{"id":16294,"date":"2023-06-08T15:08:45","date_gmt":"2023-06-08T06:08:45","guid":{"rendered":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/?p=16294"},"modified":"2023-06-08T15:08:47","modified_gmt":"2023-06-08T06:08:47","slug":"lansa-projetu-rai-matak-elisa-hau-iha-mehi-konserva-no-proteje-ita-nia-rai-ho-buras-no-matak","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/2023\/06\/08\/lansa-projetu-rai-matak-elisa-hau-iha-mehi-konserva-no-proteje-ita-nia-rai-ho-buras-no-matak\/","title":{"rendered":"Lansa Projetu Rai Matak, Elisa: Hau Iha Mehi Konserva no Proteje Ita nia Rai Ho Buras no Matak"},"content":{"rendered":"\n<p><strong><em>\u201cNu\u2019udar Timoroan, ha\u2019u nia mehi bo\u2019ot mak atu konserva no proteje ita nia rai, ita nia ambiente hodi kuida ai-han sira no asegura bee-moos ne\u2019eb\u00e9 f\u00f3 diak ba povu nia moris no haforsa abilidade no matenek lok\u00e1l sira hodi proteje sira nia rekursu rasik.\u201d. <\/em>Elisa<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Organizasaun parseria husi&nbsp; Fundasaun Ho Musan Ida (HMI), Fundasaun Xpand, Oxfam Timor Leste no serbisu hamutuk ho organizasaun lokal sira hanesan &nbsp;Centro Comunidade Covalima (CCC) iha Covalima, HoMusanIda iha Baucau, Lautem no Viqueque, no NETIL, lansa projetu Rai Matak ofisial iha munis\u00edpiu Baucau, postu-administrativu Baucau Villa, suku Triloka, ho apoiu fundus husi Uniaun europeia hamutuk $2.7 milliaun euro &nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Iha ambitu lansamentu ne\u2019e Xefe Coopera\u00e7\u00e3o Ramon Reigada reprezenta Delegasaun Uniaun Europeia iha Timor-Leste hateten \u201cUniaun Europeia orgullu hodi apoiu projetu Rai Matak. Projetu ne\u2019e hola parte iha estratej\u00eda hosi Uniaun Europeia nia apoiu ba dezenvolvimentu ne\u2019ebe Matak iha Timor-Leste. Rai Matak hanesan projetu ne\u2019ebe foka ba agro-floresta no to\u2019os karbonu ne\u2019ebe fo benefisiu sira hanesan; kuda ai no pr\u00e1tika m\u00e9todu konserva rai, hodi proteje ita no natureza hasoru efeitu klima hanesan rai maran, udan no anin bo\u2019ot. Benefisiu seluk mos hanesan kultivasaun ai-haan sira ne\u2019ebe kuda ona iha toos laran hodi bele fornese rendimentu no ai-haan. Iha Projetu ne\u2019e mos fo benefisiu hanesan treinamentu sira ne\u2019ebe fasilita ona hosi Oxfam, parseiru sira no Timo-Verde.<\/p>\n\n\n\n<p>Nia dehan lansamentu ne\u2019e mos nudar&nbsp; parte husi komemorasaun loron Ambiente ho tema \u201cHalakon Poluisaun Pl\u00e1stiku no salva Planeta\u201d , hodi fo hanoin mai ita katak Progresu no Dezenvolvimentu sira tenki foti atensaun liu tan ba pot\u00e9nsia impaktu negativu, hanesan pl\u00e1stiku ne\u2019ebe antes ne\u2019e asosiadu ho dezenvolvimentu, maibe agora Pl\u00e1stiku sai nu\u2019udar fat\u00f3r ida ne\u2019ebe hamosu impaktu a\u2019as liu ita nia ambiente no mos sa\u00fade. Ita nia asaun hodi minimiza utilizasaun pl\u00e1stiku no labele soe lixu pl\u00e1stiku arbiru iha dalan no mota sira, sei halo mudansa bo\u2019ot ba ita nia ambiente no ita nia sa\u00fade\u201d. &nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Iha fatin hanesan, Country Director Oxfam iha Timor-Leste \u00a0haktuir katak <em>\u201cProjetu Rai Matak ajuda komunidade sira iha \u00e1rea rur\u00e1l atu bele kuda ai-oan iha sira nia to\u2019os, nune\u2019e bele red\u00faz impaktu husi alterasaun klimat\u00edka no hetan redimentu hodi hadia sira nia moris, . Liu hosi hola parte iha Programa Rai Matak, partisipante sira m\u00f3s bele hetan oportunidade hodi aprende Oxfam nia sistema aprendizajen ba Asaun J\u00e9neru nia ka GALS (Gender Action Learning System) iha sigla Ingl\u00e9s. Oxfam fiar katak importante tebes atu promove equidade sosi\u00e1l no asegura grupu vulner\u00e1vel sira sei la hela iha kotuk\u201d. <\/em>\u00a0<\/p>\n\n\n\n<p>Iha Projetu Rai Matak, to\u2019os nain sira kuda ai-horis no hamosu fali floresta\/ai laran foun hodi armazena karbono ho agrikult\u00f3r sira iha sira nia to\u2019os rasik, nune\u2019e kontribui ba haburas ekonomia lokal, eduka no f\u00f3 formasaun pr\u00e1tika ba partisipante sira iha sistema agroflorestal no reflorestasaun hodi hari\u2019i mundu ida ne\u2019eb\u00e9 iha igualidade, sustent\u00e1vel no justo liu.