{"id":16446,"date":"2023-06-20T18:33:34","date_gmt":"2023-06-20T09:33:34","guid":{"rendered":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/?p=16446"},"modified":"2023-06-20T18:33:35","modified_gmt":"2023-06-20T09:33:35","slug":"renetil-fallansu-planu-investimentu-iha-seitor-saude-hamosu-difikuldade-ba-atendimentu-saude-publiku","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/2023\/06\/20\/renetil-fallansu-planu-investimentu-iha-seitor-saude-hamosu-difikuldade-ba-atendimentu-saude-publiku\/","title":{"rendered":"RENETIL: Fallansu Planu Investimentu Iha Seit\u00f3r Sa\u00fade, Hamosu Difikuldade  Ba Atendimentu Sa\u00fade P\u00fabliku"},"content":{"rendered":"\n<p><strong><em>Reportajen Silvino Freitas<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Resist\u00e9nsia Nasion\u00e1l Estudante Timor Leste (RENETIL) hato&#8217;o nia intervensaun ba libertasaun pobu iha seitor sa\u00fade nian, tanba tuir sira nia observasaun katak durante ne&#8217;e sei iha failansu palnu investimentu ba seitor sa\u00fade nian, nune&#8217;e halo seitor sa\u00fade sei falta rekursu umanu, fasilidade infrastructura no m\u00f3s atendimentu ba pasi\u00e9nte sira nia sa\u00fade p\u00fablika ho di&#8217;ak.<\/p>\n\n\n\n<p>Membru RENETIL Dra. Telma de Oliveira esplika, durante tinan 20 Timor Leste indeped\u00e9nsia orgullu ho asesu ba sa\u00fade no edukasaun ne&#8217;eb\u00e9 gratuita kompara ho nasaun balun iha rejiaun soudeste asiatiku nian, maske governu hala&#8217;o ona buat barak iha seitor sa\u00fade maib\u00e9 sa\u00fade nafatin hetan kr\u00edtika maka aas husi sosiedade-sivil no profession\u00e1l sa\u00fade rasik, tanba iha parte infrastructura, rekursu umanu no medikamentu nune&#8217;e durante tinan 20 nia laran haree fila fali ba xave indikad\u00f3 sira iha seitor sa\u00fade nian ne&#8217;eb\u00e9 hanaran demographic health survey iha 2003, 2010, 2016 hatudu katak governu konsege atinji indikad\u00f3r iha seitor sa\u00fade barak.<\/p>\n\n\n\n<p><em>&#8220;Maib\u00e9 ita haree ba sa\u00fade maternidade ba labarik ne&#8217;e menus, kazu mal-nutrisaun ne&#8217;eb\u00e9 ema hotu ko&#8217;alia ne&#8217;e loos duni ita iha mud\u00e1nsa uituan, mal-nutrisaun ba labarik tinan 5 mai kraik sai nafatin problema anemia iha inan isin-rua sira sai nafatin problema&#8221; <\/em>dehan Dra. Telma iha orad\u00f3r ba selebrasaun aniversario RENETIL iha salaun CNC Balide, (20\/06).<\/p>\n\n\n\n<p>Nia dehan, iha rekursu umanu ne&#8217;e importante tebes dezde Timor Leste ukun an to&#8217;o dadaun ne&#8217;e ho kooperasaun entre governu Cuba no Timor Leste konsege hetan ona mediku 1000 resin inklui m\u00f3s professional sa\u00fade sira ne&#8217;eb\u00e9 eziste tiha ona ne&#8217;e investimentu boot atu bele liberta povu iha seitor sa\u00fade, liga fali ba iha infrastructura durante ne&#8217;e konsege harii infrastructura sa\u00fade iha terit\u00f3rio tomak, maib\u00e9 bele reko\u00f1ese m\u00f3s katak falta insufisiente medikamentu atu bele f\u00f3 atendimento ba pasi\u00e9nte sira dalaruma pasi\u00e9nte sira uza sira nia osan rasik hodi buka ai-moruk, segundu mak ekipamentu diagnostica seida&#8217;uk bele adekuadu tanba iha ospit\u00e1l nasion\u00e1l de&#8217;it sei iha obstakulu atu ba iha diagnostic no laboratoryo ne&#8217;eb\u00e9 adekuadu atu foti desizaun ba pasi\u00e9nte sira, infrastructura sa\u00fade&nbsp; ne&#8217;eb\u00e9 sai obstakulu nafatin mak bee, eletrisidade laiha iha peskiza lubuk ida ne&#8217;eb\u00e9 haree katak seida&#8217;uk bele atinji iha seitor sa\u00fade nian.<\/p>\n\n\n\n<p><em>&#8220;Ha&#8217;u hanoin failansu ida ne&#8217;e tanba laiha planu investimentu iha seitor sa\u00fade, sei ita jest\u00f3r no pol\u00edtika sira hanoin katak iha planu integradu seitor sa\u00fade despeza boot ba seitor sa\u00fade ne&#8217;e la makaas liu tanba aprova orsamentu jer\u00e1l ba seitor sa\u00fade ho 11, 12 pursentu ne&#8217;e ki&#8217;ik tebes atu responde ba limitasaun povu ne&#8217;e la to&#8217;o, maib\u00e9 oins\u00e1 mak jest\u00f3r no pol\u00edtika sira hanoin katan planu ne&#8217;e tenke integradu, sa\u00fade hanoin katak infrastructura atu tau fasilidade iha postu sa\u00fade ida, se bele karik labele f\u00f3 todan ba ministeriu nia planu ne&#8217;e tanba seitor no ministeriu relevante bele halo planu relevante atu fasilidade sa\u00fade labele sai anim\u00e1l nia fatin, peso\u00e1l sa\u00fade ida labele ba tuur iha ne&#8217;eb\u00e1 tanba laiha planu&#8221;<\/em> nia dehan.