{"id":17110,"date":"2023-09-08T09:28:21","date_gmt":"2023-09-08T00:28:21","guid":{"rendered":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/?p=17110"},"modified":"2023-09-08T09:28:23","modified_gmt":"2023-09-08T00:28:23","slug":"postu-saude-tibar-rejista-moras-ispa-2399-no-diarreia-nain-273-miranda-hau-hetan-mear-ran-tanba-lixu-tibar","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/2023\/09\/08\/postu-saude-tibar-rejista-moras-ispa-2399-no-diarreia-nain-273-miranda-hau-hetan-mear-ran-tanba-lixu-tibar\/","title":{"rendered":"Postu Saude Tibar Rejista Moras Ispa 2399 no Diarreia nain 273, Miranda: Ha&#8217;u Hetan Me&#8217;ar Ran Tanba Lixu Tibar"},"content":{"rendered":"\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong><em>Reportajen Adroaldo \u201cSaretukau\u201d<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Komunidade Suku Tibar maioria afeta moras ISPA, diareia kauza hosi lixu Tibar. Komunidade aldeia Fatunia, Suku Tibar, Miranda Santos Cruz, mak hela besik lixeiru Tibar konfesa durante ne\u2019e sira afeta maka\u2019as hosi lixu, rai rahun to\u2019o hetan moras.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u201c<em>Lixu ne\u2019e dois, lalar mos barak, hotu estrada ne\u2019e, ami hanesan fa\u2019an keos hanesan ne\u2019e, dala ruma ami loke ida tanba rai-rahun barak. Henesan moras kabun moras sira ne\u2019e tanba lalar, balu hetan me\u2019ar ran, termasuk ha\u2019u hotu hetan me\u2019ar ran halo tramentu iha Klibur Domin, tanba lixu nia suar ne\u2019e.\u201d<\/em> nia dehan ba Neon Metin iha nia hela Fatin Fatunia, 04\/09.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Durante ne\u2019e sira sofre tebes ho lixeiru Tibar ne\u2019e maib\u00e9 agora ne\u2019e sente di\u2019ak ona tanba kompa\u00f1ia CHEC halo kontrolu, poluisaun ar hah\u00fa menus hosi ema sunu lixu sira, lalar balu mos menus ona.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>\u201cLokraik kuandu sunu ne\u2019e suar ne\u2019e taka tomak los ami, agora sente di\u2019ak, suar ne\u2019e laiha, lalar ne\u2019e nafatin, rai rahun estrada ne\u2019e mos nafatin. Tempu udan lalar barak liu, rai nakaras, li\u2019ur ami la tuur ona, tanba udan ne\u2019e balu sunu, udan mai suar taka tomak tiha ami, ami Tibar ne\u2019e hotu kedas. Bailoro lalar ladun maib\u00e9 lalar ho rai-rahun ne\u2019e nafatin de\u2019it.\u201d<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u201cAmi nia hakarak estrada ne\u2019e governu bele hanoin ba, tanba lixu iha Dili laran ne\u2019e mai hotu iha ne\u2019e, hotu estrada ne\u2019e hanesan ne\u2019e hela, ami hansa buka moris kios henesan ne\u2019e, meiu-dia ami tuur la tahan ida, di\u2019ak ida taka tiha de\u2019it, hotu ita moris ho kredit, ita taka tiha, to\u2019o fulan ita estor ema nia osan atu lori sa\u00edda, se ita taka loos de\u2019it, ne\u2019eb\u00e9 ami husu mak ne\u2019e estrada ne\u2019e de\u2019it, tanba rai rahun ami labele ida, dala ruma ami hola fali oli fo\u2019er hodi fakar, rega ba hodi rai rahun ne\u2019e menus ami hodi tuur netik.\u201d Nia husu ba governu.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"576\" src=\"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-content\/uploads\/2023\/09\/DSC09881-1-1024x576.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-17111\" srcset=\"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-content\/uploads\/2023\/09\/DSC09881-1-1024x576.jpg 1024w, https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-content\/uploads\/2023\/09\/DSC09881-1-300x169.jpg 300w, https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-content\/uploads\/2023\/09\/DSC09881-1-768x432.jpg 768w, https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-content\/uploads\/2023\/09\/DSC09881-1-1536x864.jpg 1536w, https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-content\/uploads\/2023\/09\/DSC09881-1-2048x1152.jpg 2048w, https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-content\/uploads\/2023\/09\/DSC09881-1-746x420.jpg 746w, https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-content\/uploads\/2023\/09\/DSC09881-1-640x360.jpg 640w, https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-content\/uploads\/2023\/09\/DSC09881-1-681x383.jpg 681w\" sizes=\"auto, (max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><figcaption><em>Olinda Soares, komunidade hela iha Tibar, hetan impaktu husi Lixu. [Foto: Adro | 08.09.2023]<\/em><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nune\u2019e komunidade Olinda Soares, Aldeia Lihu-Bualelo, Suku Tibar, katak <em>\u201cami hela iha ne\u2019e 30 tahun ona, impaktu ba ami hanesan tempu moras, moras duni, la\u2019os dehan tanba lixu ita moras laiha, lixu ne\u2019e fo moris ba ema ferik, katuas, sira kbiit laek ne\u2019e. Ami husu de\u2019it ahi-suar ne\u2019e ho lalar ne\u2019e mak ami hodi dehan sente ladi\u2019ak, atu impaktu ami moras ka mate iha oi-tuan ne\u2019e laiha.\u201d<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nia akresenta katak, tempu sira sente moras mak sente, hanesan inus-been, me\u2019ar ka diareia, maib\u00e9 la\u2019os impaktu hosi lixu ne\u2019eb\u00e9 besik sira nia hela fatin. \u201cTempu dehan moras me\u2019ar, me\u2019ar duni, tempu isin-manas, isin-manas duni, iis boot karik ne\u2019e husi hun kedas, ami hela iha oi-tuan ne\u2019e nunka ida mak hetan moras iis boot.