{"id":15814,"date":"2023-05-01T19:32:39","date_gmt":"2023-05-01T10:32:39","guid":{"rendered":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/?p=15814"},"modified":"2023-05-01T19:32:40","modified_gmt":"2023-05-01T10:32:40","slug":"joven-agrikultor-nia-lian-kapasita-no-apoiu-atividade-agrikola-iha-rural-hadia-irigasaun-no-estrada","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/2023\/05\/01\/joven-agrikultor-nia-lian-kapasita-no-apoiu-atividade-agrikola-iha-rural-hadia-irigasaun-no-estrada\/","title":{"rendered":"Joven Agrikultor nia Lian: Kapasita no Apoiu atividade Agr\u00edkola iha Rural, Hadi\u2019a Irigasaun no Estrada"},"content":{"rendered":"\n<p><strong><em>Reportajen Adroaldo &#8220;Saretukua&#8221;<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Joven agrikultor sira nia lian ba IX govenu foun mai tenki hadi\u2019a irigasaun, tanba irigasaun barak mak abandona hodi hapara agrikultor halai natar nune\u2019e sira husik de\u2019it. Sira husu mos atu foku ba dezenvolve grupu juventude sira ne\u2019eb\u00e9 halo atividade agr\u00edkola sira iha \u00e1rea rural liu-hosi kapasitasaun, atu sira bele dezenvolve setor agrikultura iha baze ne\u2019eb\u00e9 fo servisu ba sira nia aan rasik, inklui hadi\u2019a estrada rural hodi fasilita agrikultor sira nia produtu ba merkadu. Husu mos apoiu material hodi ajuda sira nia aktividade no dezenvolve produtu pot\u00e9nsia ne\u2019eb\u00e9 sira kuda.<\/p>\n\n\n\n<p>Celeste Bui Loco, hosi Munis\u00edpiu Bobonaro, Postu Administrativu Maliana, hatete, durante ne\u2019e nia akomp\u00f1a partidu pol\u00edtiku sira halo kampa\u00f1a, maib\u00e9 iha kampa\u00f1a ne\u2019eb\u00e9 sira halo maioria lider barak mak la ko\u2019alia konab\u00e1 dezenvolvimetu ba iha nasaun Timor-Leste, maib\u00e9 sira ko\u2019alia barak liu mak ist\u00f3ria iha tempu pasadu.<\/p>\n\n\n\n<p>Tanba ne\u2019e nia hakarak sujere ba gorvenu foun ne\u2019eb\u00e9 mai, presiza loke kampu traballu iha Timor-Leste hodi hamenus dezempregu iha nasaun doben ida ne\u2019e. Nia mos husu atu governu dezenvolve setor agrikultura hodi tulun agrikultor sira dezenvolve sira nia produsaun. \u201cIha setor agrikultura governu presiza tau prioridade liu irigasaun, tanba depende de\u2019it ba udan been, kuandu udan menus mos impktu ba produsaun.\u201d<\/p>\n\n\n\n<p><em>\u201cGovernu presiza tau atensaun liu ba setor agrikultura, tanba setor agrikultura mak hanesan save importante ba povu nia moris, ho nune\u2019e governu presiza halo manutensaun ba irigasaun, presiza fo apoiu hanesan meterial ou ekipamentu hodi haluan iha \u00e1rea setor agrikultura nian, atu nune\u2019e ita nia nasaun labele depende de\u2019it ba importasaun,\u201d <\/em>dehan Bui Loco, via WhatsApp, 29\/04.<\/p>\n\n\n\n<p>Sorin seluk, Romeo Assis Belo, joven agrikultor ida hosi Munis\u00edpiu Baucau, hosi grupu JAIOFTL (Juventude Integradu Org\u00e1niku Fila Liman Timor-Leste) ne\u2019eb\u00e9 halo sira nia aktividade iha Suku Hera, Postu Adminisrativu Cristo Rei, Dili, observa festa demokrasi ida ne\u2019e katak, oras ne\u2019e da-dauk iha hela kampa\u00f1a nia laran, partidu pol\u00edtiku sira nia program ne\u2019eb\u00e9 foka ba iha agrikultura menus tebes, tanba ne\u2019e ba oin, nia lori grupu agrikultura no joven kreativu sira hotu hato\u2019o ba governu foun ne\u2019eb\u00e9 atu kaer ukun hosi 2023 to\u2019o 2028, tau prioridade hodi dezenvolve joven sira ne\u2019eb\u00e9 halo aktividade agrikultura iha \u00e1rea rural.