{"id":16701,"date":"2023-07-14T18:48:11","date_gmt":"2023-07-14T09:48:11","guid":{"rendered":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/?p=16701"},"modified":"2023-07-14T18:48:13","modified_gmt":"2023-07-14T09:48:13","slug":"estudante-melbourne-university-vizita-atauru-hodi-aprende-kultura-no-turizmu-komunitaria-neebe-diferente","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/2023\/07\/14\/estudante-melbourne-university-vizita-atauru-hodi-aprende-kultura-no-turizmu-komunitaria-neebe-diferente\/","title":{"rendered":"Estudante Melbourne University Vizita Atauru Hodi Aprende Kultura no Turizmu Komunit\u00e1ria Ne\u2019eb\u00e9 Diferente"},"content":{"rendered":"\n

Reportajen Silvino Freitas<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Durante estadia semana 1 iha illa Ata\u00faro estudante universidade Melbourne Australia aprende kult\u00fara, ambiente no vida sosiedade nian ne’eb\u00e9 diferente husi sira nia nasaun, maske situasaun hirak ne’e foun ba sira no sente dezafiu tebes maib\u00e9 sira koko hodi hala’o adaptasaun di’ak, nom\u00f3s husi vizita ne’e sira bele aprende, rona no haree rasik ho matan moris ema nian ne’eb\u00e9 diferente iha mundu, sira m\u00f3s bele hetan esper\u00e9nsia lala’ok moris iha mundu nian, husi ema ida ba ema seluk. Nune’e m\u00f3s sira aprende turizmu komunit\u00e1ria ne’eb\u00e9 diferente tebes, tanba bele f\u00f3 benef\u00edsiu barak liu ba komunidade lok\u00e1l sira nom\u00f3s presiza poteje no promove nafatin \u00e9tika turizmu tuir kult\u00fara Timor Leste.<\/p>\n\n\n\n

Tuir Estudante Benjamin Gerster katak, komunidade illa Ata\u00faro moris husi buat ne’eb\u00e9 iha sira nia ambiente nia laran, materi\u00e1l konstrusaun uma nian sira lori husi foho leten, ai-han m\u00f3s mai husi tasi no toos ka kint\u00e1l sira ne’eb\u00e9 komunidade sira buka rasik, nune’e buat hotu ne’eb\u00e9 ema Ata\u00faro sira presiza ne’e mai husi buat ne’eb\u00e9 sira rasik prod\u00faz maib\u00e9 sira la foti husi rai liur ka husi fatin seluk illa Timor Leste nian, maib\u00e9 mai duni husi Ata\u00faro rasik, situasaun refere difer\u00e9nsa ho sira nia nasaun ne’eb\u00e9 industri\u00e1l tebes buat hotu presiza sosa nom\u00f3s buat ne’eb\u00e9 sira sosa mai hotu husi estranj\u00e9iru. Etudante Lily Andrews dehan,  ema moris husi riku-soin tasi no rai nian maib\u00e9 la’\u00f3s hanoin atu foti de’it riku-soin no rekursu sira ne’eb\u00e9 iha ona, maib\u00e9 presiza m\u00f3s f\u00f3 fali ba tasi no rai atu kuidadu riku-soin ne’eb\u00e9 eziste ona, maka dalan ida atu proteje ambiente sira iha tasi no rai-maran nian.<\/p>\n\n\n\n

Entretantu, husi area turizmu nian estudante sira haree katak, turizmu ne’eb\u00e9 dadaun ne’e la’o iha Ata\u00faro ne’e turizmu ki’ik ne’eb\u00e9 di’ak, hanesan turizmu husi se\u00f1or Barry iha Beloi no Mario nian iha Adara ne’e hanoin atu proteje m\u00f3s ba tasi no rai inklui m\u00f3s riku-soin ambiente sira seluk. Modelu Turizmu sira ne’e m\u00f3s koko atu f\u00f3 fila fali ba komunidade, osan sira ne’eb\u00e9 hetan husi turizmu f\u00f3 fila fali ba komunidade liuhusi sa\u00fade, edukasaun no buat seluk tan, iha m\u00f3s dimensaun solid\u00e1riu entre komunidade sira.<\/p>\n\n\n\n

“Ha’u tauk iha futuru bele mosu mai turizmu ida ne’eb\u00e9 oin seluk, ne’eb\u00e9 la tau matan ba ambiente no laiha ligasaun di’ak ho komunidade” <\/em>dehan Benjamin iha Adara-Ata\u00faro, (12\/07).<\/p>\n\n\n\n

