{"id":16754,"date":"2023-07-20T16:19:19","date_gmt":"2023-07-20T07:19:19","guid":{"rendered":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/?p=16754"},"modified":"2023-07-20T16:19:20","modified_gmt":"2023-07-20T07:19:20","slug":"komandante-lobo-dara-nia-alin-joana-konta-nia-maun-alin-nia-istoria-luta-moruk-ho-matawen","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/2023\/07\/20\/komandante-lobo-dara-nia-alin-joana-konta-nia-maun-alin-nia-istoria-luta-moruk-ho-matawen\/","title":{"rendered":"Komandante Lobo-Dara nia Alin Joana Konta nia Maun-Alin nia Ist\u00f3ria Luta Moruk ho Matawen"},"content":{"rendered":"\n

Reportajen Adroaldo “Saretukau”<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Iha lansamentu livru Komandante Lobo-Dara ne’eb\u00e9 hakerek hosi Carlos da Silva “Saky”, alin ikun hosi Komandante Lobo-Dara, Joana de Carvalho Pereira expresa nia sentimentu perdidu, triste, emosional, esperansa laek hodi konta tuir oins\u00e1 nia maun-alin rasik mate iha funu laran inklui Komandante Lobo-Dara ho naran kompletu Gregorio Bas\u00edlio de Carvalho.<\/p>\n\n\n\n

Oins\u00e1 ita nia sentimentu wainhira lansa ita nia maun Komandante Lobo-Dara nia livru? Ba Neon Metin, alin ikun ne’e ho matawen nakonu hatan,<\/p>\n\n\n\n

“buat ida karik hanesan ist\u00f3ria rai hela mai ami.”<\/em><\/p>\n\n\n\n

Ho matawen nakonu, latahan atu konta hikas ist\u00f3ria moruk be nia koko atu hanoin fila-fali iha pasadu, hodi hamonu liu nia matawen be mamar hodi konta koversa badak mak nia halo ho nia maun Lobo-Dara ho bin Madre Celeste iha momentu ne’eba.<\/p>\n\n\n\n

“Iha momentu nia iha Portugal fila-fali mai, ha’u hetan nia kasete ida, nia ho nia feton Madre ne’e ko’alia ba malu, ‘nia alin feto (Celeste) ne’e hatete de’it dehan, maun! Di’ak liu o servisu haree mama, tanba mama ho faluk hatama ita, ita mai to’o Portugal, ne’eb\u00e9 hodi haree mama, nia hatan nusa? Liafuan ida ke nia hatan ba nia alin feto ne’e, ha’u rona ha’u triste, ha’u nia mata-ben suli, tanba nia hatan dehan, ‘O Celeste, Le\u00e3o, Joana ho Estav\u00e3o iha ne’eb\u00e1, imi na’in haat haree mama, ha’u nia dalan seluk, ha’u haree ema barak nia moris ne’e ladi’ak ne’eb\u00e9 ha’u nia dalan mak ba FRETILIN, ne’e \u00faniku ha’u mak ba, fam\u00edlia ida ne’e ha’u mesak mak ba.”<\/em> Ferik be fuuk mutin da-dauk ona ne’e konta hodi hamoos nia matawen be sulin iha nia hasan.<\/p>\n\n\n\n

Joana dehan, kasete ne’e lahatene iha ne’eb\u00e9 ona maib\u00e9 lakon tiha halo nia sente triste tebes tanba wainhira hanoin hetan nia maun ho bin ko’alia soke tebes nia fuan.<\/p>\n\n\n\n

“Hanesan buat ida karik, sira mate hotu ona ita atu halo nusa? Nia ko’alia hela ida ne’e mak hanesan mem\u00f3ria ida rai hela iha ha’u nia kakutak.” <\/em>Joana haktuir ist\u00f3ria moruk ne’e ho lian nakdedar ida be triste nian.<\/p>\n\n\n\n

Tuur iha kadeira mean, hodi haku’ak hela nia maun domin nia livru, inan-ferik isin lotuk ne’e nafatin konta lia tatoli balu be nia bin hameno iha tempu ne’eba wainhira Komandante Lobo-Dara ho nia bin Celeste sai hosi Timor ba Portugal.<\/p>\n\n\n\n

“Ida feto (Celeste) hatete mai ha’u dehan nune’e, Joana o hela haree ho mama, ami ba eskola boot ona ami sei ajuda haree fali mama ho imi sira ki’ik. Mais to’o funu ne’e sira na’in rua mate hotu, ha’u sente triste maib\u00e9 ha’u atu halo oins\u00e1, kala ami nia vida moris mak hanesan ne’e ona.”<\/em> Joana konta hodi hanoin karik momentu ne’eba nia maun ho bin fila, fam\u00edlia sei simu ho haksolok, no oras ne’e sira hamutuk hodi goja ikun-aan ne’e, maib\u00e9 ida ne’e hela de’it ho mem\u00f3ria moruk.<\/p>\n\n\n\n

