{"id":15185,"date":"2023-02-22T00:10:13","date_gmt":"2023-02-21T15:10:13","guid":{"rendered":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/?p=15185"},"modified":"2023-02-22T00:10:14","modified_gmt":"2023-02-21T15:10:14","slug":"loron-lian-inan-xanana-ita-iha-diversidade-lian-no-kultura-prezerva-liuhusi-hakerek","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/2023\/02\/22\/loron-lian-inan-xanana-ita-iha-diversidade-lian-no-kultura-prezerva-liuhusi-hakerek\/","title":{"rendered":"Loron Lian Inan, Xanana: Ita Iha Diversidade Lian no Kultura, Prezerva Liuhusi Hakerek"},"content":{"rendered":"\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong><em>Reportajen Adroaldo &#8220;Saretukau&#8221;<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Sala Leitura Xanana Gusm\u00e3o (SLXG) hamutuk ho parseiru sira, selebra loron mundial lian inan ne&#8217;eb\u00e9 monu iha loron 21 Fevereiru ho tema &#8220;Mai lee, pinta no haksolok hamutuk ho ita nia lian inan.&#8221;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ba atividade ne&#8217;eb\u00e9 hala&#8217;o iha Sala Leitura Xanana Gusm\u00e3o, Lesidere, tersa-feira (21\/02), iha sesaun dader hah\u00fa ho semini\u00e1riu ne&#8217;eb\u00e9 konvida organizasaun internasion\u00e1l no governu hodi ko&#8217;alia konab\u00e1 import\u00e1nsia hosi lian inan no oins\u00e1 prezerva lian inan ne&#8217;e rasik.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Hafoin iha sesaun loraik, iha marsa hosi Sekret\u00e1riu Estadu Juventude no Desportu hamutuk ho profesores no estudantes kuaze eskola ensinu b\u00e1ziku iha D\u00edli, iha ne&#8217;eb\u00e9 estudante sira mai hosi munis\u00edpiu sira ho reprezentasaun ida-idak nia lian inan.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Depois de marsa estudante sira kontinua ho aktividade pinta ne&#8217;eb\u00e9 agrupa kada eskola ho sira nia dialetu ida-idak, no fo naran ba deze\u00f1u ne&#8217;eb\u00e9 sira hakerek ho sira nia lian inan rasik.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ba atividade selebrasaun lian inan ne&#8217;e, Jestora Sala Leitura Xanana Gusm\u00e3o, Maria Amaral Guterres, hato&#8217;o, importante tebes atu valoriza ita nia lian inan sira, liu hosi komunikasaun lor-loron nian iha uma, atu nune&#8217;e bele prezerva nafatin, no labele moe ko&#8217;alia ita nia lian inan.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>&#8220;Ita lebele moe dehan ita ko&#8217;alia ita nia lian ema dehan ita foho nia oan ou ema mai hosi foho, maib\u00e9 oins\u00e1 ita ko&#8217;alia katak ha&#8217;u valoriza ha&#8217;u nia lian rasik i ida ne&#8217;e meius ida ita hah\u00fa prezerva ona ita nia lian rasik.&#8221;<\/em> dehan Maria Amaral<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Iha parte sorin, dosente UNTL, nu&#8217;udar mos reprezentante linguista hosi Instituto Nacional Lingu\u00edstica, Professor Doutor Aderito G. Correia, hatete, lian inan importante tebes tanba nia hatudu ita nia identidade kultural, tan ne&#8217;e wainhira ita la ko&#8217;alia ita nia lian inan nia sei lakon.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>&#8220;Lian la&#8217;os de&#8217;it ba meius komunikasaun, lian mos hatudu ita nia identidade kultural, ne&#8217;e importante tebes. Fasil de&#8217;it, imi ba to&#8217;ok loron matebian nian, 2 de Novembru, ba to&#8217;ok foho ne&#8217;eb\u00e1, imi haree ita nia av\u00f3 sira, ita nia tiu sira hamulak, hamulak ho s\u00e1 lian? Ho ita nia lian inan&#8221;<\/em>, dehan Aderito<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Tanba ne&#8217;e nia husu ita lalika moe ko&#8217;alia ita nia lian inan, atu labele lakon, no ita nafatin prezerva nian. Iha parte sorin, nia enkoraja atu ita hotu iha vontade hakerek ist\u00f3ria ho lian inan nune&#8217;e nafatin fo valorizasaun no prest\u00edjiu ba ita nia lian ne&#8217;e rasik, tanba dosente ne&#8217;e iha esperi\u00e9nsia nia profesor haruka hakerek nia teze iha ita nia lian inan no dehan,<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>&#8220;Tanba s\u00e1 o tenki hakerek iha lian Ingl\u00e9s, ha&#8217;u dehan ha&#8217;u tenta hakerek ho ha&#8217;u nia lian. Di&#8217;ak liu o hakerek o nia lian tanbas\u00e1 Ingl\u00e9s barak ona, hakerek o nia lian atu fo sa\u00edda? Ida, fo prest\u00edjiu ba o nia lian, ida hasa&#8217;e imi nia dignidade hanesan lian ida, no nia dehan wainhira o nia estudante sira lee, sira iha atitude pozitiva.