Estudante Lily Andrews m\u00f3s haktuir, iha modelu turizmu iha Ata\u00faro m\u00f3s halo nia hakfodak haree ba komunidade nia moris lorloron nian la’\u00f3s de’it atu haburas ekonomia de’it, maib\u00e9 tau matan no envolve m\u00f3s komunidade iha laran, la’\u00f3s buka benef\u00edsiu ekonomia ba ema balun de’it maib\u00e9 ba komunidade tomak, modelu turizmu ne’e interesante tebes ba nia tanba difer\u00e9nsa ho fatin turizmu balun ne’eb\u00e9 f\u00f3 de’it benef\u00edsiu ba nain de’it nune’e turizmu iha Ata\u00faro ne’e f\u00f3 benef\u00edsiu m\u00f3s komunidade lok\u00e1l sira.<\/p>\n\n\n\n

Nune’e m\u00f3s estudante konsidera katak, durante vizita sira bele haree komunidade sira ne’eb\u00e9  simu sira ho laran lauk no haksolok tebes, ne’e hanesan kult\u00fara Timor Leste nian ne’eb\u00e9 simu bainaka, maib\u00e9 ne’e la’\u00f3s de’it kult\u00fara ida maib\u00e9 nu’udar maneira ida hakarak atu ema seluk bele iha interese mai iha fatin ida ne’e, karik la simu ema ho di’ak entaun ema seluk m\u00f3s labele mai. Tanba ne’e interasaun ne’e mosu buat rua maka tuir kult\u00fara Timor Leste nian ne’eb\u00e9 simu ema ho laran-luak,  ida fali maka bele hanesan dalan ida simu ema atu dada m\u00f3s interesante ba ema seluk atu vizita mai illa Ata\u00faro ne’e.<\/p>\n\n\n\n

“Modelu interesaun ne’eb\u00e9 ha’u hetan ne’e buat furak ida ne’e hatudu ba turista sira moris lorloron iha fatin ida ne’e, ami bele hatene uituan kona-ba kult\u00fara Ata\u00faro oan sira no Timor Leste nian, tanba iha fatin seluk hanesan turista ita mai de’it, hodi haree benef\u00edsiu husi tasi no rai maib\u00e9 la hatene kontextu kultur\u00e1l nune’e bele hakbesik an ba komunidade hodi hatene moris komunidade nian”<\/em> dehan Lily Andrews.<\/p>\n\n\n\n

Nune’e iha area infrastructura estudante Lily Andrews ne’e dehan katak, iha buat balun ne’eb\u00e9 diferente tebes hanesan hariis-fatin eletrisidade ne’eb\u00e9 moris \u00f3ras balun de’it ne’e foin dahuluk mai hodi hasoru nune’e sai dezafiu ida ba sira, maib\u00e9 sira bele halo adaptasaun ne’eb\u00e9 di’ak tuir realidade nune’e situasaun sira ne’e halo sira bele moris diferente uituan ho sira nia rain rasik.<\/p>\n\n\n\n

“Ema balun bele hetan dezafiu boot atu mai iha ne’e, atu vizita fatin turistiku, tanba dalaruma sira presiza transporte atu bele la’o do’ok maib\u00e9 iha ne’e dalan m\u00f3s laiha, sira m\u00f3s presiza li\u00f1a intern\u00e9t atu bele kontaktu malu ho ema seluk maib\u00e9 iha ne’e m\u00f3s laiha, ne’e dezafiu bo’ot ba ema ne’eb\u00e9 kondisaun ladi’ak atu mai halo turizmu iha ne’e”<\/em> dehan Lily Andrews.<\/p>\n\n\n\n

Estudante Benjamin m\u00f3s dehan, situasaun sira ne’eb\u00e9 diferente tebes ne’eb\u00e9 halo sira sente dezafiu ida maib\u00e9 sira m\u00f3s hakarak hala’o adaptasaun ida buat sira ne’e, iha infrastructura halo nia hakfodak uituan ba dalan sira ne’eb\u00e9 la’o iha aldeia laran balun laiha la’o ain de’it, diferente tebes iha Australia ne’e halo ema dalaruma labele la’o iha dalan ne’eb\u00e9 laiha.<\/p>\n\n\n\n

Entretantu durante vizita iha Ata\u00faro estudante sira m\u00f3s bele iha esper\u00e9nsia ba atividade sira, hanesan estudante Benjamin Gerster dehan, atividade sira ne’eb\u00e9 la’o iha Ata\u00faro laran ne’e maske idak-idak nian maib\u00e9 iha relasaun ba malu hanesan luku-tasi bele apoiu peskad\u00f3r sira f\u00f3 osan balun ba sira, nune’e atividade hotu la’o iha Ata\u00faro laran iha ligasaun ba malu maka atu bele f\u00f3 benef\u00edsiu ba komunidade sira nia moris lorloron nian.<\/p>\n\n\n\n