<\/p>\n\n\n\n<p><em>\u201cSujere ba parte governu tau prioridade liu ba iha setor agrikultura, liu-liu tau investimentu fundus iha aktividade agrikultura, liu-liu iha joven kreativu ne\u2019eb\u00e9 iha rural, la\u2019os atu foka de\u2019it iha nasional maib\u00e9 sujere katak, karik goevernu ida ne\u2019e mai oin, tau prioridade mos ba formasaun ba grupu ki\u2019ik oan sira ne\u2019eb\u00e9 ejiste iha \u00e1rea rural, oins\u00e1 bele kapasita sira, atu bele hetan ko\u00f1esimentu ne\u2019eb\u00e9 m\u00e1ximu hodi bele hasa\u2019e produsaun iha \u00e1rea rural.\u201d<\/em> Dehan Romeo ba Neon Metin, iha Salaun Delta-Nova, Kuarta-feira, 26\/04.<\/p>\n\n\n\n<p>Seluk ne\u2019eb\u00e9 Romeo konsidera importante mos mak tau fundus hodi hadi\u2019a infrastrura estada hodi fasilita agrikultor sira nia produtu mai merkadu. \u201cOins\u00e1 bele hadi\u2019a estrada ne\u2019eb\u00e9 rural atu bele fasilita grupu kreativu sira hotu atu bele lori sira nia produtu ba iha merkadu ne\u2019eb\u00e9 ejiste iha sira nia suku, sira nia munis\u00edpiu no transforma mai iha merkadu livre hanesan merkadu nasional iha Taibesi.\u201d<\/p>\n\n\n\n<p>Nia mos husu governu wainhira atu kapasita grupu iha \u00e1rea rura presiza hili ema ne\u2019eb\u00e9 iha duni kapsidade t\u00e9knika hodi tun ba \u00e1rea rural fo formasaun ka treinamentu ida ho kualidade hodi kapasita grupu kreativu sira, no bele sente mos dezenvolvimtu ida inkluzivu. \u201cMai ha\u2019u en nome grupu sira hotu, atu nune\u2019e bele, ema hosi rural mos bele sente sa\u00edda mak dezenvolvimentu iha ita nia nasaun.\u201d<\/p>\n\n\n\n<p>Parte sorin, Rosita de Jesus membru grupu Romanta, hosi Munis\u00edpiu Covalima, Postu Administrativu Fatululik, dehan, sira nia grupu halo aktividade ortikultura hodi fa\u2019an ba Munis\u00edpiu Covalima, maib\u00e9 konsidaun estrada mak ladun di\u2019ak hodi difikulta sira lori produtu asesu ba merkadu iha tempu udan, tanba ne\u2019e lori komunidade nia naran husu ba governu foun atu hadi\u2019a sira nia estrada iha Postu Fatuklulik laran no mai kapital Covalima.<\/p>\n\n\n\n<p><em>\u201cHaree liu ba estrada tanba Postu Fatuklulik estrada aat, kondisaun ladi\u2019ak. Ami husi grupu Romanta, ami hakiak duni modo, manu. Grupu barak mak iha ne\u2019eba s\u00f3 ke estrada mak difikulta ba Postu Fatululik. Karik IX &nbsp;govenu agora ukun, ami nia hakarak estrada Postu Fatululik tenki di\u2019ak. <\/em><em>Ami fa\u2019an de\u2019it iha Postu Fatululik, tanba tempu udan transporte ba mai ladi\u2019ak,\u201d<\/em> dehan Rosita ba Neon Metin, 26\/04.<\/p>\n\n\n\n<p>Juventude Matias Mali, hosi Suku Aisirimou, Postu Aileu Vila, Munis\u00edpiu Aileu, ne\u2019eb\u00e9 halo hela aktividade ortikultura, hatete, nu\u2019udar sidadaun nia akompa\u00f1a kampa\u00f1a eleitoral hosi partidu pol\u00edtiku sira, tanba nu\u2019udar joven produtivu nia hakarak rona partidu pol\u00edtiku sira ko\u2019alia konab\u00e1 investimentu iha setor ortikultura hosi joven sira ne\u2019eb\u00e9 hala\u2019o aktividade refere, nune\u2019e sira labele depende ba buka servisu maib\u00e9 kria rasik servisu ba sira nia aan.