{"id":17686,"date":"2023-12-11T13:04:49","date_gmt":"2023-12-11T04:04:49","guid":{"rendered":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/?p=17686"},"modified":"2023-12-11T13:22:04","modified_gmt":"2023-12-11T04:22:04","slug":"civicus-monitor-timor-leste-pais-neebe-livre-liu-iha-sudeste-aziatiku","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/2023\/12\/11\/civicus-monitor-timor-leste-pais-neebe-livre-liu-iha-sudeste-aziatiku\/","title":{"rendered":"CIVICUS Monitor: Timor-Leste Pa\u00eds Ne\u2019eb\u00e9 Livre Liu Iha Sudeste-Azi\u00e1tiku"},"content":{"rendered":"\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong><em>Reportajen Zevonia Vieira <\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">CIVICUS Monitor an\u00fansia relat\u00f3riu foun iha Kuarta-feira, ne\u2019eb\u00e9 atualiza ka hasae Timor-Leste ninia espasu s\u00edviku ba \u201chaklot\u201d iha sira ninia klasifikasaun anual nu\u2019udar reko\u00f1esementu ba pa\u00eds ninia respeitu ba liberdade fundamental sira. Timor-Leste nu\u2019udar pa\u00eds ida ho ezemplu raru iha ne\u2019eb\u00e9 sidadaun sira ninia direitu haluan liut\u00e1n la\u2019os diminui ka hamenus.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Liuhusi relatoriu ne&#8217;ebe Neon Metin asesu husi CIVICUS konaba People Power Under Attack 2023, elabora ho detalla kondisaun espasu s\u00edviku iha nasaun no teritoria hamutuk 198. Iha Timor-Leste, konklui katak jornalista sira konsege ka bele halo reportajem ho livre sein presaun iha tinan 2023. Nune\u2019e m\u00f3s la iha relat\u00f3riu ruma kona-ba restrisaun ba reuniaun p\u00fablika sira durante eleisaun jeral, iha fulan Maiu, mesmu iha lei ne\u2019eb\u00e9 permite intervensaun husi governante sira. Liut\u00e1n, prosesu eleitoral ne\u2019e rasik nakloke no pluralista tanba iha partidu politiku hamutuk 17 ne\u2019eb\u00e9 reprezenta\/kompete iha eleisaun ne\u2019e.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">&#8220;Timor-Leste halo buat loos,\u201d dehan Josef Benedict, pesikizador CIVICUS ba Asia-Pacific CIVICUS. \u201cNasaun Sudeste-Azi\u00e1tiku sira seluk ne\u2019eb\u00e9 limita sidadaun sira ninia direitu atu organiza, ko\u2019alia no protesta tenke banati tuir sira ninia vizi\u00f1u Timor-Leste.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">CIVICUS Monitor klasifika nasaun ida-idak ninia kondisaun espasu s\u00edviku bazeia ba dadus rekollidu durante tinan tomak husi ativista sosiedade sivil, ekipa peskizador baze-rejional, indise direitu umanus internasional no peritu interna husi Monitor rasik. Dadus sira husi fontes diferente haat ne\u2019e hafoin kombina hamutuk atu atribui klasifikasaun kada nasaun nu\u2019udar pa\u00eds \u2018aberta(terbuka),\u2019 \u2018restritu(menyempit)\u2019, \u2018obstru\u00edda(terhalang),\u2019 reprimidu(tertekan)\u2019, ka \u2018feixadu(tertutup).\u2019<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Timor-Leste\u2019s nia estatutu atualizadu husi pozisaun \u2018obstru\u00edda\u2019 ba restritu,\u2019 koloka Timor iha nivel ida hanesan ho Australia, Fran\u00e7a, Japaun no Estadus Unidos America, iha ne\u2019eb\u00e9 liberdade reuniaun, asosiasaun no espresaun permite, mesmu dalaruma iha violasaun ba direitu hirak ne\u2019e.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Atualizasaun ne\u2019e atraza ona tempu naruk. Depoisde independensia 2002, pa\u00eds ne\u2019e halo progresu lubuk ida kona-ba respeitu ba direitu umanus hafoin trajedia ka dezastra umanidade durante okupasaun Indonezia nian. Ho ambiente propriu ne\u2019eb\u00e9 permite sosiedade sivil no la iha violasaun signfikativu aumenta liutan klasifikasaun Timor-Leste nian.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>\u201cNu\u2019udar nasaun joven, Timor-Leste halo ona pasu boot atu asegura ativista sosiedade sivil no media ka jurnalista sira halo sira ninia knaar, dehan Benedict. Atualizasaun ne\u2019e nu\u2019udar razaun atu selebra\/festeza oinsa Timor-Leste halo mudansa boot.