{"id":15505,"date":"2023-04-03T10:39:30","date_gmt":"2023-04-03T01:39:30","guid":{"rendered":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/?p=15505"},"modified":"2023-04-03T10:39:31","modified_gmt":"2023-04-03T01:39:31","slug":"fatin-lixeiru-iha-publiku-menus-canae-komunidade-soe-foer-arbiru-no-tempu-udan-mosu-inundasaun","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/2023\/04\/03\/fatin-lixeiru-iha-publiku-menus-canae-komunidade-soe-foer-arbiru-no-tempu-udan-mosu-inundasaun\/","title":{"rendered":"Fatin Lixeiru Iha P\u00fabliku Menus, Canae: Komunidade Soe Fo\u2019er Arbiru no Tempu Udan Mosu Inundasaun"},"content":{"rendered":"\n<p><strong><em>Reportajen Joanina Casamiro<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Fatin lixeiru iha fatin p\u00fabliku menus, komunidade ho estudante sira, iha suku Caicoli, Postu Administrativu Vera-Cruz, Munis\u00edpiu Dili, kontinua soe fo\u2019er no namakri iha dalan ninin, no bainhira iha tempu udan mai sempre mosu inundasaun.<\/p>\n\n\n\n<p>Bainhira Jornalista Neon Metin dada lia ho komunidade iha Suku Caicoli, Canae Da Costa hateten, iha Caicoli menus fatin lixeiru &nbsp;iha publiku, entaun bainhira ema la&#8217;o&nbsp; iha dalan laiha konxi\u00e9nsia, sira bele&nbsp; so&#8217;e&nbsp; fo&#8217;er arbiru iha dalan depois tempu udan bee lori ba iha valeta no sai <em>int\u00edpidu<\/em> entaun mosu inundasaun no f\u00f3&nbsp; impaktu&nbsp; ba komunidade&nbsp; sira.<\/p>\n\n\n\n<p><em>&#8220;Iha ne\u2019e tempu udan sempre mosu inundasaun tanba, ema laiha konsiensia, soe fo&#8217;er arbiru de&#8217;it no menus lixeiru iha fatin publiku pois sosiedade mos lakoi soe fo&#8217;er tuir nia fatin. bainhira han gorengan, hemu be&#8217;e ka popais sira, invez tau lixu iha pasta bolsu to&#8217;o\u00a0 hetan lixeiru publiku mak soe lae, mas ema sira ne\u2019e soe no lekar lixu arbiru de&#8217;it iha dalan p\u00f9bliku sira,\u00a0 soe lixu arbiru \u00a0liu-liu ba estudante sira laos de&#8217;it ba komunidade,\u201d<\/em> dehan\u00a0 Canae ba jornalista Neon Metin iha Caicoli, Sabadu 1\/04.<\/p>\n\n\n\n<p>Nia haktuir geografikamente Caicoli ne\u2019e rai luan, no iha tempu udan bo\u2019ot, lixu husi fatin hotu-hotu be&#8217;e&nbsp; lori tun mai Caicoli hafoin be lori fo&#8217;er sira ba Tasi. Nune\u2019e iha ponte ne&#8217;e valeta ka saluran ponte nian ki&#8217;ik entaun be&#8217;e no fo&#8217;er sira hotu tama hotu mai no sai <em>intupidu<\/em> iha ponte no saluran ne\u2019e. No Governu mos nunka f\u00f3 samada atensaun ba kompa\u00f1ia sira ne\u2019eb\u00e9 mak hadia saluran refere e ntaun wainhira udan sempre hamosu inundasaun.<\/p>\n\n\n\n<p>Nia hatutan, maib\u00e9 iha &nbsp;tempu uluk ladun iha inundasaun makas kompara ho tinan 2006 to&#8217;o agora, tanba uluk ema hela uituan pois rona malu sempre kopera hamutuk. Agora hela barak la rona malu pois bo&#8217;ot sira nia politika mos ladiak sibuk liu hadau malu kadeira duke halo planu hadia lixeiru publiku.<\/p>\n\n\n\n<p>Nia rekomenda ba parte kompetente tenki kria regras nasional ida ba povu no populasaun hotu-hotu tenki soe fo&#8217;er iha lixu fatin tuir tipu lixu nian. Se mak viola ka la kumpri tenki multa. Tanba ne\u2019e nia ezize nafatin Governu no Fam\u00edlia sira tenki fo Edukasaun S\u00edvika no Edukasaun Ambient\u00e1l ba labarik, Joven no idozu sira. Governu tenki kopera ho sociedade no sociedade mos tenki kolabora mos ho Governu.<\/p>\n\n\n\n<p>Iha fatin hanesan, Xefi Suku Caicoli Hipolito Marques Sarmento, haktuir, Kona-ba lixu Caicoli sempre sai iha media, no governu sira mos mai haree Caicoli ne&#8217;e fo&#8217;er tebes Caicoli ne&#8217;e fo&#8217;er mai husi suku seluk mos, kuandu iha tempu udan komunidade suku caicoli mak sai vitima&nbsp; ba inundasaun.