{"id":16912,"date":"2023-08-09T17:54:22","date_gmt":"2023-08-09T08:54:22","guid":{"rendered":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/?p=16912"},"modified":"2023-08-09T17:54:23","modified_gmt":"2023-08-09T08:54:23","slug":"folin-foos-sae-iha-merkadu-horta-husu-governu-tenke-buka-dalan-alternativa-hodi-resolve","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/2023\/08\/09\/folin-foos-sae-iha-merkadu-horta-husu-governu-tenke-buka-dalan-alternativa-hodi-resolve\/","title":{"rendered":"Folin Foos Sa&#8217;e Iha Merkadu, Horta Husu Governu Tenke  Buka Dalan Alternativa Hodi Resolve"},"content":{"rendered":"\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong><em>Reportajen David da Costa<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Relasiona ho folin Foos ne&#8217;eb\u00e9 maka agora sa&#8217;e makaas iha Merkadu, Prezidente Republika &nbsp;husu ba Governu tenke f\u00f3 orden no autoriza ba Ministru responsavel sira para buka foos no hahan sira seluk iha mundu ne&#8217;e, la interese nian folin maib\u00e9 halo stock boot para povu&nbsp; labele hamlaha, atu nune&#8217;e bele hatun folin foos ne&#8217;e.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Prezidente Republika (PR), Jos\u00e9 Ramos-Horta, hateten, folin foos sa&#8217;e makaas iha&nbsp; merkadu&nbsp; ne&#8217;e loos duni, problema boot, $17 dolar ba foos kaut ida, ne&#8217;e la&#8217;os iha Timor-Leste de&#8217;it, maib\u00e9 &nbsp;ne&#8217;e iha mundu tomak.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>&#8220;Ha&#8217;u hanoin governu tenke haree didiak atu halo saida?, atu derepenti de&#8217;it mehi kuda foos ohin kedas, tinan 20\u00a0 nia laran la halo politika di&#8217;ak\u00a0 \u00a0no loloos\u00a0 ba\u00a0 Agrikultura, ha&#8217;u ko&#8217;alia hela de&#8217;it iha tinan 20 nia laran, boot sira la rona, i to&#8217;o agora laiha posibilidade atu halo buat ruma\u00a0 iha rai laran,&#8221;<\/em> dehan , Prezidente Republika (PR), Jos\u00e9 Ramos-Horta, Iha Salaun VIP, Aero Portu Nicolao Lobato Comoro, Tersa 9\/08.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nia haktuir, Maib\u00e9 Timor-Leste iha Fundu Petrolifeiru, no Timor m\u00f3s iha osan 18 billoens dolares. <em>&#8220;Tanba ne&#8217;e, Governu tenke f\u00f3 orden no autoriza \u00a0ba Ministru responsavel sira buka foos, hahan sira seluk iha mundu ne&#8217;e, la interese nian folin, halo stock boot para povu\u00a0 labele hamlaha, para halo hatun folin foos ne&#8217;e&#8221;.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nia esplika, iha 2009 krize boot foos nian, iha momentu ne&#8217;eb\u00e1 antes krize foos 300 dolar kada toneladas, maib\u00e9 sa&#8217;e to&#8217;o iha 900 dolar kada tonelada. Momentu ne&#8217;eb\u00e1 f\u00f3 hateten tiha ona ba governu atu investimentu iha Agrikultura, no iha momentu ne&#8217;eb\u00e1 governu book-aan ba sosa foos iha Vietnam no Tail\u00e1ndia. No husi ne&#8217;e maka Governu hah\u00fa subsidiu&nbsp; ba foos&nbsp; nian.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Por ezemplu, se foos atu ba to&#8217;o iha Iliomar ho Oekusse ne&#8217;e dook tebe-tebes atu to&#8217;o iha ne&#8217;eb\u00e1 ba, tanba ne&#8217;e Governu &nbsp;f\u00f3 subsidiu para foos ne&#8217;e labele liu 12 dolares ne&#8217;e maka halo iha tempu ne&#8217;eb\u00e1. Maib\u00e9 korupsaun m\u00f3s barak loos, tanba iha Iliomar iha 2 mill familia, maib\u00e9 mosu fali iha relatoriu balun 20 mill familia fali, foos&nbsp; atu ba ho subsidu governu nian mas afinal la ba, no ema Kontrator sira ne&#8217;eb\u00e9 lori foos ne&#8217;e faan fali iha Dili.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>&#8220;Tanba ne&#8217;e, maka governu tenke tau matan makaas para ema labele\u00a0 aproveita. Maib\u00e9 tenke subsida, \u00a0la&#8217;os \u00a0f\u00f3 gratuis, mas tau folin merkadu nian hanesan uluk, ne&#8217;e maka n\u00fameru um, laos segredu boot ida, ezije ekonomista boot ida atu hanoin solusaun,&#8221;<\/em> tenik nia.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nia Salienta, iha rai boo-boot sira ne&#8217;eb\u00e9 maka iha nuklear osan laiha maib\u00e9 Timor-Leste iha osan, hasai balun hodi sosa ba hahan nkualidade ne&#8217;eb\u00e9 maka falta iha rai ida ne&#8217;e, tanba prosesu ne&#8217;e fasil atu hola.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>&#8220;Agora ha&#8217;u la hatene konsellu iha ita nia merkadu, tanba India lakoi faan ona exporta, \u00a0Vietnam ho Tail\u00e1ndia sira renegosia tiha ona\u00a0 kontratu\u00a0 uluk sira iha ho rai lubuk ida, \u00a0momentu ne&#8217;eb\u00e1 sira halo kontratu folin la to&#8217;o 14 dolar metrikas ka tonelada ida, tanba ne&#8217;e tenke\u00a0 halo kontratu foun ou folin foun, \u00a017 dolar nian,&#8221;<\/em> nia esplika.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Portantu probema&nbsp; boot, la&#8217;os governu nia kulpa, ema balun komesa kritika ona governu, maib\u00e9 governu foin simu&nbsp; todan, no sei iha osan ratefikativu 2023 nian, labele &nbsp;kulpa ba programa Governu nian tanba sira seidauk hah\u00fa tinan foun, programa realistamente tenke iha 2024, 2023 &nbsp;ne&#8217;e governu haluhan buat hotu-hotu no buat ida de&#8217;it maka konsentra f\u00f3 han ba Povu.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>&#8220;Tanba buat ne&#8217;eb\u00e9 ha&#8217;u akompa\u00f1a, analiza mundialmente situasaun sei aat liu tan duke agora iha internasionalmente,&#8221;<\/em> Nia dehan.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Reportajen David da Costa Relasiona ho folin Foos ne&#8217;eb\u00e9 maka agora sa&#8217;e makaas iha Merkadu, Prezidente Republika &nbsp;husu ba Governu tenke f\u00f3 orden no autoriza ba Ministru responsavel sira para buka foos no hahan sira seluk iha mundu ne&#8217;e, la interese nian folin maib\u00e9 halo stock boot para povu&nbsp; labele hamlaha, atu nune&#8217;e bele hatun [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":16913,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"amp_status":"","footnotes":""},"categories":[63],"tags":[],"class_list":["post-16912","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-notisia"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/16912","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=16912"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/16912\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":16914,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/16912\/revisions\/16914"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media\/16913"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=16912"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=16912"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=16912"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}