{"id":1520,"date":"2019-12-09T14:07:41","date_gmt":"2019-12-09T14:07:41","guid":{"rendered":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/?p=1520"},"modified":"2021-01-28T21:17:06","modified_gmt":"2021-01-28T12:17:06","slug":"violasaun-sexual-ba-labarik-iha-oecusse-prokurador-jeral-svd-roma-pe-peter-dikos-husu-vitima-sira-atu-koalia-sai","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/2019\/12\/09\/violasaun-sexual-ba-labarik-iha-oecusse-prokurador-jeral-svd-roma-pe-peter-dikos-husu-vitima-sira-atu-koalia-sai\/","title":{"rendered":"Violasaun Sexual ba Labarik iha Oecusse, Prokurador Jeral SVD Roma, Pe. Peter Dikos, Husu Vitima Sira Atu Koalia Sai"},"content":{"rendered":"<p><em><strong>Reportazen Zevonia Vieira\u00a0<\/strong><\/em><\/p>\n<p>Reprezentante Prokurador Jeral Societas Verbi Devini (SVD) hosi Roma, Pe. Peter Dikos hatete problema abuzu sexual ne problema mak akontes iha fatin hotu-hotu. La haree ba relijiaun, rasa ka rai. Kazu ne\u2019ebe akontese iha Timor-Leste presija hetan atensaun seriu hodi buka solusaun. Liafuan hirak ne\u2019e nia hato\u2019o iha fatin selebrasaun loron deeitus umanus, foka ba hapara violensia hasoru feto no labarik iha Oecusse, 9\/12.<\/p>\n<p>\u201cHau mai iha ne\u2019e atu responde ba kazu violensia sexual mak halo hosi eis-padre ida. Timor-Leste rai katolik ida, ema la fiar katak eis padre ne\u2019e bele halo hanesan ne\u2019e. Problema mak imi katolik iha Timor idealiza ami hanesan anju, la iha sala. Ami laos anju. Ami ema ho ami mos halo sala. Tanba ne mak hau hakarak apela, favor ida koalia sai. Se imi la koalia sai imi la apoio igreja. Se imi hakarak sai kristaun diak labele tauk atu koalia sai saida mak lao sala hosi igreja,\u201d Peter Dikos hato\u2019o iha nia diskursu mak nakonu ho matan ben.<\/p>\n<p>\u201cAmi halo ona ami nia parte. Hasai ona padre ne\u2019e, no la husik nia pratika ka halo atividade relijiaun nian. Agora ami espera polisia, governo no justisa halo sira nia parte. Governo tenke seriu, labele parsial, haree ba krimi laos ba ema ne. Maski ema ne eis padre, sala ne\u2019e sala,\u201d Peter aumenta.<\/p>\n<p>Nia mos hato\u2019o katak nia hakarak husu diskulpa ba vitima sira ne\u2019ebe ami hatene ona ka sira seluk mak seidauk hatene. Lori SDV Roma nia naran hau husu diskulpa. Hau hatene bitima sira sofre tebes. Ami servisu hamutuk ho fokupers, JU\u2019S no MSSI atu buka solusaun no apoio vitima sira.<\/p>\n<p>Vice Ministra Solidariedade Sosial, Signi Verdial, expresa katak problema ne\u2019ebe akontese iha Oecusse ne\u2019e seriu. Ema hotu mak hatene tenke koalia sai.<\/p>\n<p>\u201cIha Oecusse akontese ona problema bot kona ba abuzu sexual. Se abuzu sexual akontese bebeik entaun future Oecusse oan sira nian atu ba ne\u2019ebe? Se ita haree, ita rona, ita tenke koalia sai hodi fo prova ba abuzu sexual mak akontese, \u201c Vice Ministra hatete iha ninia diskursu.<\/p>\n<p>\u201cMSSI iha papel atu kontinua servisu fo solidaridade hodi implementa programa prevensaun no protesaun ba labarik no ema ho defisiensia. MSSI iha komitmentu no fo apoio ba Planu Asaun Nasional kontra diskriminasaun no violensia hasoru feto no labarik, liliu ba kampanna loron 16 hodi hapara violensia hasoru feto no labarik, \u201c Signi hatutan.