<\/p>\n\n\n\n<p><em>\u201cTuir juventude produtivu iha setor agrikultura, liu-liu ba ortikultura, atu rekomenda hela ba ukun na\u2019in ne\u2019eb\u00e9 atu hetan asentu parlamentar karik, tau responsabilidade di\u2019ak ba \u00e1rea ortikultura, ne\u2019e para oins\u00e1 atu hasa\u2019e ekonomia. Ita ko\u2019alia konab\u00e1 diversikasaun ekonomia, liu hosi setor agrikultura, sai pontus importante ba iha nasaun Timor-Leste.\u201d<\/em> Deham Mali, iha Delta-Nova, Kaurta-feira.<\/p>\n\n\n\n<p>Matias hatete, nu\u2019udar juventude ida nia akompa\u00f1a partidu pol\u00edtiku sira, sira hato\u2019o promesa furak de\u2019it ba programa sira tan ne\u2019e nia husu atu \u201caban bairua sira implementa sira nia promesa sira ne\u2019e ka lae, maib\u00e9 nu\u2019udar juventude hakarak husu ba sira (ukun na\u2019in) nia promesa ne\u2019e tenki implementa, karik sira ukun iha tinan lima oin mai.\u201d<\/p>\n\n\n\n<p>Nune\u2019e, Teresa Cari\u00e3o hosi grupu Teatru Watucarbau, hela iha Aldeia Taradai, Suku Iraben de Baixo, hatete, <em>\u201cha\u2019u sente durante governu tuan ne\u2019eb\u00e9 ukun ami nia irigasaun iha parte Postu Administrativu Watucarbau liu-liu Badubu ho Cumoli ami nia rendimentu ki\u2019ik liu, ne\u2019eb\u00e9 ami husu ba governu, partidu pol\u00edtiku sira ne\u2019eb\u00e9 de\u2019it mak iha parlamentar, se karik bele tau prioridade ba ami nia natar sira ne\u2019eb\u00e9 mak iha parte Cumoli ho Bedubu, tanba natar sira ne\u2019e abandona, tanba de\u2019it irigasaun la iha, ne\u2019eb\u00e9 ami nia rendimentu durante ne\u2019e la\u2019o ladun di\u2019ak.\u201d<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>Tanba ne\u2019e nia husu partidu pol\u00edtiku ne\u2019eb\u00e9 mak mak kaer ukun atu tau konsiderasaun ba sira nia natar ne\u2019eb\u00e9 mak abandona nomos ba agrikutor sira, atu nune\u2019e sira nia ai-han no hare sira ne\u2019eb\u00e9 mak iha atu labele iha de\u2019it iha sira nia postu no suku, maib\u00e9 lori mos to\u2019o iha munis\u00edpiu no nasional.<\/p>\n\n\n\n<p>Nia hatete durante kampa\u00f1a pol\u00edtika direita iha sira nia postu no munis\u00edpiu, iha partidu pol\u00edtiku rua ka tolu mak tama ona maib\u00e9 sira la akompa\u00f1a tanba ta\u2019uk situasaun ne\u2019eb\u00e9 ladun est\u00e1vel, tanba ne\u2019e nia husu de\u2019it partidu pol\u00edtiku ne\u2019eb\u00e9 sei kaer ukun atu tau matan ba sira nia natar no irigasaun ne\u2019eb\u00e9 mak abandona hela.<\/p>\n\n\n\n<p><em>\u201cAmi depende de\u2019it hahan ne\u2019eb\u00e9 husi rai li\u2019ur, hanesan iha fos saku de\u2019it, mais loloos iha ami nia postu ne\u2019e natar ne\u2019eb\u00e9 mak barak la halimar, maib\u00e9 ho raijaun sa\u00edda mak ami tenki hola hahan sira ne\u2019eb\u00e9 iha rai li\u2019ur.\u201d<\/em> Teresa kestiona.<\/p>\n\n\n\n<p>Enkuantu, estudante UNTL, Faculdade Filosofia, Jaime Ximenes husi Aldeia Manucati, Suku Coliati, Postu Administrativu Hatulia A, Munis\u00edpiu Ermera, ne\u2019eb\u00e9 harii grupu Juventude Kreatividade Vanila (JUKVA) hodi kuda vanila hatete, durante ne\u2019e nia akompa\u00f1a partidu pol\u00edtiku sira nia mini kampa\u00f1a no kampa\u00f1a boot, sira foka ba programa agrikultura no programa seluk maib\u00e9 barak liu sira konta ist\u00f3ria rejis\u00e9nsia de\u2019it, maib\u00e9 iha partidu politiku balu ne\u2019eb\u00e9 hatete katak wainhira povu fo fiar sira sei dezenvolve agrikultura bazeia ba pot\u00e9nsia rai.