<\/p>\n\n\n\n<p><em>&#8220;Ha&#8217;u sempre organizadu ka halo avizu semana-semana sira hamos rasik sira nia uma oin, fatin ne&#8217;ebe estadu nian ida ne&#8217;e sira la mai hamos, entaun Caicoli fo&#8217;er dunik, Caicoli nia fo&#8217;er ne&#8217;e mai husi suku ne\u2019e rasik no Mascarinhas, Villa-Verde inklui mos Santa-Krus, kintal bo&#8217;ot, Fo\u2019er sira ne\u2019e sempre mai tama hamutuk iha triminal mak iha tribunal rekursus nia ne&#8217;e\u00a0 tama iha area suku Caicoli, ida ne&#8217;e mak impaktu no mosu inundasaun,\u201d <\/em>Dehan Xefi suku Caicoli ba Neon Metin iha nia Fatin.<\/p>\n\n\n\n<p>Nia&nbsp; haktuir, la&#8217;os dehan Xefe Suku sira seluk, maib\u00e9 sira la kontorla nia ema soe fo\u2019er arbiru, tanba komunidade sira iha suku seluk mos laiha konsiensia soe fo&#8217;er la tuir nia fatin, &nbsp;mas suku Caicoli tau atensaun ba nia komunidade no soe lixu iha nia fatin, fatin lixu sufisiente soke dala ruma sira mai raut Fo\u2019er tarde, entaun udan mai lori halai hotu ba valeta no lori ba tau hamutuk&nbsp; iha Tribunal Rekursu nia oin no ida seluk maka dala ruma raut tarde manu asu&nbsp; sira ne&#8217;e&nbsp; ba kee depois udan mai bele halai tama fali ba iha valeta kuak sira ne&#8217;e.<\/p>\n\n\n\n<p>Nune\u2019e nia husu ba vizi\u00f1u sira, atu so&#8217;e fo&#8217;er karik tenke soe iha nia fatin, tanba fo&#8217;er sira ne&#8217;e konsentra iha Caicoli entaun komunidade Caicoli mak sai Vitima, tanba ne\u2019e &nbsp;avizu ba suku vizinu sira atu nune&#8217;e tenki tau matan kontrola&nbsp; komunidade sira para la bele soe fo&#8217;er arbiru.<\/p>\n\n\n\n<p>Nia nia esperansa aba governu foun tuir atu tau prioridade ba problema lixu, hodi bele resolve nune la fo impaktu ba komunidade sira hodi hasoru risku oin-oin iha tempu udan no la fo impaktu ba sa\u00fade publiku.<\/p>\n\n\n\n<p>Entretantu iha suku Caicoli ne\u2019e iha total populasaun hamutuk rihun lima atus ualu tolunulu resin ida, kompostu husi Aldeia Lima, Aldeia 01 Centro Unidade,&nbsp; Aldeia 02 doze de vinha, Aldeia 03 Sakoko, Aldeia 04 Foho Rai Boot no, Aldeia 05 Tahu Laran.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Reportajen Joanina Casamiro Fatin lixeiru iha fatin p\u00fabliku menus, komunidade ho estudante sira, iha suku Caicoli, Postu Administrativu Vera-Cruz, Munis\u00edpiu Dili, kontinua soe fo\u2019er no namakri iha dalan ninin, no bainhira iha tempu udan mai sempre mosu inundasaun. Bainhira Jornalista Neon Metin dada lia ho komunidade iha Suku Caicoli, Canae Da Costa hateten, iha Caicoli [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":15506,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"amp_status":"","footnotes":""},"categories":[29],"tags":[],"class_list":["post-15505","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-meio-ambiente"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/15505","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=15505"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/15505\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":15507,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/15505\/revisions\/15507"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media\/15506"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=15505"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=15505"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=15505"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}