{"id":17622,"date":"2023-11-29T22:24:06","date_gmt":"2023-11-29T13:24:06","guid":{"rendered":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/?p=17622"},"modified":"2023-11-29T22:24:09","modified_gmt":"2023-11-29T13:24:09","slug":"observasaun-hosi-fundasaun-mahein-kona-ba-eleisaun-lideransa-komunitaria-tinan-2023","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/2023\/11\/29\/observasaun-hosi-fundasaun-mahein-kona-ba-eleisaun-lideransa-komunitaria-tinan-2023\/","title":{"rendered":"Observasaun hosi Fundasaun Mahein kona-b\u00e1 Eleisaun Lideransa Komunitaria tinan 2023"},"content":{"rendered":"\n<p><strong><em>Hakerek nain Ekipa Fundasaun Mahein<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Iha relat\u00f3riu ida ne\u2019e, deskreve rezultadu monitorizasaun hosi Fundasaun Mahein (FM) kona-b\u00e1 eleisaun ba lideransa komunitaria per\u00edodu 2023-2030 ne\u2019eb\u00e9 preimeira volta hala\u2019o iha loron 28 Outubru 2023 iha Suku 442 no segunda-volta hala\u2019o iha loron 13 Novemrbu 2023. FM hetan kredensial hosi Sekretariadu Tekniku Administrasaun Eleitoral (STAE) hodi halo monitorizasaun durante periodu eleisaun lideransa komunitaria. FM hala\u2019o observasaun iha munisipiu sira hanesan Baucau, Bobonaro, Covalima, Dili no Viqueque.<\/p>\n\n\n\n<p>Relat\u00f3riu observasaun ida ne\u2019e konsentra iha difikuldade no irregularidade sira ne\u2019eb\u00e9 akontese durante eleisaun lideransa suku hanesan tuir mai ne\u2019e.<\/p>\n\n\n\n<p><em>Votasaun la tuir oras<\/em> \u2013 iha sentru votasaun ne\u2019eb\u00e9 FM observa nota sentru votasaun votantes sira f\u00f3 nia votos to\u2019o kalan bo\u2019ot. Ida ne\u2019e akontese tamb\u00e1 menus ofisial sira STAE nian no la atende prosesu eleisaun tuir regras ne\u2019eb\u00e9 estabelese kona-ba prosedimentu eleisaun nian.<\/p>\n\n\n\n<p><em>Populasaun sira la vota<\/em> \u2013 ida ne\u2019e akontese tamba distansia sentru votasaun ne\u2019eb\u00e9 dook halo komunidade balun la f\u00f3 nia votus iha eleisaun lideransa komunitaria. Ezemplu akontese iha Suku Tapo\/Memo, Maliana, populasaun balu la konsege f\u00f3 nia votus tamb\u00e1 hela dook hosi sentru votasaun nian.<\/p>\n\n\n\n<p><em>Menus pessoal seguransa<\/em> \u2013 FM mos rejista katak menus pessoais PNTL iha sentru votasaun sira. Liu-liu iha \u00e1rea risku sira ba viol\u00eansia, tamb\u00e1 mosu provokasaun entre apoiante kandidatu Xefe Suku no Xefe Aldeia sira, membru PNTL konsetra deit hodi assegura material sensetivu sira duke atende provokasaun entre apoiante sira.<\/p>\n\n\n\n<p><em>La iha lista eleitor sira nian<\/em> \u2013 oficial sira hosi STAE nian simu votantnte nia kartau eleitor no hakerek fila-fali ho liman iha lista votantes nian. Nune\u2019e iha suku balu populasaun sira vota to\u2019o iha kalan bo\u2019ot hanesan akontese iha suku Bahu munisipiu Baucau, suku Comoro munisipiu Dili.<\/p>\n\n\n\n<p><em>Menus kavina no urna votu nian<\/em> \u2013 material ba eleisaun la sufisiente hanesan kavina votu ida, urna ida tau hamutuk deit buletin xefe suku, xefe aldeia no delegadu nian hamutuk iha fatin ida deit no tinta la iha. La iha ekipamentu hanesan lapijeira ka pregu ne\u2019eb\u00e9 utiliza hodi marka iha buletin votu. Nune\u2019e votante balun les kuak deit buletin votus, ezemplu akontese iha suku Bahu-Baucau Vila.<\/p>\n\n\n\n<p><em>Sentru votasaun la asesivel ba ema ho difisiente no vulner\u00e1vel sira<\/em> \u2013 iha sentru votasaun balu ami nota katak la asesivel ba ema ho difisiente, idozu sira nomos inan isin rua sira. Nune\u2019e difikulta sira f\u00f3 nia votus ba eleisaun lideransa komunitaria, hanesan ami nota iha suku Bairo Pite, Dili.<\/p>\n\n\n\n<p><em>Kartaun eleitor duobru<\/em> \u2013 ami mos rejista populasaun balu lori kartaun liu hosi ida ka lori kartaun eleitoral tolu no vota dala-tolu. Ofisial STAE la rejista akontesimentu sira ne\u2019e, tamb\u00e1 la iha lista ba eleitor sira nomos la iha tinta.