{"id":16754,"date":"2023-07-20T16:19:19","date_gmt":"2023-07-20T07:19:19","guid":{"rendered":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/?p=16754"},"modified":"2023-07-20T16:19:20","modified_gmt":"2023-07-20T07:19:20","slug":"komandante-lobo-dara-nia-alin-joana-konta-nia-maun-alin-nia-istoria-luta-moruk-ho-matawen","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/2023\/07\/20\/komandante-lobo-dara-nia-alin-joana-konta-nia-maun-alin-nia-istoria-luta-moruk-ho-matawen\/","title":{"rendered":"Komandante Lobo-Dara nia Alin Joana Konta nia Maun-Alin nia Ist\u00f3ria Luta Moruk ho Matawen"},"content":{"rendered":"\n<p><strong><em>Reportajen Adroaldo &#8220;Saretukau&#8221;<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Iha lansamentu livru Komandante Lobo-Dara ne&#8217;eb\u00e9 hakerek hosi Carlos da Silva &#8220;Saky&#8221;, alin ikun hosi Komandante Lobo-Dara, Joana de Carvalho Pereira expresa nia sentimentu perdidu, triste, emosional, esperansa laek hodi konta tuir oins\u00e1 nia maun-alin rasik mate iha funu laran inklui Komandante Lobo-Dara ho naran kompletu Gregorio Bas\u00edlio de Carvalho.<\/p>\n\n\n\n<p>Oins\u00e1 ita nia sentimentu wainhira lansa ita nia maun Komandante Lobo-Dara nia livru? Ba Neon Metin, alin ikun ne&#8217;e ho matawen nakonu hatan,<\/p>\n\n\n\n<p><em>&#8220;buat ida karik hanesan ist\u00f3ria rai hela mai ami.&#8221;<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>Ho matawen nakonu, latahan atu konta hikas ist\u00f3ria moruk be nia koko atu hanoin fila-fali iha pasadu, hodi hamonu liu nia matawen be mamar hodi konta koversa badak mak nia halo ho nia maun Lobo-Dara ho bin Madre Celeste iha momentu ne&#8217;eba.<\/p>\n\n\n\n<p><em>&#8220;Iha momentu nia iha Portugal fila-fali mai, ha&#8217;u hetan nia kasete ida, nia ho nia feton Madre ne&#8217;e ko&#8217;alia ba malu, &#8216;nia alin feto (Celeste) ne&#8217;e hatete de&#8217;it dehan, maun! Di&#8217;ak liu o servisu haree mama, tanba mama ho faluk hatama ita, ita mai to&#8217;o Portugal, ne&#8217;eb\u00e9 hodi haree mama, nia hatan nusa? Liafuan ida ke nia hatan ba nia alin feto ne&#8217;e, ha&#8217;u rona ha&#8217;u triste, ha&#8217;u nia mata-ben suli, tanba nia hatan dehan, &#8216;O Celeste, Le\u00e3o, Joana ho Estav\u00e3o iha ne&#8217;eb\u00e1, imi na&#8217;in haat haree mama, ha&#8217;u nia dalan seluk, ha&#8217;u haree ema barak nia moris ne&#8217;e ladi&#8217;ak ne&#8217;eb\u00e9 ha&#8217;u nia dalan mak ba FRETILIN, ne&#8217;e \u00faniku ha&#8217;u mak ba, fam\u00edlia ida ne&#8217;e ha&#8217;u mesak mak ba.&#8221;<\/em> Ferik be fuuk mutin da-dauk ona ne&#8217;e konta hodi hamoos nia matawen be sulin iha nia hasan.<\/p>\n\n\n\n<p>Joana dehan, kasete ne&#8217;e lahatene iha ne&#8217;eb\u00e9 ona maib\u00e9 lakon tiha halo nia sente triste tebes tanba wainhira hanoin hetan nia maun ho bin ko&#8217;alia soke tebes nia fuan.<\/p>\n\n\n\n<p><em>&#8220;Hanesan buat ida karik, sira mate hotu ona ita atu halo nusa? Nia ko&#8217;alia hela ida ne&#8217;e mak hanesan mem\u00f3ria ida rai hela iha ha&#8217;u nia kakutak.