“Ami hala’o diskusaun ho komunidade, sira hakarak tebes atu komunika ho ema husi estranj\u00e9iru kona-ba sira nia moris lorloron ho sira nia atividade hotu, nune’e ami bele hatene saida mak sira halo no tanba saida mak sira tenke halo, tan ne’e ha’u apresia tebes komunidade Ata\u00faro ne’eb\u00e9 hakarak atu fahe sira nia matenek mai ami no m\u00f3s gasta sira nia tempu hodi hatan ba ami nia resposta sira”<\/em> haktuir Benjamin.<\/p>\n\n\n\n

Nune’e m\u00f3s estudante Lily Andrews dehan, durante iha sira nia vizita la’\u00f3s mai hanesan turista de’it, maib\u00e9 sira m\u00f3s hakarak buka esper\u00e9nsia kona-ba vida moris komunidade nian, kultur\u00e1l nian no buka hatene liu tan sosiedade Ata\u00faro nian hodi aprende no hatene aspetu oin-oin tuir kultura Ata\u00faro nian.<\/p>\n\n\n\n

“Hau sente furak tebes bainhira rona ema idak-idak konta nia ist\u00f3ria rasik, ne’e hanesan lalenok ida ne’eb\u00e9 furak tebes mai ami no ami mai iha ne’e ho subjetivu rasik hodi interpreta, tanba ne’e oportunidade ne’e ami bele hetan perspectiva komunidade sira nian ne’e la’o oins\u00e1, atu bele la’\u00f3s haree de’it ho matan maib\u00e9 rona rasik sira nia esper\u00e9nsia”<\/em> dehan Lily.<\/p>\n\n\n\n

Lily haktuir tan katak, esper\u00e9nsia ne’eb\u00e9 nia hetan liuhusi diskusaun ho komunidade maka atu fahe ba malu matenek no hanoin hamutuk ho komunidade ida ne’e bele halo sira hatene kle’an liu tan situasaun iha ne’e nom\u00f3s bele iha relasaun ne’eb\u00e9 kle’an liu ho komunidade sira, nune’e bainhira fila ba Australia bele fahe ba fam\u00edlia no kolega sira kona-ba saida mak sira hetan no aprende iha Timor Leste, bele halo ema seluk mai tan hodi vizita iha fatin Ata\u00faro.<\/p>\n\n\n\n

Nune’e m\u00f3s, estudante Benjamin f\u00f3 hanoin katak, iha futuru Ata\u00faro sei iha fatin turizmu ne’eb\u00e9 tuir dalan ida no ema Ata\u00faro m\u00f3s bele adapta an ba buat ne’eb\u00e9 sei akontese iha futuru, maib\u00e9 atu dezenvolve futuru turizmu foun labele lakon espiritu etika turizmu nian ne’eb\u00e9 abut mai husi kult\u00fara, ne’eb\u00e9 ho nia relasaun ho meiu ambiente nian, \u00e9tika turizmu ne’eb\u00e9 f\u00f3 val\u00f3r liu ba riku-soin sira iha Ata\u00faro hanesan ema nia kult\u00fara ambiente, ho esper\u00e1nsa katak labele halo lakon \u00e9tika turizmu ne’eb\u00e9 dadaun ne’e implementa ona.<\/p>\n\n\n\n

“Ha’u \u00e9spera katak lei no regulamentu ne’eb\u00e9 sira harii hanesan tara-bandu \u00e9spera katak bele ka’er metin nafatin no f\u00f3 hatene ba ema seluk tanba saida mak lei ne’e importante ba sira nia moris lorloron”<\/em> dehan Benjamin.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Reportajen Silvino Freitas Durante estadia semana 1 iha illa Ata\u00faro estudante universidade Melbourne Australia aprende kult\u00fara, ambiente no vida sosiedade nian ne’eb\u00e9 diferente husi sira nia nasaun, maske situasaun hirak ne’e foun ba sira no sente dezafiu tebes maib\u00e9 sira koko hodi hala’o adaptasaun di’ak, nom\u00f3s husi vizita ne’e sira bele aprende, rona no haree […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":16702,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"amp_status":"","footnotes":""},"categories":[63],"tags":[],"class_list":["post-16701","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-notisia"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/16701","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=16701"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/16701\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":16703,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/16701\/revisions\/16703"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media\/16702"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=16701"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=16701"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=16701"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}