{"id":16928,"date":"2023-08-12T11:22:05","date_gmt":"2023-08-12T02:22:05","guid":{"rendered":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/?p=16928"},"modified":"2023-08-12T11:22:06","modified_gmt":"2023-08-12T02:22:06","slug":"adtl-husu-programa-no-orsamentu-presiza-sensivel-ba-asuntu-defisiensia-ehd-nafatin-moris-vulneravel","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/2023\/08\/12\/adtl-husu-programa-no-orsamentu-presiza-sensivel-ba-asuntu-defisiensia-ehd-nafatin-moris-vulneravel\/","title":{"rendered":"ADTL Husu Programa no Orsamentu Presiza Sensivel Ba Asuntu Defisi\u00e9nsia,  EhD Nafatin Moris Vulneravel"},"content":{"rendered":"\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong><em>Reportajen Joanina Casamiro<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Asosiasaun Difisi\u00e9nsia Timor-Leste (ADTL) husu governu tenke prioritiza asuntu inkluzaun ba ema ho defisi\u00e9nsia iha prosesu desenvolvimentu nasional, no husu governu deze\u00f1a programa no orsamentu kada tinan tuir Planu Asaun Nasional Defisi\u00e9nsia 2021 to&#8217;o 2030.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Iha konfer\u00e9nsia imprensa porta-vos ADTL, Jacinta Ana Paula da Costa Freitas, hateten, sira hamutuk ho ekipa programa Loke Livru ka Open the Books ne&#8217;eb\u00e9 kompostu husi ADTL, Ra&#8217;es Hadomi Timor-Oan (RHTO), Core Group Transparency (CGT), Oxfam Timor-Leste no grupu promot\u00f3r, ne&#8217;eb\u00e9 halo atividade advokasia no influensia ba asuntu orsamentu sens\u00edvel ba asuntu defisi\u00e9nsia iha Timor-Leste, maib\u00e9 ema ho difisi\u00e9nsia nafatin moris iha vulneravel nia laran.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>&#8220;Dezenvolvimentu asuntu defis\u00e9nsia iha Timor-Leste hatudu iha mudansa signifikativu iha aspetu baze legal sira hanesan defini iha Konstituisaun RDTL artigu 21 no dekretu governu sira seluk ne&#8217;eb\u00e9 ho natureza ba promosaun no protesaun direitu sidadaun ho defisi\u00e9nsia nian no to&#8217;o mai iha adezaun Timor-Leste nian ba iha konvensaun ONU ba direitu ema ho defis\u00e9nsia, maske nune&#8217;e ema ho defisi\u00e9nsia maioria mak sei moris iha kondisaun vulner\u00e1vel nia laran liu-liu hirak ne&#8217;eb\u00e9 moris iha \u00e1rea rural.&#8221; <\/em>Dehan Porta-vos ADTL, Jacinta Paula, liu husi Konfernsia\u00e9nsia Imprensa iha Edifisiu ADTL, Mascarinhas, Sexta 11\/08.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nia hatutan, tuir relat\u00f3riu Sensus Populasaun 2022 hatudu katak ema hamutuk 93.371 mak moris ho kondisaun defis\u00e9nsia iha Timor-Leste, dadus ne&#8217;e mos hatudu katak pur volta 17.000 liu mak moris iha kondisaun ida vulner\u00e1vel tebes ein termus fizikamente no metalmenta iha sosiedade nia leet.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>&#8220;Komunidade defisi\u00e9nsia m\u00f3s hasoru estigma no diskriminasaun oin-oin iha sosiedade no infrenta bareira oin-oin hodi asesu ba seitor importante sira iha prosesu dezenvolvimentu nasional. Rekorda liu tan katak perspektiva pol\u00edtika nian sira ba ema ho defisi\u00e9nsia nakonu de&#8217;it ho aprosimasaun karitativa no la aprosima masimu bazeia ba direitus umanus. Asesibilidade f\u00edziku iha fatin p\u00fabliku sira sai satan boot ne&#8217;eb\u00e9 impede maka&#8217;as partisipasaun ema ho defisi\u00e9nsia nian iha moris p\u00fabliku inklui limitasaun ba oportunidade hodi asesu ba seitor relevante sira seluk.&#8221;<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">ADTL rekomenda atu utiliza dokumentu Planu Asaun Nasional Defisi\u00e9nsia 2021-2030 hanesan baze ba deze\u00f1u planu programa no orsamentu kada tinan hodi konkretiza komitmentu Governu hodi implementa politika hirak ne&#8217;eb\u00e9 vigor ona iha Timor-Leste hanesan Planu Asaun Nasional Defisi\u00e9nsia, Politika nasional edukasaun inkluzivu, estratejia nasional ba sa\u00fade mental, dekretu governu ba asesibilidade, konvensaun ONU ba direitu ema ho defis\u00e9nsia no seluk tan liu husi alokasaun rekursu hodi implementa.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>&#8220;Husu atu halo konsultasaun ho organizasaun defisi\u00e9nsia ba elebarasaun planu, programa no orsamentu kada tinan molok hetan aprovasaun, apresiasaun no promulgasaun, atu fiskaliza ba baze legais sira iha Timor-Leste hodi hatan ba rekejitus konvensaun ONU nian ba direitu ema ho defis\u00e9nsia. Ba Minist\u00e9riu Obras P\u00fablika no Minist\u00e9iru sira seluk atu garante kontrusaun foun hotu tenke asegura asesibilidade f\u00edziku nune&#8217;e ema ho defisi\u00e9nsia bele asesu ho di&#8217;ak ba edifisiu, estrada no fatin publiku sira seluk. Parlamentu Nasional atu kontinua monitoriza no fiskaliza atividade governu nian ne&#8217;eb\u00e9 iha relasaun ho asuntu defisiensia liu-liu implementasaun PAN defis\u00e9nsia no Konvensaun ONU ba direitu ema ho defisi\u00e9nsia.&#8221;<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Reportajen Joanina Casamiro Asosiasaun Difisi\u00e9nsia Timor-Leste (ADTL) husu governu tenke prioritiza asuntu inkluzaun ba ema ho defisi\u00e9nsia iha prosesu desenvolvimentu nasional, no husu governu deze\u00f1a programa no orsamentu kada tinan tuir Planu Asaun Nasional Defisi\u00e9nsia 2021 to&#8217;o 2030. Iha konfer\u00e9nsia imprensa porta-vos ADTL, Jacinta Ana Paula da Costa Freitas, hateten, sira hamutuk ho ekipa programa [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":16929,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"amp_status":"","footnotes":""},"categories":[63],"tags":[],"class_list":["post-16928","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-notisia"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/16928","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=16928"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/16928\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":16930,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/16928\/revisions\/16930"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media\/16929"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=16928"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=16928"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=16928"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}