\u201d<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Progresu ne\u2019eb\u00e9 Timor-Leste atinze ne\u2019e impresionante liu kompara ho situasaun espasu s\u00edviku pa\u00eds iha Sudeste-Azi\u00e1tiku sira seluk. CIVICUS Monitor avalia pa\u00eds rejional ualu \u2013 Brunei, Cambodia, Laos, Myanmar, Filifina, Singapura, Tailandia no Vietnam nu\u2019udar \u2018reprimidu\u2019 ka \u2018feixadu\u2019 nu\u2019udar pa\u00eds sira ne\u2019eb\u00e9 ninia liberdade hetan kontrolu makaas liu. Sira seluk hanesan Malazia no Indonezia klasifika nu\u2019udar \u2018obstru\u00eddu\u2019 signifika katak dalabarak autoridade sira impede sosiedade atu goja sira nia direitu ho kompletu.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Globalmente, Timor-Leste hasoru trend ka tendensia ne\u2019eb\u00e9 terr\u00edvel. Iha tinan ne\u2019e, CIVICUS Monitor deskobre katak kuaze um-tersu husi ema, ka 30,6% husi ninia populasaun hela iha pa\u00eds sira \u2018feixadu\u2019 ne\u2019eb\u00e9 restritivu teb-tebes. Ne\u2019e pursentajem ida ne\u2019eb\u00e9 aas liu iha pa\u00eds \u2018feixadu\u2019 desde CIVICUS Monitor ninia relatoriu dahuluk iha 2018.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Entertantu, iha deit pursentu 2.1% husi populasaun global mak moris iha pais \u2018abertu\u2019 iha ne\u2019eb\u00ea espasu s\u00edviku la\u2019os deit livre maib\u00e9 protezidu, pursentajem kiik liu desde 2018. Iha jeral, estatistika hirak ne\u2019e hutudu katak mundu ne\u2019e iha krize nia laran.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>\u201cAmi sai sasin ba represaun global ne\u2019eb\u00e9 nunka akontese antes iha espasu s\u00edviku,\u201d dehan Marianna Balalba Barreto, xefe-peskizadora CIVICUS Monitor. \u201cTimor-Leste nu\u2019udar nutisia diak ne\u2019eb\u00e9 ladun akontese.\u201d<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nafatin, Timor-Leste sei halo barak liu. Governu tenke revee ninia Lei Media atu ali\u00f1a ho padraun internasional no altera ninia Lei Demonstrasaun no Liberdade Asemblea atu kumpri plenamente direitu ba reuniaun pasifika. Lejislador sira m\u00f3s la bele introdus lejislasaun ne\u2019eb\u00e9 bandu ka halo restrisaun ba espresaun \u2018offline\u2019 no \u2018online\u2019.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>\u201cSaida mak Timor-Leste halo ona ne\u2019e esepsional, espesialmente iha nivel rejiaun\u201d, dehan Benedict. \u201cMaib\u00e9 ami enkoraja lider pa\u00eds ne\u2019e atu kontinua proteze sidadaun sira ninia direitu ne\u2019eb\u00e9 konkista ho terus no todan oioin.\u201d<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><a href=\"https:\/\/web.civicus.org\/Embargoed6Dec2023GlobalFindings\">https:\/\/web.civicus.org\/Embargoed6Dec2023GlobalFindings<\/a><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Reportajen Zevonia Vieira CIVICUS Monitor an\u00fansia relat\u00f3riu foun iha Kuarta-feira, ne\u2019eb\u00e9 atualiza ka hasae Timor-Leste ninia espasu s\u00edviku ba \u201chaklot\u201d iha sira ninia klasifikasaun anual nu\u2019udar reko\u00f1esementu ba pa\u00eds ninia respeitu ba liberdade fundamental sira. Timor-Leste nu\u2019udar pa\u00eds ida ho ezemplu raru iha ne\u2019eb\u00e9 sidadaun sira ninia direitu haluan liut\u00e1n la\u2019os diminui ka hamenus. Liuhusi [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":17687,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"amp_status":"","footnotes":""},"categories":[63],"tags":[],"class_list":["post-17686","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-notisia"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/17686","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=17686"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/17686\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":17690,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/17686\/revisions\/17690"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media\/17687"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=17686"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=17686"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=17686"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}