{"id":15266,"date":"2023-03-04T20:07:42","date_gmt":"2023-03-04T11:07:42","guid":{"rendered":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/?p=15266"},"modified":"2023-03-04T20:10:16","modified_gmt":"2023-03-04T11:10:16","slug":"birojas-tuur-ahi-iha-ailaran-no-lakon-nia-bebe-tropas-hahu-tiru-nicaragua-ami-obriga-feto-sira-halo-serbisu-mane-nian","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/2023\/03\/04\/birojas-tuur-ahi-iha-ailaran-no-lakon-nia-bebe-tropas-hahu-tiru-nicaragua-ami-obriga-feto-sira-halo-serbisu-mane-nian\/","title":{"rendered":"Birojas Tu\u2019ur Ahi Iha Ailaran no Lakon nia Bebe, Tropas Hahu Tiru, Nicaragua: Ami Obriga Feto Sira Halo Serbisu Mane nian"},"content":{"rendered":"\n<p><strong><em>Reportajen Silvino Freitas<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong><em>\u201cIha momentu ida nee situasaun difisil duni ba inan-feton sira, maski situasaun ne\u2019e difisil, maib\u00e9 sira tenke funu, sira mai iha villa laran m\u00f3s terus, tanba sira familia iha ai-laran barak, bainhira fila mai iha villa m\u00f3s ema halo violasaun oioin\u201d. <\/em>Veterana Birojas<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Veterana Juliana de Souza Henrique Boavida Soares &#8220;Birojas\u201d husi suku Afaloikai postu administrativu Uatulari, nu\u2019udar sobrevivente ida ne&#8217;eb\u00e9 luta hamutuk ho FALINTIL sira, hodi rejista iha ai-laran, hah\u00fa husi baze apoiu to\u2019o iha rezist\u00e9nsia gerilla nian, no hetan kapturasaun iha tinan 1995, durante rezit\u00e9nsia iha ailaran nia enfrenta situasaun todan liu maka partus nia bebe iha tinan 1983.<\/p>\n\n\n\n<p>Nu\u2019udar feto ida nia iha sentimentu hakarak luta ba independ\u00e9nsia, tanba ne&#8217;e mak hakarak hamriik iha FALINTIL sira nia sorin, hodi hela hamutuk ho FALINTIL, hafoin baze apoiu rahun iha 1978 nia rohan, maib\u00e9 iha baze apoiu ne&#8217;e nia m\u00f3s joven ida, hakarak kontinua nia estudu maib\u00e9 funu tama, entaun husik nia eskola, hodi hamutuk ho inan aman sira iha baze apoiu.<\/p>\n\n\n\n<p>Birojas haktuir nia ist\u00f3ria bainhira Indonesia komesa harahun baze apoiu, hateke ba lalehan parakedista tuun iha Dili iha foho ne&#8217;e, aviaun komesa tiru morteiru no ka\u00f1aun, maski forsa husi rai-maran seidauk ba.<\/p>\n\n\n\n<p><em>\u201cAviaun hah\u00fa tiru ona ami, wainhira baze apoiu hah\u00fa moris, hau nu&#8217;udar feto ida ne\u2019eb\u00e9 enkaixe iha Organizasaun Popular Muller Timorense (OPMT) no nomeia ha&#8217;u sai responsavel iha OPMT iha ami nia aldeia\u201d, <\/em>dehan veterana Birojas, iha Centru Convensoens Dili, (03\/03).<\/p>\n\n\n\n<p>Nia dehan nu\u2019udar feto ida, nia hato\u2019o sentimentu katak funu ne\u2019e halo feto sai v\u00edtima, maibe ida ne\u2019e nudar determinasaun husi funu, nune\u2019e labele husik fali, atu iha situasaun di&#8217;ak ka la diak tenke enfrenta situasaun to\u2019o nia rohan, iha momentu ida nee situasaun difisil duni ba inan-feton sira, maski situasaun ne\u2019e difisil, maib\u00e9 sira tenke funu, sira mai iha villa laran m\u00f3s terus, tanba sira familia iha ai-laran barak, bainhira fila mai iha villa m\u00f3s ema halo violasaun oioin.