{"id":1731,"date":"2020-01-23T23:54:04","date_gmt":"2020-01-23T23:54:04","guid":{"rendered":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/?p=1731"},"modified":"2020-01-23T23:54:04","modified_gmt":"2020-01-23T23:54:04","slug":"inundasaun-tasi-tolu-xefe-suku-madohi-husu-ministeriu-kompetente-iha-planu-ba-dezenvolvimentu-antisipa-duke-remediar","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/2020\/01\/23\/inundasaun-tasi-tolu-xefe-suku-madohi-husu-ministeriu-kompetente-iha-planu-ba-dezenvolvimentu-antisipa-duke-remediar\/","title":{"rendered":"Inundasaun Tasi Tolu, X\u00e9fe Suku Madohi Husu Minist\u00e9riu Kompetente, Iha Planu ba Dezenvolvimentu, Antisipa Duke Remediar"},"content":{"rendered":"<p><em><strong>Reportajen Adroaldo &#8220;Serutukau&#8221; Almeida<\/strong><\/em><\/p>\n<p>\u201cBa ita nia governante ka ita nia minist\u00e9riu kompetente sira, kuandu iha planu ba dezenvolvimentu ne\u2019e, presija antisipa antes duke remediar hanesan akontese da-dauk,\u201d Xefe Suco Madohi, Bernadino de Cristo Fereira esplika.<\/p>\n<p>Bernadino mos expresa ninia sientementu tauk ba situasaun ne\u2019e. Nia konta tuir ninia esforsu sira hodi husu ajuda ba governo no kompania. Nia mos lamenta ho hahalok destruidu komunidade nian.<\/p>\n<p>\u201cAkontesimentu ne\u2019e ita haree nia konseku\u00e9nsia ita ta\u2019uk tebe-tebes, tanba antes de hah\u00fa projetu ne\u2019eb\u00e1 ne\u2019e, hanesan dever ida ha\u2019u f\u00f3 hatene antes, tantu debate governu nian, ha\u2019u hasoru direitamente ho kompa\u00f1ia oins\u00e1 mak kompa\u00f1ia ho governu sira loke hela espasu ida ba bee dalan. Agora ita nia komunidade triste hanesan ne\u2019e,\u201d Bernadino haktuir ba jornalista neonmetin.info iha fatin inundasaun, Tasi Tolu, 23\/01.<\/p>\n<p>Nia observa katak tinan-tinan akontese, aldeia rua mak risku liu. Aldeia ida ne\u2019e mak todan liu, tuir aldeia roz\u00e1riu. Aldeia hotu-hotu risku maib\u00e9 ladun forte. Todan liu la signifika katak, ita la iha meius mak todan lae, tanba ita nia destruidu.<\/p>\n<p>\u201cMomentu ne\u2019e ita prevene katak, udan tuun mai karik bee halai oins\u00e1. Parte seluk m\u00f3s ita ko\u2019alia ambiente sa\u00fade en relasun ho seluk. Ne\u2019eb\u00e9 presiza ba oin ne\u2019e, liu-liu ba ita nia governante ka ita nia Minist\u00e9riu kompetente sira, kuandu iha planu ba dezenvolvimentu ne\u2019e, presiza antisipa antes duke remediar hanesan akontese da-dauk,\u201d Bernadino lamenta.<\/p>\n<p>Sekret\u00e1riu de Estadu Protesaun Sivil, Alexandrinho Ara\u00fajo esplika katak iha tempu akontese nia t\u00e9kniku sira sei foti dadus. Maib\u00e9 aldeia ida ne\u2019e kuaze bee nakonum, s\u00f3 dadus serteza ne\u2019e Xefe Aldeia ho Xefe Suku mak hatene, maib\u00e9 atu dehan ne\u2019e atus ba leten mak afeita.<\/p>\n<p>\u201cPrimieru povu sira mak afetadu ba dezastre ida ne\u2019e, ita buka meius para halo evakuasaun ba fatin seguru. Segundu foti lista sira hotu nian. Depois ita apoiu emerj\u00e9nsia hanesan ai-han ho buat sira seluk no importante muda tiha sira ba mahon,\u201d Alexandrinho esplika.<\/p>\n<p>Hosi horiseik kuaze fam\u00edlia 40 mak muda ona ba sentru evakuasaun iha Komoro. Amu p\u00e1roku Komoro prontu simu evakuasaun ba iha ne\u2019eb\u00e1.<\/p>\n<p>Sekretariu Estado ne\u2019e mos hatete katak, \u201cMaib\u00e9 konforme povu sira nia konsi\u00e9nsia, balu hakarak muda no balu ami tenki ser muda obrigat\u00f3riu. Tanba ita haree orsida kala bele udan, loraik bele udan. Entaun ita tenki iha prevensaun agora, tanba ne\u2019e bombeirus sira ami avizu para hodi sira hotu evakua no ami kontaktu ho pol\u00edsia sira atu estenbai iha ne\u2019e.\u201d<\/p>\n<p>Problema boot ita hasoru mak bee, entaun ita kopera ho Obras P\u00fablikas, agora sira servisu da-dauk, oins\u00e1 ke\u2019e tiha bee dalan hodi normaliza tiha bee ne\u2019e.