Respons\u00e1vel Prinsip\u00e1l CNRM, hamosu ambiente ida ne\u2019eb\u00e9 kondusivu ba envolvimentu no empe\u00f1amentu estudante universit\u00e1riu patriota no nasionalista sira hotu, ba kauza komum ida deit: Libertasaun P\u00e1tria Maubere.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Felizmente, liu tiha tinan 34, atitude no komportamentu apartid\u00e1riu ida ne\u2019e, nafatin transparese iha VIII Kongressu RENETIL nian. Membru juradu RENETIL ne\u2019eb\u00e9 hola parte iha VIII Kongressu ne\u2019e, barak maka dirijenti, kuadru no militante partidu sira ne\u2019eb\u00e9 oras ne\u2019e iha asentu parlamentar. Maski nune\u2019e, din\u00e1mika diskusaun no dezisaun sira ne\u2019eb\u00e9 mosu iha VIII Kongressu, hatudu nafatin atitude no komportamentu APARTID\u00c1RIU husi membru ida-idak. &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Orgullu bo\u2019ot! RENETIL nafatin konsistente ho prinsipiu APARTIDARISMO no ka\u2019er metin nafatin UNIDADE NASION\u00c1L, nu\u2019udar instrumentu estrat\u00e9jiku ba LIBERTASAUN POVU.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Tinan rua-nulu hafoin restaura Timor-Leste ninia independ\u00e9nsia, Estadu Direitu Demokr\u00e1tiku ne\u2019eb\u00e9 harii husi ahik-desan destruisaun tinan 24 okupasaun militar Indon\u00e9sia, no destruisaun p\u00f3st-referendum 1999, potensi\u00e1lmente hakat dadaun hela ba Estadu falladu. \u2018\u2019Partidarizasaun\u2019\u2019 asuntu interesse nasion\u00e1l, \u2018\u2019partidarizasaun\u2019\u2019 bem komum, ka \u2018\u2019partidarizasaun\u2019\u2019 instituisaun Estadu sira, sai notisia loron-loron iha m\u00e9dia konvension\u00e1l, no m\u00e9dia sosi\u00e1l sira. Pur ezemplu, se hakarak hetan kargu ka projetu ruma, tenki afilia ba partidu ne\u2019eb\u00e9 ukun. Entre partidu sira ne\u2019eb\u00e9 ukun, fahe fatin iha kargu diresun no xefia, no fahe mos \u00e1rea geografika ka \u00e1rea setori\u00e1l sira ne\u2019eb\u00e9 iha projetu. \u2018\u2019Partidarizasaun\u2019\u2019 administrasaun p\u00fablika, ne\u2019eb\u00e9 tuir loloos, tenki servi sidadaun hotu-hotu, sai realidade ne\u2019eb\u00e9 malorek ba beibeik. Membru juradu sira ne\u2019eb\u00e9 sai dirijenti no kuadru iha partidu politiku sira ho assentu parlament\u00e1r, dala barak, la iha kbi\u2019it atu trava fen\u00f3menu \u2018\u2019partidarizasaun\u2019\u2019 ida ne\u2019e.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Oin s\u00e1 RENETIL ne\u2019eb\u00e9 nafatin APARTID\u00c1RIO, bele kontribui hodi trava no prevene \u2018\u2019partidarizasaun\u2019\u2019 instituisaun Estadu sira iha Timor-Leste? Iha 1988, RENETIL hamosu motto importante ba membru juradu sira hotu: <em>\u2018\u2019Antes sem t\u00edtulo, do que sem P\u00e1tria\u2019\u2019.<\/em> Motto ida ne\u2019e, iha tempu neb\u00e1, sai baze atuasaun ba membro juradu barak, ne\u2019eb\u00e9 sakrifika sira nia estudus universit\u00e1rius hodi dedika-a\u2019an eskluzivamente ba atividade Luta nian.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Agora, wainhira fen\u00f3menu \u2018\u2019partidarizaun\u2019\u2019 buras loos iha institusiaun Estadu sira, RENETIL presiza ajusta fali ninia motto. Alternativa ida maka hamosu motto: <em>\u2018\u2019Antes sem cargo, do que sem Estado\u2019\u2019.<\/em> Ida ne\u2019e signifika, membro juradu RENETIL sira, konsistente ho atitude no komportamentu apartid\u00e1riu RENETIL nian, tenki fo\u2019o prioridade liu ba Estadu ida ne\u2019eb\u00e9 serbi Povu tomak. La\u2019os Estadu ida ne\u2019ebe serb\u00ed deit hirak ne\u2019eb\u00e9 pertense ba partidu ida, ka koligasaun partidu sira.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u2018\u2019Antes sem cargo do que sem Estado!\u2019\u2019<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">-Fim-<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Hakerek nain membru juradu: \u00c1gil, ali\u00e1s Manu ikun-sakat, ali\u00e1s Saga hali lelon Privil\u00e9jiu ida mai h\u00e1\u2019u partisipa iha VIII Kongresu RENETIL, ne\u2019eb\u00e9 hala\u2019o iha 2 ho 3 Dezembru 2022, iha Centro de Conven\u00e7\u00f5es de Dili. Iha kongressu ida ne\u2019e, infelizmente, fundad\u00f3r nain 4 (La sama, Rama Metan, Mau Lamas &amp; Mau Loco) maka labele partisipa, [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":14411,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"amp_status":"","footnotes":""},"categories":[60],"tags":[],"class_list":["post-14408","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-analisa"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14408","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=14408"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14408\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":14415,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14408\/revisions\/14415"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media\/14411"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=14408"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=14408"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=14408"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}