<\/p>\n\n\n\n<p>Birojas mos iha fam\u00edlia barak mak komandante iha ai-laran, hodi komanda FALINTIL sira, ho ida nee nia hanoin atu rende ne\u2019e laiha maski terus, sira tenke terus hanesan mane sira, ai-laran m\u00f3s terus mai villa laran m\u00f3s terus, tanba ne&#8217;e diak liu mate iha ai-laran.<\/p>\n\n\n\n<p><em>\u201cAmi iha ai-laran nee terus ami nu\u2019udar feto ida fatin seguru ba ami feto sira atu toba m\u00f3s laiha, mane barak ami atu haris m\u00f3s fatin laiha, maib\u00e9 ami tenke buka dalan oinsa para bele moris no saida mak ami feto halo ne&#8217;e bele halo, ami nu\u2019udar feto sempre haree ami nia fulan, maib\u00e9 situasaun funu ami tahan de&#8217;it lao iha udan laran, tuir lolos nee ami kuandu fulan mai labele lao iha malirin laran, tanba situasaun funu obriga ami tenke obriga ami nia an lao iha udan laran maske hetan moras oioin no perigu ba ami nia moris&#8221; <\/em>nia esplika.<\/p>\n\n\n\n<p>Birojas enfrenta situasaun ne\u2019eb\u00e9 moruk liu tan bainhira iha tinan 1983, nia hah\u00fa forma familia no ka iha ai-laran nia hola adjuntu ida, no sira nain rua hetan labarik nain rua, ida mate tiha, ida seluk moris maib\u00e9 mate iha 1985, iha 1983 nee sira subar iha area Liaruka-Ossu nian no labarik ne&#8217;e moris, tanba Birojas laiha esper\u00e9nsia ba partus bebe nian, entaun nia tenke lakon bebe iha nia isin bainhira partus.<\/p>\n\n\n\n<p><em>\u201cHau\u00a0 m\u00f3s nunka tuur hamutuk ho ferik sira kona-ba partus nee hau la hatene, labarik ne&#8217;e besik ona partus hau nia isin moras ona, maib\u00e9 hau\u00a0 la hatene, tanba ami m\u00f3s mesak joven hotu no matan foun hotu, entaun bainhira to&#8217;o fulan labarik moris hau\u00a0 la hatene atu halo oinsa, entaun labarik ne&#8217;e mate de&#8217;it iha ha&#8217;u nia laran no inimigu m\u00f3s besik hela ami, kala grasa maromak nian mak hau moris deit, tanba grasa no tulun husi matebian sira nian, entaun labarik sai tiha husi hau\u00a0 nia isin no mate tiha deit&#8221; Birojas<\/em> haktuir ho matan-wen iha CCD.<\/p>\n\n\n\n<p>Nia dehan tan, tanba inimigu besik ona sira entaun nia mos la hariis no han sasoro manas, komesa halai fali ona maib\u00e9 nia iha kondisaun sa\u00fade ne\u2019eb\u00e9 difisil, entaun nia marido tau hela koto-moruk nia maran, ne\u2019eb\u00e9 midar tiha ona ho kumbili-maran tau hela iha nia sorin-sorin, no hasubar hela nia iha fatin ida, nia tau hela ai-sanak ki\u2019ik sira iha nia sorin ho bee, hodi hatoba hela mesak no sira la\u2019o do\u2019ok tiha, nia marido hameno hela deit ba nia katak, kuandu buat ida la tarutu entaun \u00d3 daan kumbili maran ne\u2019e, hodi han no nia halo tuir de\u2019it hanesan nee no sira halai do\u2019ok tiha.<\/p>\n\n\n\n<p><em>\u201cAmi iha ai-laran forsa sira m\u00f3s hakilar ami, situasaun di\u2019ak sira kous ami nia oan lori lakon tiha, inimigu besik ona sira lori fali ami nia oan mai, maib\u00e9 iha situasaun la di\u2019ak ne\u2019e sira dehan ba ami atu buti-mate tiha labarik nee, buat barak forsa FALINTIL sira halo ba ami m\u00f3s ami pas\u00e9nsia deit ona, tanba ne\u2019e dehan segredu funu nian, sira dehan wainhira labarik tanis inimigu rona mai asaltu, ema nia maluk forsa sira tau ibun ba ita nia leten, ne\u2019eb\u00e9 ami pas\u00e9nsia deit\u201d,<\/em> Birojas haktuir ho halerik.