<\/p>\n<p>Nia mos dehan katak problema abuzu sexual ne\u2019ebe akontese. Hanesan Oecusse oan, saida akontese tenke koalia sai, labele nonook.<\/p>\n<p>Komisaun Organizadora, Ana Paula Sequeira, iha ninia diskursu hatete katak, \u201cEventu komemorasaun loron dereitu umanus foka liliu ba asuntu hapara violensia hasoru feto no labarik ne\u2019e partisipa hosi organizasaun 16. Eventu ne\u2019e halo iha Oecusse tanba iha ne\u2019e akontese problema bo\u2019ot relasiona ho violensia domestika, abuzu sexual hasoru labarik, no trafiku umanu.\u201d<\/p>\n<p>\u201cLaos tempu atu nonook. Ita tenke koalia sai. Bainhira ita la halo asaun signifika ita hotu direta no indireta partisipa iha krimi mak akontese. Entaun agora presija servisu hamutuk , bainhira hamutuk, unidade sai forte liutan,\u201d Ana Paula Sequeira apela.<\/p>\n<p>Reprezentante Prezidente RAEOA, nudar mos Sekretariu Rejional ba Asuntu Turismu nian, Inacia Sequeira hato\u2019o kona ba importansia hosi loron selebrasaun loron ohin nian.<\/p>\n<p>\u201cOhin ita marsa ho objetivu hapara violensia sexual hasoru feto no labarik. Saida mak akontese ona iha Oecusse tenke lori ba oin. Bainhira taka buat sira ne\u2019e ita sei la lori sosiedade ba justisa. Ita hotu presija proteze labarik sira. Asaun ohin maski kik maibe sei fanun komunidade atu koalia sai. Ita sei servisu hamutuk hodi lori asaun ne\u2019e ba oin, \u201ctenik Inacia.<\/p>\n<p>Reprezenta labarik, Donia da Conceicao expresa katak to\u2019o ona ba violensia hasoru ami labarik. Violensia hasoru labarik estraga labarik sira nia dezenvolvimentu nudar ema.<\/p>\n<p>\u201cViolensia mak hahalok\u00a0 krimi mak tenke hapara tanba fo impaktu bo\u2019ot ba ami nia moris no dezenvolvimentu. Labarik sai objetu ba inan aman, no labarik lakon dereitu ba dezenvolvimentu, atu hetan protesaun no no ba diskriminasaun, \u201c Donia expresa iha ninia diskursu.<\/p>\n<p>Nia esplika kona ba impaktu hosi violensia mak halo ba labark. Nia dehan, \u201cimpaktu violensia ba labarik mosu ba iha labarik hahalok, labarik nia fiziku no mos labarik nia dezenvolvimentu. Presija kontinua hafanun komunidade atu proteze labarik. Husu atu foti asaun hodi proteze ami.\u201d<br \/>\nBa topohoni mahata, topohoni puete, atu koopera ho ami haree ba kazu ida ne.<\/p>\n<p>Vice Presidente Asosiasaun Feto Potensial RAEOA fo apoio ba eventu ida ne\u2019e. Presija buka dalan atu elimina violensia domestika hasoru feto no labarik mak akontese barak iha Oecusse.<\/p>\n<p>Mensajen menina Dominikana labarik hotu-hotu hakarak hetan domin no fahe domin ba malu.. Labarik mak esperansa, futuru, labarik hotu-hotu iha dereitu hanesan.<\/p>\n<p>Kazu ne\u2019e kontinua hela iha prosesu investigasaun no julgamentu nia laran. Polisia kaer tiha eis-padre ho inisial R.D. ema Norte Amerikanu ida ne\u2019ebe kondenadu ba aktu abuzu sexual ba labarik iha eis-padre ne\u2019e nia fatin orfanatu.<\/p>\n<p>Novembru liuba, Vatikanu hasai R.D hosi ninia estatuta nudar padre no puni nia ba krimi ne\u2019ebe nia halo bainhira sai hela nudar padre ka amo lulik.