{"id":14891,"date":"2023-01-30T10:59:44","date_gmt":"2023-01-30T01:59:44","guid":{"rendered":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/?p=14891"},"modified":"2023-01-30T11:04:13","modified_gmt":"2023-01-30T02:04:13","slug":"maluk-sira-ho-defisiensia-matan-presiza-bulletin-de-votu-braille-iha-eleisaun-2023","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/2023\/01\/30\/maluk-sira-ho-defisiensia-matan-presiza-bulletin-de-votu-braille-iha-eleisaun-2023\/","title":{"rendered":"Maluk Sira Ho Defisi\u00e9nsia Matan Presiza Bulletin de Votu Braille Iha Eleisaun 2023"},"content":{"rendered":"\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>Reportajen Floriana da Silva (Citizen Journalist)<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Preokupasaun sempre akontese, no dala barak mosu diskriminasaun ba maluk sira ho defisi\u00e9nsia, ema balun sei&nbsp; hanoin katak Ema ho Difisiensia laiha kbiit atu kontribui, maske iha Konstituisaun RDTL no konvesaun internasion\u00e1l esplika klaru katak labele iha diskriminasaun ba ema hotu, inklui ema ho defisi\u00e9nsia.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Situasaun iha Timor-Leste kontinua akontese liu-liu iha eleisaun tanba la asesivel no la inkluzivu.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ekipa citizen journalist halo entrevista ho Loyola da Costa Cruz, nu\u2019udar defisiente matan, lamenta ho CNE no STAE nia preparasaun ba eleisaun, tanba laiha bulletin de votu ne\u2019ebe mak asesivel ka laiha braille ba ema ho defisi\u00e9nsia matan.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em><strong>\u00a0<\/strong>\u201cBareira boot ne\u2019eb\u00e9 ami hasoru iha sentru votasaun maka bainhira ami atu ba Vota ka ezerse ami nia direitu la ho livre no segredu, tanba la iha letra braille hodi ami bele vota mesak, tanba\u00a0 ami tenke husu ajuda ema seluk hatudu bulletin votu ba ami, ida ne\u2019e ami sente la seguru ba ami nia votu\u201d, <\/em>dehan Loyola<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Situasaun ne\u2019e maluk ho defisi\u00e9nsia matan hasoru iha eleisaun prezidensi\u00e1l foin lalais, sira kontinua ezerse direitu la ho segredu, nune\u2019e Loyala husu iha eleisaun parlament\u00e1r 2023, bele kria fatin ne\u2019ebe buletin votu ne\u2019ebe asesivel no uza braille bele ezerse sira nia direitu ho segredu no livre hanesan sidadaun sira seluk.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">tamba ema ho defisiensia matan ho numeru nebe a\u2019as tebes iha dadus estatistika&nbsp; 14.828 iha sensus 2015.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"615\" height=\"435\" src=\"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/Vitorina-Sarmento_Floriana.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-14893\" srcset=\"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/Vitorina-Sarmento_Floriana.jpg 615w, https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/Vitorina-Sarmento_Floriana-300x212.jpg 300w, https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/Vitorina-Sarmento_Floriana-594x420.jpg 594w\" sizes=\"auto, (max-width: 615px) 100vw, 615px\" \/><figcaption><strong><em>Difisiente matan Vitorina Sarmento Savio. [Foto: Floriana | 30.01.2023]<\/em><\/strong><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Iha fatin seluk defisiente matan Vitorina Sarmento Savio \u00a0m\u00f3s reko\u00f1ese katak, iha kada eleisaun governu la tau prioridade ba asuntu ema ho defisiente, liu-liu defisi\u00e9nsia matan sira ne\u2019ebe mak hare oituan ka la hare total, tanba la prepara letra braille no la iha naroman natoon iha kabina de votu.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>\u201cAmi labele ezerse ami nia direitu ho segredu no livre, sidadaun sira seluk sente ezerse sira nia direitu ho segredu no livre, maibe ami sei nafatin depende ba ema ne\u2019ebe mak ami tau fiar, maibe ami la fiar 100% katak ema ne\u2019e bele tulun ami, nune bele ezerse direitu tuir ami nia hakarak\u201d, <\/em>dehan Vitorina<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nune\u2019e nia husu ba governu tau atensaun m\u00e1simu ba nesesidade ema ho defisiente iha sentru votasaun, alende ne\u2019e infraestrutura mos presiza asesivel, nune\u2019e ema hotu bele avontade hod diak.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ba problema hirak ne\u2019e Iha parte seluk, Diret\u00f3r Ra\u2019es Hadomi Timor Oan (RHTO), Joaozito dos Santos dehan Ema ho Defisiensia \u00a0(EhD) iha entuziazmu boot partisipa iha eleisaun, maib\u00e9 estadu seidauk asegura\u00a0 asesibilidade ne\u2019eb\u00e9 asesivel iha sentru votasaun, f\u00f3 implikasaun mos ba partisipasaun defisiente sira iha eleisaun, liu-liu defisi\u00e9nsia matan sira labele vota ho independent tanba la iha braille.