<\/p>\n\n\n\n<p>Parseiru implementad\u00f3r terseiru ba Projetu Rai Matak iha munis\u00edpiu Baucau maka &nbsp;Timor-Verde, hanesan organizasaun Naun-Governamental iha Timor-Leste ne\u2019eb\u00e9 servisu desde 2005 foku ba atividade &nbsp;reflorestasaun no sistema agro-florestal iha suku Triloka, postu administrativu Baucau-Villa, munis\u00edpiu Baucau.<\/p>\n\n\n\n<p>Nune Diret\u00f3r Fundasaun Rai Matak, Sahe da Silva haforsa liutan katak &nbsp;Rai Matak hetan inspirasaun hosi modelu Ho Musan ida ne\u2019ebe hah\u00fa iha Baguia iha tinan 10 liu b\u00e1, no iha tinan 2016 modelu ne\u2019e simu reko\u00f1esimentu Internasion\u00e1l no konsege tama ona iha programa internasion\u00e1l sertifikasaun ba kr\u00e9ditu karbonu hanaran Gold Standart. Programa ne\u2019e selu ona liu d\u00f3lar Amerikanu rihun atus ne\u2019en ba toos nain sira. Hosi Programa Ho Musan Ida nia susesu, Rai Matak konsege lori modelu ne\u2019e ba \u00e1rea sira seluk, hanesan iha Baucau, Covalima, Viqueque no m\u00f3s Lautem.\u201d<\/p>\n\n\n\n<p>Iha Lansamentu ne\u2019ebe realiza iha suku Triloka, Diretora organizasaun Timor-Verde Elisa dos Santos, &nbsp;hateten To\u2019os nain mak sai nain ba projetu ne\u2019e no toos laran sira sei nakonu ho ai-horis ne\u2019ebe buras no matak. \u201cNu\u2019udar Timoroan, ha\u2019u nia mehi bo\u2019ot mak atu konserva no proteje ita nia rai, ita nia ambiente hodi kuida ai-han sira no asegura bee-moos ne\u2019eb\u00e9 f\u00f3 diak ba povu nia moris no haforsa abilidade no matenek lok\u00e1l sira hodi proteje sira nia rekursu rasik. \u201cOras ne\u2019e, Timor-Verde konsege implementa ona projetu Rai Matak nu\u2019udar terseiru implementad\u00f3r iha munis\u00edpiu Baucau, no servisu hamutuk ona ho to\u2019os nain hamutuk 279, no kuda ona ai-oan hamutuk 27.766 ho tipu ai-horis mahoni, ai-kakeu, ai-kameli, ai-nitas, ai-teka no ai-naa. Ba oin, Timor-Verde sei kuda ai-oan hamutuk 30.000 iha \u00e1rea tarjetu sira, iha munisipiu Baucau.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u201cNu\u2019udar Timoroan, ha\u2019u nia mehi bo\u2019ot mak atu konserva no proteje ita nia rai, ita nia ambiente hodi kuida ai-han sira no asegura bee-moos ne\u2019eb\u00e9 f\u00f3 diak ba povu nia moris no haforsa abilidade no matenek lok\u00e1l sira hodi proteje sira nia rekursu rasik.\u201d. Elisa Organizasaun parseria husi&nbsp; Fundasaun Ho Musan Ida (HMI), Fundasaun Xpand, [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":16295,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"amp_status":"","footnotes":""},"categories":[29],"tags":[],"class_list":["post-16294","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-meio-ambiente"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/16294","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=16294"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/16294\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":16296,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/16294\/revisions\/16296"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media\/16295"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=16294"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=16294"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=16294"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}