<\/p>\n\n\n\n<p>Mambru RENETIL ne&#8217;e salienta liu tan katak, bee no eletrisidade ne&#8217;e labele husu todan ba ministeriu sa\u00fade, tanba dadaun ne&#8217;e governu forma intituisan ne&#8217;eb\u00e9 IP no EP ne&#8217;e di&#8217;ak ona tanba bele iha poder atu hala&#8217;o mud\u00e1nsa tanbe ne&#8217;e interna instituisaun governu nian bele ko&#8217;alia ba malu, tanba ne&#8217;e presiza servisu hamutuk iha interna servisu govenru nia&nbsp; iha estrada no eletrisidade sira bele tau osan ba fasilidade sira hotu, maske iha fasilidade sa\u00fade maib\u00e9 laiha dalan atu asesu ba fasilidade sira ne&#8217;e difikulta m\u00f3s lori inan isin-rua ba ba ospit\u00e1l, tanba ne&#8217;e presiza iha planu ne&#8217;eb\u00e9 integradu iha seitor sa\u00fade nian la&#8217;\u00f3s iha infrastructura maib\u00e9 bele m\u00f3s ba iha rekursu umanu nian nune&#8217;e, n\u00fameru peso\u00e1l sa\u00fade ne&#8217;e di&#8217;ak ona maib\u00e9 tuir planu estratejia 2011-2030 katak iha postu sa\u00fade tenke iha mediku ida, parteira ida no enfermeiru ida, maib\u00e9 problema mak iha distribution ekilibradu n\u00fameru adukuadu maib\u00e9 la ekilibru, tanba mediku sira atu ba servisu laiha kondisaun mask\u00ed lei funsaun p\u00fablika iha ona maib\u00e9 seida&#8217;uk bele implementa, nune&#8217;e bele koloka ba iha sentru sa\u00fade iha terenu tuir kondisaun peso\u00e1l sa\u00fade nian.<\/p>\n\n\n\n<p>Fatin hanesan membru RENETIL Dr. Marcelino Correia hateten, durante tinan 20 resin ita nia populasaun ne&#8217;e sa&#8217;e makaas liu milaun ida resin fasilidade sira ne&#8217;e kondiz ho agora ka lae, ospit\u00e1l nasion\u00e1l dezde Indonesia nia tempu nia volume maka nafatin laiha mud\u00e1nsa tanba ne&#8217;e governu ida agora tenke rezolve problema sira ne&#8217;e, uluk kama 10 to&#8217;o dadaun ne&#8217;e 10 nafatin, dadaun ne&#8217;e produz ona rekursu barak iha sa\u00fade nian maib\u00e9 rekursu sira ne&#8217;e kualidade ka lae, universidade sira tenke haree kona-ba ida ne&#8217;e tanba maioria estudante sira nee ba eskola iha Malaysia ema la simu tanba ne&#8217;e tenke muda hanesan iha nasaun seluk, dadaun ne&#8217;e sentru ne&#8217;eb\u00e9 atu distribui ai-moruk ne&#8217;e maka SAMES ai-moruk laiha kestaun saida, ema husu osan atu aloka atu sosa ai-moruk maib\u00e9 aprova la tuir pedidu ne&#8217;eb\u00e9 iha.<\/p>\n\n\n\n<p>Nune&#8217;e m\u00f3s membru RENETIL Dr. Flavio Brad\u00e3o kestiona m\u00f3s katak, problema sa\u00fade ne&#8217;e primeiru ne&#8217;e tenke oins\u00e1 atu hanoin saudavel hodi forma ema ho kualidade no labele tan interese seluk, liga ho problema dezempregu ne&#8217;e la&#8217;\u00f3s problema iha edukasaun, tanba ne&#8217;e RENETIL tenke foti asaun libertasaun povu ne&#8217;e tenke hala&#8217;o intervensaun ho rasion\u00e1l.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Reportajen Silvino Freitas Resist\u00e9nsia Nasion\u00e1l Estudante Timor Leste (RENETIL) hato&#8217;o nia intervensaun ba libertasaun pobu iha seitor sa\u00fade nian, tanba tuir sira nia observasaun katak durante ne&#8217;e sei iha failansu palnu investimentu ba seitor sa\u00fade nian, nune&#8217;e halo seitor sa\u00fade sei falta rekursu umanu, fasilidade infrastructura no m\u00f3s atendimentu ba pasi\u00e9nte sira nia sa\u00fade p\u00fablika [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":16447,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"amp_status":"","footnotes":""},"categories":[63,64],"tags":[],"class_list":["post-16446","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-notisia","category-saude"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/16446","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=16446"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/16446\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":16448,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/16446\/revisions\/16448"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media\/16447"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=16446"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=16446"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=16446"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}