<\/p>\n\n\n\n<p><em>\u201cIha ne\u2019eba Partidu Os Verdes ko\u2019alia konab\u00e1 ida ne\u2019e nomos partidu CNRT ne\u2019eb\u00e9 ko\u2019alia atu redus n\u00fameru dezempregu iha rai laran, sira tenki kria kampu de traballu entaun kampu de traballu liu hosi sira dezenvolve setor agrikultura. Setor agrikultura ne\u2019eb\u00e9 sira dezenvolve mak sira iha peskiza konab\u00e1 rai, ne\u2019eb\u00e9 halo ita produs produtu ida ne\u2019e, pur ezemplu hanesan Aileu sira hakarak kuda modo metan, modo sira seluk, etc. Ermera aumenta tan pot\u00e9nsia kaf\u00e9 nian ho tan produtu sira seluk liu tan, ema kuda maek, vanila, no hosi parte ba Bobonaro nian sira aumenta konab\u00e1 promove natar, liu-liu produs haree sira, atu halo produsaun sai fali fos para bele distribui.\u201d <\/em>Dehan Jaime iha entrevista ho Neon Metin, 25\/04.<\/p>\n\n\n\n<p>Nia hatutan, sira nia programa hirak ne\u2019e di\u2019ak maib\u00e9 sei hein, ida ne\u2019e sira sei dezenvolve duni ka lae bainhira kaer ukun, tanba dala barak ukun tiha, sira la dezenvolve, povu ejize sira hato\u2019o rajaun oi-oin &nbsp;de\u2019it.<\/p>\n\n\n\n<p><em>\u201cSetor agrikultura ne\u2019e importante, tanba ohin loron Timor-Leste depende hela ba fundu petrol\u00edferu, la iha tan meius seluk mak ita hetan osan hosi ne\u2019eba, entaun nu\u2019udar jerasaun foun ita tenki luta maka\u2019as atu bele dezenvolve setor agrikultura, atu nune\u2019e ita labele monu iha ekonomia, pur ezemplu ita nasuan Timor-Leste agora tama da-dauk ona ba \u00c1zia, agora ita nia produtu lokal sa\u00edda mak ita lori ba kompete iha merkadu livre ida ne\u2019e.\u201d <\/em>Jaime preokupa.<\/p>\n\n\n\n<p>Nia dehan, dala barak Timor-Leste depende hela fos husi rai li\u2019ur, no ita Timor seidauk iha produtu id\u00e9ntiku seluk, ita so iha produtu kaf\u00e9 de\u2019it, ita iha produtu seluk maib\u00e9 ita seidauk iha identifikasun konab\u00e1 ida ne\u2019e. Ita iha produtu hanesan batar maib\u00e9 ita mos seidauk iha armazenamentu ida ne\u2019eb\u00e9 bele konserva ita produtu refere.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Reportajen Adroaldo &#8220;Saretukua&#8221; Joven agrikultor sira nia lian ba IX govenu foun mai tenki hadi\u2019a irigasaun, tanba irigasaun barak mak abandona hodi hapara agrikultor halai natar nune\u2019e sira husik de\u2019it. Sira husu mos atu foku ba dezenvolve grupu juventude sira ne\u2019eb\u00e9 halo atividade agr\u00edkola sira iha \u00e1rea rural liu-hosi kapasitasaun, atu sira bele dezenvolve setor [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":15815,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"amp_status":"","footnotes":""},"categories":[63],"tags":[],"class_list":["post-15814","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-notisia"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/15814","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=15814"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/15814\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":15816,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/15814\/revisions\/15816"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media\/15815"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=15814"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=15814"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=15814"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}