&#8221;<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Iha sorin seluk, l\u00edder nasional, Xanana Gusm\u00e3o, relasiona ho selebrasaun loron mundial lian inan ne&#8217;e, hato&#8217;o, lian inan ne&#8217;e iha hori-uluk kedas hodi halo ita iha diversidade de l\u00edngua, kultura hodi sente katak ita rai Timor ne&#8217;e nia na&#8217;in. Tan ne&#8217;e Xanana husu atu nafatin prezerva liu hosi hakerek.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>&#8220;Ha&#8217;u halo apelu ida ba boot sira atu komesa hakerek ida-idak nia lian, hakerek buat ruma, hakerek ist\u00f3ria, hakerek lenda, la labele fo servisu ba ki&#8217;ik-oan sira ne&#8217;e (estudante sira).&#8221;<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">L\u00edder ne&#8217;e nafatin husu ba hakerek na&#8217;in no s\u00e9 de&#8217;it mak hakerek, atu hanoin iha ita nia fatin, buka ist\u00f3ria ruma hakerek tanba ita ist\u00f3ria mesak kapas-kapas, ist\u00f3ria funu nian bele hakerek ho ita nia lian, no ist\u00f3ria seluk hodi rai hela ba jerasaun aban bairua nian.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>&#8220;Ne&#8217;e duni ha&#8217;u mai atu hatete de&#8217;it konab\u00e1 lia inan ne&#8217;e, tanba ita nia bei-ala sira nian, ita nia huun, ita nia abut ne&#8217;eb\u00e9 ita labele moe ba, ha&#8217;u ko&#8217;alia Galolen ha&#8217;u la moe, sira ne&#8217;eb\u00e9 ko&#8217;alia Fatuluku, ko&#8217;alia labele moe, s\u00e9 mak Makasae, Bunak, Kemak, Naueti, Mediki. Ne&#8217;eb\u00e9 ha&#8217;u halo apelu boot ida ba sosiedade tomak mak imi bele hatene.&#8221;<\/em> Xanana husu atu labele moe ko&#8217;alia ida-idak nia lian inan.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Entre tantu, Eis Ministra Edukasaun, Dulce de Jesus Soares mos hato&#8217;o katak, lian inan ne&#8217;eb\u00e9 mak ita ko&#8217;alia iha uma, sei tulun mos labarik sira aprende la-lais sa\u00edda mak sira hakarak aprende iha ensinu de aprendizajen, tanba wainhira iha aula laran mak labarik la komprende lian seluk susar mos ba labarik sira atu aprende no komprende la-lais, tanba ne&#8217;e mak lian inan ne&#8217;e bele ajuda sira komprende hodi kapta ho lalais sa\u00edda mak sira aprende.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Lian inan hirak ne&#8217;eb\u00e9 mak agora eziste iha Timor mak Tokodede, Lovaia, Laklei, Mambae, Fataluku, Midiki, Bunak Bekais, Makuva, Dadu&#8217;a, Makalero, Baikenu, Tetun Terik, Nau-eti, Idalaka, Lolein, Makasae, Rahesuk, Sa&#8217;ane, Habun, Waimua, Resuk, Kairui, Isni, Idat\u00e9, Galolen, Tetun Prasa, Raklungu no Kemak.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Aktividade selebrasaun hirak ne&#8217;e organiza hosi Sala Leitura Xanana Gusm\u00e3o no hetan suporta hosi, East Timor Trading, Palm Business Center (Jackson Lay), Alola Foundation, Le-Ziaval, Fundasaun \u00c1zia (Let&#8217;s Read), Sahabat Timor no Care International.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Reportajen Adroaldo &#8220;Saretukau&#8221; Sala Leitura Xanana Gusm\u00e3o (SLXG) hamutuk ho parseiru sira, selebra loron mundial lian inan ne&#8217;eb\u00e9 monu iha loron 21 Fevereiru ho tema &#8220;Mai lee, pinta no haksolok hamutuk ho ita nia lian inan.&#8221; Ba atividade ne&#8217;eb\u00e9 hala&#8217;o iha Sala Leitura Xanana Gusm\u00e3o, Lesidere, tersa-feira (21\/02), iha sesaun dader hah\u00fa ho semini\u00e1riu ne&#8217;eb\u00e9 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":15186,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"amp_status":"","footnotes":""},"categories":[61],"tags":[],"class_list":["post-15185","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-edutek"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/15185","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=15185"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/15185\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":15187,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/15185\/revisions\/15187"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media\/15186"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=15185"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=15185"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=15185"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}