<\/p>\n\n\n\n<p><em>Menus ofisial STAE nian<\/em> \u2013 ho menus ofisial STAE nian, nune\u2019e ladun tau matan didiak ba urna votu nian tanba iha votante balun maka koko atu hatama liman ba urna laran. Nune\u2019e mos la kontrola prosesu tomak eleisaun lideransa komunitaria nian. Inklui iha eleisaun xefe aldeia nian, iha prosesu simu dokumentu xefe aldeia no delegadu sira nian, buletin votu la tau karimbu antes f\u00f3 ba votante sira.<\/p>\n\n\n\n<p><em>Rezultadu votasaun igual<\/em> \u2013 iha eleisaun xefe aldeia nian, FM nota iha munisipiu Viqueque iha segundu volta nian kandidatu xefe aldeia ne\u2019eb\u00e9 tama ba segundu volta no rezultadu votu hanesan. Nune\u2019e sira lori rezultadu ida ne\u2019e aprezenta ba meja maib\u00e9 la iha solusaun no autoridade lokal sira halo dialogu no f\u00f3 deit ba kandidatu ida sai hanesan xefe aldeia, la liu hosi eleisaun.<\/p>\n\n\n\n<p><em>Viol\u00eansia durante eleisaun lideransa suku<\/em> \u2013 FM mos rejista iha munisipiu Viqueque akontese viol\u00eansia entre apoiante kandidatu xefe suku nian ne\u2019eb\u00e9 akontese iha Postu Administrativu Uatolari no Viqueque Vila. Nune\u2019e mos rezulta xefe suku eleitu ida nia uma hetan sunu hosi apoiante kandidatu seluk ne\u2019eb\u00e9 lakon iha eleisaun segunda volta.<\/p>\n\n\n\n<p><em>Influ\u00eansia hosi grupu arte-marsiais<\/em> \u2013 FM observa mos katak konflitu entre interese grupu arte-marsiais durante per\u00edodu eleisaun lideransa komunitaria. Nune\u2019e mos kadidatu balun utiliza arte-marsiais hodi halo presaun oin-oin hasoru komunidade sira hodi f\u00f3 votu ba ninia kandidatura.<\/p>\n\n\n\n<p>FM konklui katak iha eleisaun lideransa komunitaria aleinde difikuldade sira ne\u2019eb\u00e9 ofisiais STAE no PNTL hasoru maibe iha mos irregularidade balu ne\u2019eb\u00e9 akontese durante eleisaun ne\u2019e nian. Maske nune\u2019e, eleisaun ba lideransa komunitaria iha Suku 442 la\u2019o ho susesu. Ho ida ne\u2019e FM rekomenda iha eleisaun sira tuir mai:<\/p>\n\n\n\n<ol class=\"wp-block-list\" start=\"1\">\n<li>Governu liu hosi Minist\u00e9riu Administrasaun Estatal no STAE tenke hadi\u2019a no moderniza sistema eleisaun suku nian ho apoiu ekipamentu nesesariu sira eleisaun nian. Nune\u2019e mos iha futuru tenke aumenta no f\u00f3 treinamentu ba ofisiais sira eleisaun nian hodi kompriende didi\u2019ak prosesu eleisaun.<\/li>\n\n\n\n<li>Aumenta pesoal seguransa ba sentru votasaun sira ne\u2019eb\u00e9 identifika nu\u2019udar fatin risku ba konflitu iha periodu eleisaun.<\/li>\n<\/ol>\n\n\n\n<p><\/p>\n\n\n\n<p><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Hakerek nain Ekipa Fundasaun Mahein Iha relat\u00f3riu ida ne\u2019e, deskreve rezultadu monitorizasaun hosi Fundasaun Mahein (FM) kona-b\u00e1 eleisaun ba lideransa komunitaria per\u00edodu 2023-2030 ne\u2019eb\u00e9 preimeira volta hala\u2019o iha loron 28 Outubru 2023 iha Suku 442 no segunda-volta hala\u2019o iha loron 13 Novemrbu 2023. FM hetan kredensial hosi Sekretariadu Tekniku Administrasaun Eleitoral (STAE) hodi halo monitorizasaun [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":17623,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"amp_status":"","footnotes":""},"categories":[60],"tags":[],"class_list":["post-17622","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-analisa"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/17622","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=17622"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/17622\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":17624,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/17622\/revisions\/17624"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media\/17623"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=17622"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=17622"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=17622"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}