Komandante Lobo-Dara nia alin ikun Joana no Estev\u00e3o de Carvalho “Rubi-Dara” ho fam\u00edlia hotu nia mem\u00f3ria de’it mak livru be hakerek no pinta hela nia maun Le\u00e3o, Lobo-Dara no nia bin Madre Celeste inklui nia inan-aman no fam\u00edlia matebian sira hotu iha livru ho t\u00edtulu “Komandante Lobo-Dara: Luta, Sakrif\u00edsiu no Vit\u00f3ria.” Nia hatete katak sira na’in lima (5) nia moris nune’e ona. Ho hanoin la to’o, para tiha minutu balun hafoin Watulari oan ne’e tutan tan ist\u00f3ria.<\/p>\n\n\n\n

“Tanba ida ne’e mak ema labele husu ha’u, husu ha’u ne’e ha’u nia matawen sai, ha’u tanis.” Ho lian be rona nu’u ema kbiit laek hodi dehan “mak de’it mak ha’u bele konta”.<\/em> Lia-fuan ikus rona be todan tebes ne’e mak hakotu ami nia dadalia ida kmo’ok nakonu iha tristeza nia laran, iha Studio Mini Arquivo e Museu da Resist\u00eancia Timorense, kuarta-feira (19\/07).<\/p>\n\n\n\n

Sorin seluk Komandante Lobo-Dara nia alin mane da-haat Estev\u00e3o “Rubi-Dara agradese tebes ba eskritor Carlos Saky ne’eb\u00e9 hakerek sira nia maun Lobo-Dara nia ist\u00f3ria, ida ne’e hanesan meiu ida hodi hamorin hikas fam\u00edlia nia naran.<\/p>\n\n\n\n

“Ha’u agradese tebes maun Saky ne’eb\u00e9 hakerek ona livru ne’e, ne’e hanesan hamosu fali naran ami nia naran, Nunu-Malau 1958, tanba ami nia fam\u00edlia mate hah\u00fa 1959 to’o 1999 foin para.”<\/em> Estev\u00e3o hato’o mos ho matawen nakonu.<\/p>\n\n\n\n

Nia mos haktuir katak, Xanana Gusm\u00e3o hato’o katak iha Watulari oan ida ne’eb\u00e9 fo livru ba nia ne’e mak nia maun Komandante Lobo-Dara nia livru. “Ha’u nia maun rasik mak fo hatene maun Xanana momentu ne’eba, ne’eb\u00e9 ba buka ami iha Wai-Bileki i ha’u mak entrega rasik livru ne’e ba Maun Boot Xanana ne’e, keta Maun Boot haluha mak ne’e mais, entrega livru ne’e ha’u mak entrega.” <\/em>Livru hirak ne’e konab\u00e1 oins\u00e1 halo revolusaun hodi reorganiza hikas funu ba ukun-aan.<\/p>\n\n\n\n

Nu’udar alin, lia-fuan ne’eb\u00e9 nia maun hato’o mak defende nia prins\u00edpiu hodi luta ba ukun-rasik aan hodi povu moris ho rajoavel ka moris di’ak hodi sai hosi ukun kolonializmu, tanba dala barak wainhira nia kuran buat ruma sempre husu ba nia maun.<\/p>\n\n\n\n

Nune’e eskritor Carlos “Saky” hatete livru ne’e tanba ema, ist\u00f3ria ida. “Interesante hakerek mos tanba iha ita nia luta ne’e, ema ida ist\u00f3ria ida, entaun ses\u00e9 de’it mak uluk envolve iha luta libertasaum ne’e ida-idak ho nia ist\u00f3ria. Ist\u00f3ria balu kolektivu, tanba ist\u00f3ria balu tau hamutuk maib\u00e9 ist\u00f3ria balu mos ist\u00f3ria individual.”<\/p>\n\n\n\n

Komandante Lobo-Dara mate iha Fatubesi-Ermera, maib\u00e9 nia isin-mate seidauk hetan, foin da-dauk fam\u00edlia sira buka tuir duni maib\u00e9 nafatin seidauk hetan, nune’e foti de’it fatuk.<\/p>\n\n\n\n

Fundador Resist\u00eancia Nacional dos Estudantes de Timor-Leste (RENETIL) no hakerek na’in Carlos da Silva L. F. R. S. Saky halo lansamentu no resensia ba nia livru ho t\u00edtulu “Komandante Lobo-Dara: Luta, Sakrif\u00edsiu no Vit\u00f3ria”, kuarta-feira ne’e (19\/07), iha Studio Mini Arquivo e Museu da Resist\u00eancia Timorense.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Reportajen Adroaldo “Saretukau” Iha lansamentu livru Komandante Lobo-Dara ne’eb\u00e9 hakerek hosi Carlos da Silva “Saky”, alin ikun hosi Komandante Lobo-Dara, Joana de Carvalho Pereira expresa nia sentimentu perdidu, triste, emosional, esperansa laek hodi konta tuir oins\u00e1 nia maun-alin rasik mate iha funu laran inklui Komandante Lobo-Dara ho naran kompletu Gregorio Bas\u00edlio de Carvalho. Oins\u00e1 ita […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":16755,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"amp_status":"","footnotes":""},"categories":[63],"tags":[],"class_list":["post-16754","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-notisia"],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t