{"id":15102,"date":"2023-02-12T22:46:33","date_gmt":"2023-02-12T13:46:33","guid":{"rendered":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/?p=15102"},"modified":"2023-02-12T22:46:35","modified_gmt":"2023-02-12T13:46:35","slug":"komunidade-afetadu-manuleu-metinaru-la-aseita-fo-rai-ba-timor-gap-rai-produtivu-sira-uza-ba-sustenta-moris","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/2023\/02\/12\/komunidade-afetadu-manuleu-metinaru-la-aseita-fo-rai-ba-timor-gap-rai-produtivu-sira-uza-ba-sustenta-moris\/","title":{"rendered":"Komunidade Afetadu Manuleu-Metinaru La Aseita Fo Rai Ba Timor Gap, Rai Produtivu Sira Uza Ba Sustenta Moris"},"content":{"rendered":"\n<p><strong><em>Reportajen Umbelina dos Reis <\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Komunidade afetadu na&#8217;in 50 ne&#8217;eb\u00e9 la konkorda atu f\u00f3 rai ba Timor GAP, hodi halo projetu rezerva kombustivel tanba sira nia rai uza ba agrikultura, hakiak animal hodi sustenta moris, no nu&#8217;udar rai eransa ba sira nia futuru jerasaun.<\/p>\n\n\n\n<p>Iha di\u00e1logu ho projetu na&#8217;in Timor GAP,&nbsp; porta-voz komunidade afetadu, Zacarias dos Santos hateten, razaun sira komunidade Manuleu la f\u00f3 rai ba Timor GAP atu utiliza ba projetu rezerva kombust\u00edvel, tanba hosi sira uma lisan rua f\u00f3 ona rai hektares lubuk ba F-FDTL iha tinan 2008-2013 hodi utiliza ba fatin karegatiru forsa F-FDTL nian ho promesa katak rekrutamentu membru Forsa Defeza, Manleu oan mak prioridade, maib\u00e9 nu fin la akontese, tan ne&#8217;e sira ta&#8217;uk atu akontese tan ba dala rua hosi projetu Timor GAP ne&#8217;e rasik.<\/p>\n\n\n\n<p><em>&#8220;Ami komunidade hakarak livre, tanba s\u00e1 ami tesi-ai hetan kapturasaun, tanba s\u00e1 hili fatuk ami sai hosi fatin ne&#8217;e, ami nia laran moras. Tanba ami nia rai mak oi-tuan ne&#8217;e de&#8217;it ona, ami komunidade Manleu hakarak moris ambiente ne&#8217;eb\u00e9 livre no hakiak animal sira ho livre, ami lakohi sai v\u00edtima ba dala rua konaba fatin no rai ida ne&#8217;e,&#8221;<\/em> dehan Zacarias iha Di\u00e1logu ho Timor GAP iha Manleu, Metinaru, Sexta, 10\/02.<\/p>\n\n\n\n<p><em>&#8220;Razaun komunidade la f\u00f3 fatin ona ba Timor GAP atu harii tan projetu ne&#8217;e, tanba fatin laiha ona ba komunidade sira atu hela, rai mak hela pedasuk oan ne&#8217;e de&#8217;it, ami komunidade hakarak moris iha ambiente livre nia laran, ami lakohi ona ema mai hase no halo kapturasaun tan ami, tanba akontese tia ona iha pasadu ne&#8217;eba,&#8221; <\/em>nia hatutan.<\/p>\n\n\n\n<p>Nia dehan, sa\u00edda mak ami sente tenke ko&#8217;alia, nune&#8217;e F-FDTL markas besik ona sira, Timor GAP tenke identifika fatin seluk hodi halo sira nia projetu ba.<\/p>\n\n\n\n<p><em>&#8220;Ida ne&#8217;e d\u00favidas boot ba ami komunidade la konkorda no tanba s\u00e1 dadus hosi 50 ne&#8217;e tuun ba 48, sira tenki justifika loloos, tanba iha momentu ne&#8217;eba la konkorda mak 50 maib\u00e9 sira dehan agora konkorda mak na&#8217;in 47, nune&#8217;e ami husu ba ekipa sira ne&#8217;eb\u00e9 mak sukat rai ne&#8217;e tenki identifika no justifika transparensia mai ami&#8221;<\/em> lamenta Zacarias.<\/p>\n\n\n\n<p>Nia hatutan, komunidade asina surat&nbsp; ne&#8217;e tanba na&#8217;in ba rai ne&#8217;e mak asina ne&#8217;e, la&#8217;os asina para hodi aseita ba rai ne&#8217;e. &#8220;Sira labele mai soran fali ami komunidade ne&#8217;e labele, tanba komunidade Manleu maioria mak lakohi f\u00f3 fatin ba Timor Gap atu harii projetu ho razaun fatin kultura, rai eransa, fatin lulik, s\u00e9 karik foti obrigativu rai ne&#8217;e hosi ami, ami prontu mate fatin ne&#8217;e.&#8221;<\/p>\n\n\n\n<p>Iha fatin hanesan komunidade Lurdes da Costa, la konkorda ho Timor GAP harii projetu iha fatin refere ho razaun tanba sira nia hela fatin no fatin ne&#8217;e futuru ba sira nia jerasaun tuir mai.