<\/p>\n<p>R.D iha tinan 82, membru hosi SVD. Bainhira hetan ordenasaun iha 1964 nia ba tiha Indonesia no ikus mai hela iha Oecusse. Bainhira iha hela iha Oecusse nia establese tiha Uma K\u2019mahun Topu Honis nudar fatin seguru ba oan kiak, orfanatu, adultu defisiensia no feto sira mak hetan abuzu. Fatin ne\u2019e serbii tiha ona labarik atus ba atus.<\/p>\n<p>Abuzu sexual akontese iha iha fatin hela orfanatu sira, orfanatu ba feto joven sira no mos ba mane sira. Fatin ne\u2019e lokaliza iha foho izoladu ida nia let, iha aldeia Kutet. Komunidade sira area ne\u2019eba respeita tebes amo R.D ne\u2019e. Sira bolu nia Amo Lulik no Maromak, maibe sorin nakukun hosi amo lulik R.D ne\u2019e ema barak la hatene, to\u2019o ikus nakfera sai ba publik.<\/p>\n<p>Saida mak akontese iha Kutet, hanesan saida mak publika tiha ona hosi Fokupers. Labarik nia naran la tau tanba konsidera seguransa ba labarik ne\u2019e. Labarik ne\u2019e ba iha fatin orfanatu bainhira nia iha tinan 8 deit.<\/p>\n<p>Nia hela lakleur deit, ema sira mak servisu iha orfanatu ne\u2019e dehan ba nia atu toba ho padre, no hosi ida ne\u2019e hahu akontese abuzu sexual ba labarik ne\u2019e. Labarik ne\u2019e tenke ba eis-padre ne\u2019e nia kuartu no ninia kolega labarik feto seluk ida. Eis-padre ne\u2019e lori labarik feto rua ne\u2019e toba iha sorin, hodi halo masturbasaun ba eis-padre ne\u2019e.<\/p>\n<p>\u201cNia kaer ami no halo oral sex ba ami. No ami tenke halo buat hanesan ba nia. Nia tau ami nia liman iha iha parte hosi nia isin, tuir nia hakarak, inklui iha parte privadu nian,\u201d labarik ne\u2019e konta tuir ba Fokupers.<\/p>\n<p>Nudar labarik hau hanoin padre nia parte privadu labele hatama iha hau nia ibun. Labarik ne\u2019e esplika ho tauk no iha konfuzaun nia laran.<\/p>\n<p>\u201cPadre ne\u2019e hanesan ami nia aman, ami respeita nia no mos tauk tanba ne\u2019e mak nia nia halo ba ami konforne nia hakarak,\u201d labarik ne\u2019e esplika liutan.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Reportazen Zevonia Vieira\u00a0 Reprezentante Prokurador Jeral Societas Verbi Devini (SVD) hosi Roma, Pe. Peter Dikos hatete problema abuzu sexual ne problema mak akontes iha fatin hotu-hotu. La haree ba relijiaun, rasa ka rai. Kazu ne\u2019ebe akontese iha Timor-Leste presija hetan atensaun seriu hodi buka solusaun. Liafuan hirak ne\u2019e nia hato\u2019o iha fatin selebrasaun loron deeitus [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":1521,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"amp_status":"","footnotes":""},"categories":[28,63],"tags":[],"class_list":["post-1520","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-justisa","category-notisia"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1520","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1520"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1520\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6563,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1520\/revisions\/6563"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1521"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1520"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1520"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1520"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}