&#8221; <\/em>Joana haktuir ist\u00f3ria moruk ne&#8217;e ho lian nakdedar ida be triste nian.<\/p>\n\n\n\n<p>Tuur iha kadeira mean, hodi haku&#8217;ak hela nia maun domin nia livru, inan-ferik isin lotuk ne&#8217;e nafatin konta lia tatoli balu be nia bin hameno iha tempu ne&#8217;eba wainhira Komandante Lobo-Dara ho nia bin Celeste sai hosi Timor ba Portugal.<\/p>\n\n\n\n<p><em>&#8220;Ida feto (Celeste) hatete mai ha&#8217;u dehan nune&#8217;e, Joana o hela haree ho mama, ami ba eskola boot ona ami sei ajuda haree fali mama ho imi sira ki&#8217;ik. Mais to&#8217;o funu ne&#8217;e sira na&#8217;in rua mate hotu, ha&#8217;u sente triste maib\u00e9 ha&#8217;u atu halo oins\u00e1, kala ami nia vida moris mak hanesan ne&#8217;e ona.&#8221;<\/em> Joana konta hodi hanoin karik momentu ne&#8217;eba nia maun ho bin fila, fam\u00edlia sei simu ho haksolok, no oras ne&#8217;e sira hamutuk hodi goja ikun-aan ne&#8217;e, maib\u00e9 ida ne&#8217;e hela de&#8217;it ho mem\u00f3ria moruk.<\/p>\n\n\n\n<p>Komandante Lobo-Dara nia alin ikun Joana no Estev\u00e3o de Carvalho &#8220;Rubi-Dara&#8221; ho fam\u00edlia hotu nia mem\u00f3ria de&#8217;it mak livru be hakerek no pinta hela nia maun Le\u00e3o, Lobo-Dara no nia bin Madre Celeste inklui nia inan-aman no fam\u00edlia matebian sira hotu iha livru ho t\u00edtulu &#8220;Komandante Lobo-Dara: Luta, Sakrif\u00edsiu no Vit\u00f3ria.&#8221; Nia hatete katak sira na&#8217;in lima (5) nia moris nune&#8217;e ona. Ho hanoin la to&#8217;o, para tiha minutu balun hafoin Watulari oan ne&#8217;e tutan tan ist\u00f3ria.<\/p>\n\n\n\n<p><em>&#8220;Tanba ida ne&#8217;e mak ema labele husu ha&#8217;u, husu ha&#8217;u ne&#8217;e ha&#8217;u nia matawen sai, ha&#8217;u tanis.&#8221; Ho lian be rona nu&#8217;u ema kbiit laek hodi dehan &#8220;mak de&#8217;it mak ha&#8217;u bele konta&#8221;.<\/em> Lia-fuan ikus rona be todan tebes ne&#8217;e mak hakotu ami nia dadalia ida kmo&#8217;ok nakonu iha tristeza nia laran, iha Studio Mini Arquivo e Museu da Resist\u00eancia Timorense, kuarta-feira (19\/07).<\/p>\n\n\n\n<p>Sorin seluk Komandante Lobo-Dara nia alin mane da-haat Estev\u00e3o &#8220;Rubi-Dara agradese tebes ba eskritor Carlos Saky ne&#8217;eb\u00e9 hakerek sira nia maun Lobo-Dara nia ist\u00f3ria, ida ne&#8217;e hanesan meiu ida hodi hamorin hikas fam\u00edlia nia naran.<\/p>\n\n\n\n<p><em>&#8220;Ha&#8217;u agradese tebes maun Saky ne&#8217;eb\u00e9 hakerek ona livru ne&#8217;e, ne&#8217;e hanesan hamosu fali naran ami nia naran, Nunu-Malau 1958, tanba ami nia fam\u00edlia mate hah\u00fa 1959 to&#8217;o 1999 foin para.&#8221;<\/em> Estev\u00e3o hato&#8217;o mos ho matawen nakonu.<\/p>\n\n\n\n<p>Nia mos haktuir katak, Xanana Gusm\u00e3o hato&#8217;o katak iha Watulari oan ida ne&#8217;eb\u00e9 fo livru ba nia ne&#8217;e mak nia maun Komandante Lobo-Dara nia livru. <em>&#8220;Ha&#8217;u nia maun rasik mak fo hatene maun Xanana momentu ne&#8217;eba, ne&#8217;eb\u00e9 ba buka ami iha Wai-Bileki i ha&#8217;u mak entrega rasik livru ne&#8217;e ba Maun Boot Xanana ne&#8217;e, keta Maun Boot haluha mak ne&#8217;e mais, entrega livru ne&#8217;e ha&#8217;u mak entrega.