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>\u201cAmi observa kabina votu ne;e laiha naroman natoon, ne\u2019e sai difikuldade ba ema ho defisiensia atu vota, ida ne\u2019e akontese tanba CNE ho STAE seidauk asegura fatin ne\u2019ebe asesivel, hanesan laiha rampa, sintina ne\u2019ebe asesivel, laiha bee, odamatan kloot difikulta kadeira roda hodi tama ba vota\u201d,<\/em> dehan Diret\u00f3r RHTO.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Joazito dehan ho kondisaun sira ne\u2019e hamosu ona diskriminasaun ba ema ho defisiente sira nia partisipasaun iha eleisaun, RHTO hato\u2019o ba CNE ho STAE hodi identifika fatin sira hamutuk ho minist\u00e9riu relevante sira, liu-liu Minist\u00e9riu Obras Publika, serbisu hamutuk ho organizasaun ema ho defisi\u00e9nsia hodi bele asegura asesibilidade iha sentru votasaun, ba nesesidade ema ho defisi\u00e9nsia sira, nune situasaun sira ne\u2019e labele iha repete tan iha futuru.\u00a0<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1000\" height=\"750\" src=\"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/Jose-CNE-1.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-14895\" srcset=\"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/Jose-CNE-1.jpg 1000w, https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/Jose-CNE-1-300x225.jpg 300w, https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/Jose-CNE-1-768x576.jpg 768w, https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/Jose-CNE-1-560x420.jpg 560w, https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/Jose-CNE-1-80x60.jpg 80w, https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/Jose-CNE-1-100x75.jpg 100w, https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/Jose-CNE-1-180x135.jpg 180w, https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/Jose-CNE-1-238x178.jpg 238w, https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/Jose-CNE-1-640x480.jpg 640w, https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/Jose-CNE-1-681x511.jpg 681w\" sizes=\"auto, (max-width: 1000px) 100vw, 1000px\" \/><figcaption><em><strong>Diretor Nasional ECPDMI CNE, Jose Soares Fonseca. [Foto: Floriana | 30.01.2023]<\/strong><\/em><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Hatan ba lamentasaun ne\u2019e , Diret\u00f3r Nasional ECPDMI iha CNE, Jose Soares Fonseca hateten ita nia lei garante deit ba asist\u00e9nsia ba ema ho defisiensia maibe la garante asesibilidade ba ema ho defisi\u00e9nsia, ezemplu ba ema ho defisi\u00e9nsia matan bele hetan asist\u00e9nsia husi ema seluk ne\u2019ebe nia fo fiar, hodi ajuda sira fo votus,<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>\u201cIha eleisaun tuir mai, iha ami nia relat\u00f3riu ami rekomenda kestaun ne\u2019e, ita espera katak iha 2023 bele ona ita aplika ida nee, liliubuletin de votu braille ba ema ne\u2019eb\u00e9 mak ho defisi\u00e9nsia matan&#8221;, <\/em>dehan <\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Total ema ho defisiensia matan ho numeru ne&#8217;ebe akumula husi ADTL  iha \u00a0 14.828, iha sensus 2015<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Reportajen Floriana da Silva (Citizen Journalist) Preokupasaun sempre akontese, no dala barak mosu diskriminasaun ba maluk sira ho defisi\u00e9nsia, ema balun sei&nbsp; hanoin katak Ema ho Difisiensia laiha kbiit atu kontribui, maske iha Konstituisaun RDTL no konvesaun internasion\u00e1l esplika klaru katak labele iha diskriminasaun ba ema hotu, inklui ema ho defisi\u00e9nsia. Situasaun iha Timor-Leste kontinua [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":14892,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"amp_status":"","footnotes":""},"categories":[63],"tags":[],"class_list":["post-14891","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-notisia"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14891","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=14891"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14891\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":14898,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14891\/revisions\/14898"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media\/14892"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=14891"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=14891"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=14891"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}