<\/p>\n<p>Horiseik ekipamentu bombeirus m\u00f3s limitadu, maib\u00e9 ami paoiu m\u00e1ksimu, bombeirus, dezastre natural ho Protesaun Sivil tomak tun. Sa\u00edda mak ita iha mak Bero boraxa, para atu ajuda ita nia inan feton sira, oan sira no sira ne\u2019eb\u00e9 iha bee laran sai mai hodi lori ba fatin ne\u2019eb\u00e9 seguru.<\/p>\n<p>Alexandrinho mos esplika katak, \u201cApoiu primeiru emerj\u00e9nsia hanesan bai-bain, segundu iha ai-han direita hosi Minist\u00e9riu balun ne\u2019eb\u00e9 prepra hela hahan, hosi Sekret\u00e1ria Estadu Igualdade no Inkluzaun. Vise Mnistra Sa\u00fade mos mai direita haree fatin ne\u2019e, tanba situasaun sira hanesan ne\u2019e iha m\u00f3s ema moras, entaun ita kopera, au mezmu tempu Ministru Estatal atu kopera ho autoridade lokal sira, para atu bele f\u00f3 dadus sira, para atu bele f\u00f3 dadus sira karik afetadu balun ita bele haluha.\u201d<\/p>\n<p>Rosa Madeira Barreto, membru komunidade afetada BTN 3, Tasi Tolu, konta tuir oinsa bee nakonun no tama ba sira nia uma. Nia mos dehan katak antes situasaun ne\u2019e akontese Xefe Suku mai haree bee lao fatin la iha maibe la halo buat ida.<\/p>\n<p>\u201cIha kalan ne\u2019e ami sente labele ona, bee sa\u2019e tiha to\u2019o ami nia kakorok, sorti ami sai selae karik ami mate. Udan mai primeiru ne\u2019e ami seidauk sai. Kalan ne\u2019e udan mai la para entaun bee sa\u2019e ona. Kalan boot ami toba kala tuku 2 hanesan ne\u2019e, bee tama to\u2019o ami nia fatin, bee sa\u2019e to\u2019o tiha ami nia kulsaun, entaun ami tenki sai,\u201d Rosa konta tuir.<\/p>\n<p>\u201cAmi nia sasan uma laran, bikan, kanuru ropa ho sasan uma laran seluk bee lori hotu. Ami mak sai de\u2019it, ami la aproveita buat ida, ami sai ho pasta ho dokumentu de\u2019it, buat seluk la hasai,\u201d Rosa hatutan ho triste.<\/p>\n<p>Rosa mos expresa nia satiadu ba autoridade komunitaria tanba la tau atensaun ba bee lao fatin.<\/p>\n<p>\u201cFatin ne\u2019e uluk xefe suku mai haree dunik maib\u00e9 ladun interese ida. Atu mai ke\u2019e kanu ka halo valeta m\u00f3s la iha. Sira mai haree de\u2019it mak ne\u2019e ona la halo buat ida. Ami povu mak tinan-tinan terus ba bee ne\u2019e nafatin. X\u00e9fe suku sira la dun interese povu sira ida, ne\u2019e mak ami terus nafatin ho udan boot,\u201d Rosa expresa.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Reportajen Adroaldo &#8220;Serutukau&#8221; Almeida \u201cBa ita nia governante ka ita nia minist\u00e9riu kompetente sira, kuandu iha planu ba dezenvolvimentu ne\u2019e, presija antisipa antes duke remediar hanesan akontese da-dauk,\u201d Xefe Suco Madohi, Bernadino de Cristo Fereira esplika. Bernadino mos expresa ninia sientementu tauk ba situasaun ne\u2019e. Nia konta tuir ninia esforsu sira hodi husu ajuda ba [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":1732,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"amp_status":"","footnotes":""},"categories":[29,63],"tags":[],"class_list":["post-1731","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-meio-ambiente","category-notisia"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1731","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1731"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1731\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1733,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1731\/revisions\/1733"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1732"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1731"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1731"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1731"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}