&#8221; <\/em>Livru hirak ne&#8217;e konab\u00e1 oins\u00e1 halo revolusaun hodi reorganiza hikas funu ba ukun-aan.<\/p>\n\n\n\n<p>Nu&#8217;udar alin, lia-fuan ne&#8217;eb\u00e9 nia maun hato&#8217;o mak defende nia prins\u00edpiu hodi luta ba ukun-rasik aan hodi povu moris ho rajoavel ka moris di&#8217;ak hodi sai hosi ukun kolonializmu, tanba dala barak wainhira nia kuran buat ruma sempre husu ba nia maun.<\/p>\n\n\n\n<p>Nune&#8217;e eskritor Carlos &#8220;Saky&#8221; hatete livru ne&#8217;e tanba ema, ist\u00f3ria ida. &#8220;Interesante hakerek mos tanba iha ita nia luta ne&#8217;e, ema ida ist\u00f3ria ida, entaun ses\u00e9 de&#8217;it mak uluk envolve iha luta libertasaum ne&#8217;e ida-idak ho nia ist\u00f3ria. Ist\u00f3ria balu kolektivu, tanba ist\u00f3ria balu tau hamutuk maib\u00e9 ist\u00f3ria balu mos ist\u00f3ria individual.&#8221;<\/p>\n\n\n\n<p>Komandante Lobo-Dara mate iha Fatubesi-Ermera, maib\u00e9 nia isin-mate seidauk hetan, foin da-dauk fam\u00edlia sira buka tuir duni maib\u00e9 nafatin seidauk hetan, nune&#8217;e foti de&#8217;it fatuk.<\/p>\n\n\n\n<p>Fundador Resist\u00eancia Nacional dos Estudantes de Timor-Leste (RENETIL) no hakerek na&#8217;in Carlos da Silva L. F. R. S. Saky halo lansamentu no resensia ba nia livru ho t\u00edtulu &#8220;Komandante Lobo-Dara: Luta, Sakrif\u00edsiu no Vit\u00f3ria&#8221;, kuarta-feira ne&#8217;e (19\/07), iha Studio Mini Arquivo e Museu da Resist\u00eancia Timorense.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Reportajen Adroaldo &#8220;Saretukau&#8221; Iha lansamentu livru Komandante Lobo-Dara ne&#8217;eb\u00e9 hakerek hosi Carlos da Silva &#8220;Saky&#8221;, alin ikun hosi Komandante Lobo-Dara, Joana de Carvalho Pereira expresa nia sentimentu perdidu, triste, emosional, esperansa laek hodi konta tuir oins\u00e1 nia maun-alin rasik mate iha funu laran inklui Komandante Lobo-Dara ho naran kompletu Gregorio Bas\u00edlio de Carvalho. Oins\u00e1 ita [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":16755,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"amp_status":"","footnotes":""},"categories":[63],"tags":[],"class_list":["post-16754","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-notisia"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/16754","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=16754"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/16754\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":16756,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/16754\/revisions\/16756"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media\/16755"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=16754"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=16754"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=16754"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}