<\/p>\n\n\n\n<p>Nia relembra, iha tinan 2013 Timor GAP mai reko\u00f1ese s\u00e9? Enkontru primeiru ho Xefe Suku, Xefe Aldeia maib\u00e9 nein f\u00f3 hatene ba povu ki&#8217;ik, tanba nia m\u00f3s v\u00edtima ba rai ne&#8217;e, se Timor GAP harii duni projetu ne&#8217;e sira atu ba hela ne&#8217;eb\u00e9.<\/p>\n\n\n\n<p><em>&#8220;Agora ita boot sira dehan fatin ki&#8217;ik ne&#8217;e la vale, maib\u00e9 ba ami povu ki&#8217;ik ne&#8217;e vale, batar ne&#8217;eb\u00e9 kuda rai to&#8217;o tinan, komunidade Manleu la tane liman ba estadu, ita boot sira dehan akadiru ne&#8217;e la vale, maib\u00e9 ba ha&#8217;u Lurdes akadiru ne&#8217;e vale tanba liu hosi akadiru nia folin ha&#8217;u hasai Diploma III. Husu ba Xefe Aldeia,\u00a0 Xefe Suku, povu Manleu moris hosi sa\u00edda? povu Manleu moris hosi akadiru hodi sustenta moris loro-loron,&#8221;<\/em> dehan komunidade afetadu Lurdes.<\/p>\n\n\n\n<p><em>&#8220;imi sentimentu oituan ba povu ki&#8217;ik ba, imi atu soe komunidade Manleu ne&#8217;e ba fatin ne&#8217;eb\u00e9 tan, imi dehan rai lalehan mamuk, nusa la husik komunidade Manleu hakmatek fatin ne&#8217;e, lalehan mamuk nusa imi la ba de&#8217;it, direitu sira ne&#8217;e imi atu soe ba ne&#8217;eb\u00e9,<\/em>&#8221; preokupa komunidade Lurdes.<\/p>\n\n\n\n<p>Nia dehan, komunidade Manleu lisan feto mak iha direitu ba rai, konaba kaben lisan&nbsp; feto mak tama, tan ne&#8217;e nu&#8217;udar Manleu oan hakru&#8217;uk ho haraik aan, husu ba Timor GAP&nbsp; husik rai pedasuk ne&#8217;e ba komunidade Manuleu oan hela netik ba, nia hato&#8217;o, dezemvolvimentu ema hotu hakarak, maib\u00e9 rai rohan de&#8217;it ona, komunidade Manuleu ba hela fali ne&#8217;eb\u00e9?<\/p>\n\n\n\n<p>Nia hatutan, foin da-dauk sira ba sukat rai refere hakarak ka lakohi tenki asina&nbsp; sukat rai ne&#8217;e, maib\u00e9 la signifika sira asina surat atu f\u00f3 rai ne&#8217;e ba, no wainhira sukat rai mak ema la hamriik iha fatin, entaun rai la&#8217;os ema ne&#8217;e ni-nian ho razaun ida ne&#8217;e mak sira hamrik hodi asina surat ne&#8217;e maib\u00e9 la&#8217;os atu f\u00f3 fatin.<\/p>\n\n\n\n<p>Iha fatin hanesan Komunidade Fernanda dos Santos hateten katak sira komunidade Manleu moris ho akadiru no hakiak animal sira, nune&#8217;e akadiru nia funsaun sira uja ba kultura no buka moris hodi sustensa moris loro-loron.<\/p>\n\n\n\n<p>Nia dehan, sira hakarak hakiak hakiak animal ho livre tebes, tanba bibi sira fa&#8217;an kada semana bele hetan US $200 no akadiru fuan labarik sira fa&#8217;an loron ida bele hetan US $20.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Reportajen Umbelina dos Reis Komunidade afetadu na&#8217;in 50 ne&#8217;eb\u00e9 la konkorda atu f\u00f3 rai ba Timor GAP, hodi halo projetu rezerva kombustivel tanba sira nia rai uza ba agrikultura, hakiak animal hodi sustenta moris, no nu&#8217;udar rai eransa ba sira nia futuru jerasaun. Iha di\u00e1logu ho projetu na&#8217;in Timor GAP,&nbsp; porta-voz komunidade afetadu, Zacarias dos [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":15103,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"amp_status":"","footnotes":""},"categories":[63],"tags":[],"class_list":["post-15102","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-notisia"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/15102","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=15102"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/15102\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":15104,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/15102\/revisions\/15104"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media\/15103"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=15102"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=15102"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=15102"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}