<\/p>\n\n\n\n<p>Iha fatin hanesan Veteranu Antonio de Araujo Nicar-Agua husi munisipiu Ainaro fo sasin katak, inan-feton sira hamutuk ho sira no sai mos hanesan sira mane, ita hotu moris husi feto maib\u00e9 funu nee sira mane la duun terus maib\u00e9 feto sira terus liu, iha ai-laran FALINTIL sira nakfilak feto sira hodi halo servisu hanesan m\u00f3s mane sira, bainhira mane sira moras feto mak ka\u2019er fali kilat hodi halo seguransa ba mane sira.<\/p>\n\n\n\n<p><em>\u201cEstadu tenke promove feto sira moris durante nee terus no vit\u00edma iha funu laran, halibur m\u00f3s feto maluk sira neeb\u00e9 terus m\u00f3s iha vila laran, estadu tenke rai konsiderasaun ba terus naruk ida nee Veternu Nicar-Agua&#8221;, <\/em>rekomenda iha CCD, (03\/03).<\/p>\n\n\n\n<p>Nicar-Agua fo hasasin liu tan katak, bainhira inan-feton neeb\u00e9 isin-rua ka tuur ahi, ne\u2019e susar tanba momentu tuur ahi mak kartus tarutu obrigasaun ba nia tenke halai, karik sira partus mak kilat tarutu nia tanke halai ,karik la halai mak tenke mate, feto ne\u2019e terus tanba ami mane ne\u2019e kartus mai ami halai han no hemu bainbain no terus m\u00f3s norm\u00e1l, maib\u00e9 inan-feton sira kuandu estadu ona la sukat katan nia atu tuur ahi ne\u2019e iha sa tempu, kuandu kilat tarutu dalaruma ami la haree nia, preokupa ho nia m\u00f3s la duun diak, maib\u00e9 kuandu situasaun di\u2019ak ami kuidadu sira situasaun susar kartus kona ami hakat liu nia tenke monu.<\/p>\n\n\n\n<p><em>\u201cFeto iha ne\u2019eba ne\u2019e sira halo mobilizasaun ne&#8217;eb\u00e9 hanesan, ami iha ailaran sira iha direitu ne&#8217;eb\u00e9 seguransa kaer kilat, sira m\u00f3s iha direitu ne&#8217;eb\u00e9 kaor malu ho ami hodi te\u2019in ba forsa sira han, sira sempre servisu ho ami&#8221;,<\/em> nia konklui<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Reportajen Silvino Freitas \u201cIha momentu ida nee situasaun difisil duni ba inan-feton sira, maski situasaun ne\u2019e difisil, maib\u00e9 sira tenke funu, sira mai iha villa laran m\u00f3s terus, tanba sira familia iha ai-laran barak, bainhira fila mai iha villa m\u00f3s ema halo violasaun oioin\u201d. Veterana Birojas Veterana Juliana de Souza Henrique Boavida Soares &#8220;Birojas\u201d husi [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":15269,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"amp_status":"","footnotes":""},"categories":[11],"tags":[],"class_list":["post-15266","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-feature"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/15266","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=15266"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/15266\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":15268,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/15266\/revisions\/15268"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media\/15269"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=15266"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=15266"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=15266"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}