{"id":16383,"date":"2023-06-16T22:40:03","date_gmt":"2023-06-16T13:40:03","guid":{"rendered":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/?p=16383"},"modified":"2023-06-16T22:40:04","modified_gmt":"2023-06-16T13:40:04","slug":"problema-mal-nutrisaun-no-36-labarik-moris-inseguransa-ba-aihan-presiza-tau-atensaun","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/2023\/06\/16\/problema-mal-nutrisaun-no-36-labarik-moris-inseguransa-ba-aihan-presiza-tau-atensaun\/","title":{"rendered":"Problema Mal-nutrisaun no 36% Labarik Moris Inseguransa Ba Aihan Presiza Tau Atensaun"},"content":{"rendered":"\n<p><strong><em>Reportajen Agustina Amaral<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Konvenor Nasional ba Sistema Ai-han Timor-Leste, Filipe da Costa hateten Timor-Leste hanesan mos membru nasaun ONU nian, ita partisipa ativa los ba dekada de asaun nian, konab\u00e1 sistema ai-han desde 2021, Sekretariadu ONU mak lansa uluk programa ne&#8217;e iha tinan 2019 no mos lansa plataforma ida tan bolu naran di\u00e1logu konaba sistema ai-han.<\/p>\n\n\n\n<p><em>&#8220;Timor-Leste sadere kedas ba di\u00e1logu ida ne&#8217;e desde 2021, momentu ita hah\u00fa ita nia partisipasaun ne&#8217;e analiza sistema ai-han tomak hanesan natar laran transporta mai armajenamentu no nia halo prosesamentu, distribuisaun konsumu no analiza fila-fali ho situasaun tomak no ita defini ita nia mata dalan ba asaun sira, ita hanaran mata dalan nasional &#8220;Food System Full Party,&#8221;<\/em> hateten Konvenor Nasional Sistema Ai-han, Filipe ba jornalista sira iha salaun Delta Nova Kinta feira, 15\/06.<\/p>\n\n\n\n<p>Nia hatutan, liu husi enkontru asembleia no ita mos implementa ona plataforma hah\u00fa husi 2021, 2022 mai to&#8217;o 2023 iha fulan hirak nia laran, ohin ita tuur hamutuk hodi review fila-fali sistema ai-han ne&#8217;eb\u00e9 la&#8217;o dadaun ne&#8217;e nia progresu to&#8217;o iha ne&#8217;eb\u00e9 no problema to&#8217;o iha ne&#8217;eb\u00e9 atu nune&#8217;e ita bele prepara lista rekomendasun foun ida hodi rekomenda ba governu foun mai komesa investe iha ai-han.<\/p>\n\n\n\n<p><em>&#8220;Tanba ita nia situasaun iha Timor ne&#8217;e moris iha seguransa ai-han ne&#8217;e sei barak iha 36% ne&#8217;eb\u00e9 tama ba iha in-seguransa ai-han, liu-liu ba sira ne&#8217;eb\u00e9 ajuda 300 mil, ne&#8217;eb\u00e9 eziste iha ita nia rai Timor tanba ne&#8217;e sistema ai-han presiza ita tau matan, i laiha ai-han la to&#8217;o mos ita afeita ba nutrisaun ladi&#8217;ak, ita sei la hetan sa\u00fade ne&#8217;eb\u00e9 di&#8217;ak, no ita nia malnutrisaun mos ho n\u00fameru ne&#8217;eb\u00e9 aas tebes, II iha mundu, nune&#8217;e mos labarik sira iha tinan 5 mai kraik 40% mak ra&#8217;es badak tanba dieta ladi&#8217;ak.&#8221;<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>Nia dehan, ita haree kuaze indikador sira hotu malnutrisaun nian hahu husi ra&#8217;es badak, todan menus, defisiente mekar nutrient iha munis\u00edpiu la hanesan maib\u00e9 aas liu mak munis\u00edpiu Ermera no Oecusse, ne&#8217;eb\u00e9 munis\u00edpiu sira ne&#8217;e ita tenke fo atensaun maka&#8217;as tanba labrik sira sofre ra&#8217;es badak. Nia kuandu sofre ra&#8217;es badak ne&#8217;e hatudu katak ne&#8217;e ninia dezenvolvimentu f\u00edziku no kognitivu ne&#8217;e la di&#8217;ak no la to&#8217;o ba idade ne&#8217;eb\u00e9 lolos.<\/p>\n\n\n\n<p>Nia hatutan, f\u00edziku fraku, entaun servisu la iha enerjia no nia kakutak la iha kapasidade atu kapta ho di&#8217;ak, tanba ne&#8217;e rekomenda ba governu foun atu hadi&#8217;a dieta, haree ba sistema ai-han no haree liu ba ema nia ko\u00f1esimentu kona-ba kapasidade hadi&#8217;a hahan no ita haree sa\u00fade hatudu katak ema la iha moras, tanba malnutrisaun fila-fali, entaun oins\u00e1 maka sa\u00fade ne&#8217;e ba ema hotu-hotu, servisu fo kualidade ba ema hot-hotu.<\/p>\n\n\n\n<p><em>&#8220;Dezafiu kona-ba sistema ai-han primeiru ita hare liu ba parte produsaun nian, klim\u00e1tika sai hanesan efeitu liu, tanba bairo-loro naruk demais entaun bee la iha, entaun ema la halo produsaun.&#8221;<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>Nia dehan, hanesan UNICEF foin lalais ninia peskiza katak han hahan nutritivu ho familia iha uma laran, ema na&#8217;in lima ne&#8217;e prezisa $7, enkuantu ita nia rendimentu bai-bain ne&#8217;e la to&#8217;o 10 dolar, entaun ida ne&#8217;e maka sai mos hanesan kapasidade atu sosa ai-han nutritivu nomos dezafiu ida iha \u00e1rea konsumu nian, entaun sistema tomak hah\u00fa husi produsaun, transportasaun to&#8217;o konsumsi ita iha dezafiu keta-ketak ne&#8217;ebe la hanesan. Ita nia progresu iha tinan 2021 to&#8217;o 2022 produsaun ai-han liu-liu foos aumenta.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Reportajen Agustina Amaral Konvenor Nasional ba Sistema Ai-han Timor-Leste, Filipe da Costa hateten Timor-Leste hanesan mos membru nasaun ONU nian, ita partisipa ativa los ba dekada de asaun nian, konab\u00e1 sistema ai-han desde 2021, Sekretariadu ONU mak lansa uluk programa ne&#8217;e iha tinan 2019 no mos lansa plataforma ida tan bolu naran di\u00e1logu konaba sistema [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":16385,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"amp_status":"","footnotes":""},"categories":[64],"tags":[],"class_list":["post-16383","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-saude"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/16383","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=16383"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/16383\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":16386,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/16383\/revisions\/16386"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media\/16385"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=16383"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=16383"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=16383"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}