\u201d Nia reko\u00f1ese katak iha tempu udan sente iis, no dala ruma sunu lixu ahi suar, anin huu ba sira nia diresaun maib\u00e9 la\u2019os loro-loron.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Parte seluk Neon Metin halo entrevista ho pesoal sa\u00fade atu hatene impaktu hosi lixeiru Tibar ba komunidade. Ba Neon Metin Enfermeira Fernanda da Silva Concei\u00e7\u00e3o iha Postu Sa\u00fade (PS) Tibar, relata \u201ciha ne\u2019e dala barak impaktu lixu Tibar nian, dala barak liu halai ba moras ISPA, Inspesaun Respirat\u00f3riu Aguda, dala barak liu ba labarik ki\u2019ik, mais ema boot mos iha, tanba iha komunidade barak hela besik iha \u00e1rea lixieru ne\u2019eba, tanba wainhira ema sunu lixu ne\u2019e barak, iha lixu oi-oin de\u2019it, iha lixu maran, lixu bokon, lixu frasku, sunu iha ne\u2019eba entaun halo ona poluisaun, iha ne\u2019eba nia sai hosi suar.\u201d<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>\u201cDala barak pasiente inan-aman sira hodi oan mai konsulta iha ne\u2019e, sempre keluhan dehan impaktu hosi lixu, tanba lor-loron kuaze lixu ne\u2019e ema sunu hela de\u2019it, ahi suar ne\u2019e sempre to\u2019o sira. Balu iha kruzamentu bundaran, dala barak sira hodi labarik ki\u2019ik mai iha ne\u2019e sempre dehan, suar hosi sunu lixu ne\u2019e, halo sira nia oan dala barak moras me\u2019ar, dada iis araska, toba ladi\u2019ak ne\u2019e tanba lixu. Ema boot mos kuaze iha hotu, maske ita ema boot mais ita la aguenta ho buat seluk tama mai ita nia isin.\u201d <\/em>Dehan Enfermeira Fernanda, 04\/09.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Impaktu hosi lixu ne\u2019e kauza primeiru mak ISPA, bele halai oi-tuan ba pneumonia, balun bele hamosu mos kabun moras tanba lalar, komunidade barak hela besik kedas iha ne\u2019eba, lalar barak sira kaer fo\u2019er no sira han la kontrola bele hetan moras.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Tuir dadus hosi Postu Sa\u00fade Tibar ne\u2019eb\u00e9 Neon Metin asesu total moras ISPA hamutuk 2399 (feto 1194 no mane 1205) hosi labarik idade 1 to\u2019o 14. Tuir fali mak moras diareira ka tee been hamutuk 273 (feto 150 no mane 123) hosi labarik idade 1 to\u2019o 14. Dadus ISPA no diareia ne\u2019e reijstu iha tinan 2023 hosi fulan janeiru to\u2019o agostu.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nune\u2019e mos M\u00e9diku Jeral Centro Sa\u00fade Formosa, Casamiro da Costa hatete, \u201ckonab\u00e1 impaktu iha lixu, liu-liu iha Tibar, liu-liu ba komunidade sira ne\u2019eb\u00e9 hela besik iha Tibar, ni-nia impaktu mak ne\u2019e, liu-liu bele hetan moras respirat\u00f3riu hanesan inus-been, dala ruma hal me\u2019ar bebeik, bele mos nia komplikasaun halo pneumonia, ema ne\u2019eb\u00e9 ho Asma Bronkial bele moras krize liu-tan.\u201d<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>\u201cLor-loron lixu ne\u2019e iis, ema bele sunu tan iha ne\u2019eba, entaun ahi suar sa\u2019e sira bele, tanba pertukaran gas ladi\u2019ak, oksij\u00e9niu ladi\u2019ak, dala ruma ambiente laidi\u2019ak, kaundu hetan moras respirat\u00f3riu ne\u2019e bebeik ona komplika ba hetan pneumonia, moras kr\u00f3nika pulmaun ninian, Asma.\u201d<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Husi lixu ne\u2019eb\u00e9 iis, fo impaktu ba ferik-katuas no labariks sira. <em>\u201cSira ne\u2019eb\u00e9 idade avansada ne\u2019e sira nia imunidade ne\u2019e tuun, fasil para atu hetan moras lalais ho labarik ki\u2019ik-oan tanba sira imunidade ladun di\u2019ak, nutrisaun ladun di\u2019ak direitamente kaer lixu, kaer buat iis sira, entaun sira ne\u2019e vulner\u00e1vel liu atu hetan moras lalais.\u201d<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Reportajen Adroaldo \u201cSaretukau\u201d Komunidade Suku Tibar maioria afeta moras ISPA, diareia kauza hosi lixu Tibar. Komunidade aldeia Fatunia, Suku Tibar, Miranda Santos Cruz, mak hela besik lixeiru Tibar konfesa durante ne\u2019e sira afeta maka\u2019as hosi lixu, rai rahun to\u2019o hetan moras. \u201cLixu ne\u2019e dois, lalar mos barak, hotu estrada ne\u2019e, ami hanesan fa\u2019an keos hanesan [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":17112,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"amp_status":"","footnotes":""},"categories":[29],"tags":[],"class_list":["post-17110","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-meio-ambiente"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/17110","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=17110"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/17110\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":17113,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/17110\/revisions\/17113"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media\/17112"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=17110"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=17110"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=17110"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}