{"id":15211,"date":"2023-02-27T15:53:47","date_gmt":"2023-02-27T06:53:47","guid":{"rendered":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/?p=15211"},"modified":"2023-02-27T15:53:48","modified_gmt":"2023-02-27T06:53:48","slug":"tilofe-halo-konservasaun-bee-liuhusi-kee-debu-iha-foho-leten-komunidade-fatukeru-hahu-asesu-bee-matan","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/2023\/02\/27\/tilofe-halo-konservasaun-bee-liuhusi-kee-debu-iha-foho-leten-komunidade-fatukeru-hahu-asesu-bee-matan\/","title":{"rendered":"TILOFE Halo Konservasaun Bee Liuhusi Kee Debu Iha Foho Leten, Komunidade Fatukeru Hah\u00fa Asesu Bee Matan"},"content":{"rendered":"\n<p><strong><em>Reportajen Silvino Freitas<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Timor-Leste Organic Fertiliser (TILOFE) halo konservasaun bee liuhusi kee debu iha foho leten, konserva bee iha rai-okos, hodi hamoris bee matan tuan sira, ne&#8217;eb\u00e9 maran iha aldeia Palimanu Suku Fatukeru Postu Administrativu Railaco Munisipiu Ermera.<\/p>\n\n\n\n<p>Koordenad\u00f3r TILOFE, Jaquel Matins do Carmo haktuir, TILOFE ho Permatil hamutuk ho aliadu sira hotu, servisu makaas iha konservasaun rekursu bee, iha Ermera kobre ona iha 30 resin suku, konservasaun nee hamenus tebes risku dezastre natur\u00e1l, pol\u00edtika konservasaun bee liuhusi kria debu hodi hamoris fali bee matan sira iha suku Fatukeru no red\u00fas erozaun hanesan mota boot no rai halai iha foho lolon sira no komunidade iha suku Fatukeru m\u00f3s bele asesu fali bee matan moris sira neeb\u00e9 durante ne\u2019e maran hotu.<\/p>\n\n\n\n<p><em>\u201cIha Fatukeru mota ida ne\u2019eb\u00e9 iha kadalak ida ne\u2019e bele fornese be\u2019e ba komunidade no dadur sira iha Fatukeru, maib\u00e9 kuandu iha debu antigu ida iha leten estraga tiha entaun hamosu fali erozaun makaas inundasaun no bee menus iha bailoron, foin lalais ita halo fali konservasaun ita hamate tiha mota ne\u2019e nia velosidade neeb\u00e9 tuun, no komunidade sira hela besik mota nee senti seguru, ne\u2019e husi rezultadu kria debu hodi konserva bee nee<\/em> dehan Zaquel iha Fatukeru,(22\/02).<\/p>\n\n\n\n<p>Nia dehan, programa kria debu iha foho leten hodi konserva bee ne\u2019e f\u00f3 benefisiu ba foho lolon sira bele malirin no ema bele kuda ahi no bee neeb\u00e9 konserva nee bele mout ba rai laran hodi hamoris fali bee matan tuan sira neeb\u00e9 maran tanba impaktu husi rai manas, ka bee menus iha rai laran.<\/p>\n\n\n\n<p>Xefe Aldeia&nbsp; Palimanu Felix Barros hateten, programa konservasaun bee neeb\u00e9 halo husi TILOFE ne\u2019e prevene rai-manas, bainhira iha programa ida kona-ba konservasaun bee husi kria debu lubuk ida iha ona mudansa lubuk ida ba ami.<\/p>\n\n\n\n<p><em>\u201cAi-horis sira kuda iha rai lolon ne\u2019e bainhira loron kona ne\u2019e nia la namlaek, maib\u00e9 iha tinan ida mai nee hau haree buat ne\u2019e mudansa ona, loron manasa maib\u00e9 ai sira ne\u2019e buras nafatin<\/em>&#8220;, dehan Felix iha Aldeia Palimanu,(22\/02).<\/p>\n\n\n\n<p>Nia dehan, konservasaun bee ne\u2019e halo m\u00f3s mudansa ba mota sira aldeia Palimanu kompara ho tempu uluk, kuandu udan mota sira nee nakonu, maib\u00e9 liuhusi konserva bee nee mota sira komesa menus, no kuandu udan mota la duun makaas no bee sira moris fali iha bee matan tuan sira.<\/p>\n\n\n\n<p>Tempu hanesan komunidade Martinha Maia Aldeia Palimanu Suku Fatukeru haktuir, bainhira seidauk eziste programa konserva bee, aldeia palimanu ne\u2019e vit\u00edma liu ba bee moos, ai sira kuda m\u00f3s la buras, ema tesi ai no sunu rai nune iha tempu bai-loron komunidade sai vitima ba rai manas no bee menus.<\/p>\n\n\n\n<p>Bainhira kria tiha debu iha foho leten ami senti katak di\u2019ak uituan, tanba mota sira iha ami nia sorin sorin mos la boot hodi estraga ami nia ai-horis no halo rai matak, inklui m\u00f3s bee matan tuan sira neeb\u00e9 maran bele moris fali no iha tempu bailoron bee la menus ona, programa TILOFE iha benef\u00edsiu di\u2019ak mai ami no ami orgullu prezisa kontinua tan konserva bee\u201d dehan Matinha iha nia hela fatin Palimanu.<\/p>\n\n\n\n<p>Nia fo sasin katak, kuandu iha tempu bailoron ami senti susar ba bee moos, tanba bee matan sira menus ona, maib\u00e9 ho programa konservasaun husi TILOFE, dadaun ne\u2019e ami sinti katak la vit\u00edma ona ba bee maib\u00e9 sente bee sufisiente ona mai ami hodi uza ba nesesidade lorloron, durante nee ami feto mak sai vit\u00edma liu, tanba bee kuandu laiha ami sempre hadau malu bee, ho programa TILOFE nian bee sufisiente ona hodi bele tein.<\/p>\n\n\n\n<p>Entretantu, suku Fatukeru kompostu husi uma-kain 517 no total populasaun iha 3000 resin<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Reportajen Silvino Freitas Timor-Leste Organic Fertiliser (TILOFE) halo konservasaun bee liuhusi kee debu iha foho leten, konserva bee iha rai-okos, hodi hamoris bee matan tuan sira, ne&#8217;eb\u00e9 maran iha aldeia Palimanu Suku Fatukeru Postu Administrativu Railaco Munisipiu Ermera. Koordenad\u00f3r TILOFE, Jaquel Matins do Carmo haktuir, TILOFE ho Permatil hamutuk ho aliadu sira hotu, servisu makaas [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":15212,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"amp_status":"","footnotes":""},"categories":[29],"tags":[],"class_list":["post-15211","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-meio-ambiente"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/15211","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=15211"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/15211\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":15213,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/15211\/revisions\/15213"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media\/15212"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=15211"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=15211"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=15211"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}