{"id":17738,"date":"2023-12-19T22:27:08","date_gmt":"2023-12-19T13:27:08","guid":{"rendered":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/?p=17738"},"modified":"2023-12-19T22:30:19","modified_gmt":"2023-12-19T13:30:19","slug":"koligasaun-agrikultura-investe-boot-iha-setor-agrikultua-turizmu-no-peskas","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/2023\/12\/19\/koligasaun-agrikultura-investe-boot-iha-setor-agrikultua-turizmu-no-peskas\/","title":{"rendered":"Koligasaun Agrikultura Kontinua Ezije Investe Makaas Iha Setor Agrikultua, Turizmu no Peskas"},"content":{"rendered":"\n<p><strong><em>Reportajen David da Costa<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Rede Koligasaun Agrikultura Timor-Leste (KATL) husu &nbsp;ba Governu da IX no Parlamentu Nasional atu, Investe maka&#8217;as iha set\u00f3r produtivu sira hanesan agrikultura, turizmu, peskas no seluk tan, tanba realidade haktuir iha proposta OJE 2024, set\u00f3r produtivu kontinua la sai prioridade, maibe governu sei kontinua f\u00f3 prioridade boot liu ba set\u00f3r ind\u00fastria mina no gas hanesan Projetu Tasi Mane no Greater Sunrise.<\/p>\n\n\n\n<p>Portavos, Rede Koligasaun Agrikultura Timor-Leste (KATL), Lusia Da Costa, hateten, &nbsp;KATL hanesan rede ne&#8217;eb\u00e9 envolve agrikult\u00f3r, grupu ema ho defisi\u00e9nsia, set\u00f3r privadu, grupu feto no mane iha agrikultura, organizasaun juventude LGBTQI, grupu kooperativa, movimentu sosi\u00e1l, organizasaun sosiedade sivil no grupu sira seluk ne&#8217;eb\u00e9 iha interese atu tau matan ba asuntu mudansa klim\u00e1tika, feto no rai, sustentabilidade fisk\u00e1l, hodi kontinua f\u00f3 hanoin ba governu atu dezenvolve set\u00f3r agrikultura no promove ekonomia diversifikadu ne&#8217;eb\u00e9 sustent\u00e1vel no inkluzivu iha Timor-Leste.<\/p>\n\n\n\n<p>Tanba husi observasaun no analiza KATL nian katak to&#8217;o oras ne&#8217;e Timor-Leste seidauk hatudu dezempe\u00f1u signifikativu ba investimentu re\u00e1l iha set\u00f3r produtivu no set\u00f3r importante sira seluk atu bele sai baze hodi garante ekonomia Timor-Leste nian iha futuru oin mai. Iha proposta Orsamentu Jer\u00e1l Estadu 2024, governu halo investimentu boot iha set\u00f3r ekonomia, maib\u00e9 nafatin la hatudu investimentu ne&#8217;eb\u00e9 adekuadu iha set\u00f3r produtivu ida ne&#8217;eb\u00e9 konsidera importante.<\/p>\n\n\n\n<p>No iha proposta OJE tinan 2024 kontinua la hatudu pol\u00edtika konkretu oins\u00e1 buka dalan alternativu hodi diversifika ekonomia ida ne&#8217;eb\u00e9 reziliente no sustent\u00e1vel. Alokasaun orsamentu iha set\u00f3r agrikultura kada tinan kontinua laiha mudansa iha OJE tinan ida ne&#8217;e hetan de&#8217;it 2.1% husi total Orsamentu Jeral Estadu 2024. Alende ne&#8217;e Timor-Leste m\u00f3s konsidera hanesan Nasaun ida ne&#8217;eb\u00e9 vulneravel liu hodi hasoru mudansa klim\u00e1tika no falta kapasidade no rekursu ne&#8217;eb\u00e9 nato&#8217;on bainhira hasoru La Ni\u00f1a, El Ni\u0148o.<\/p>\n\n\n\n<p><em>&#8220;Dadus governu nian m\u00f3s hatudu katak problema kiak no in-seguransa ai-han, malnutrisaun des- igualdade sosi\u00e1l sei aas liu iha area rural sira ne&#8217;eb\u00e9 maioria povu moris hanesan agrikult\u00f3r. Ida ne&#8217;e tanba ita nia pol\u00edtika iha set\u00f3r agrikultura no m\u00f3s set\u00f3r seluk ne&#8217;eb\u00e9 liga ba sistema ai han, hanesan set\u00f3r infra-estrutura, kom\u00e9rsiu no sosi\u00e1l, la promove partisipasaun igu\u00e1l ema hotu nian no la inkluzivu, liu-liu ema ho defisi\u00e9nsia, feto, LGBTQI, no m\u00f3s foin-sa&#8217;e sira,&#8221;<\/em> dehan Portavos AKTL, Lucia, liuhusi Konfer\u00e9nsia Imprensa iha Media Center Haburas Fundasaun farol, Tersa 19\/12.<\/p>\n\n\n\n<p>Bazeia ba observasaun iha leten, KATL husu &nbsp;ba Governu da IX no Parlamentu Nasional atu, Investe maka&#8217;as iha set\u00f3r produtivu sira hanesan agrikultura, turizmu, peskas no seluk tan, tanba realidade haktuir iha proposta OJE 2024, set\u00f3r produtivu kontinua la sai prioridade, maibe governu sei kontinua f\u00f3 prioridade boot liu ba set\u00f3r ind\u00fastria mina no gas hanesan Projetu Tasi Mane no Greater Sunrise.<\/p>\n\n\n\n<p>Nia haktuir, Governu tenke dezenvolve infra-estrutura iha nivel Suku to&#8217;o Aldeia sira hodi haforsa komunidade sira nia rezili\u00e9nsia ba mudansa klim\u00e1tika, liu husi harii irrigasaun eskalaun ki&#8217;ik ne&#8217; &#8216;eb\u00e9 fornese bee ba uma kain sira nia toos iha tempu ne&#8217; eb\u00e9 laiha udan suporta Konservasaun bee ai-laran no bee matan sira atu labele maran. Hadiak estrada no ponte sira to nivel Aldeia atu komunidade no agrikult\u00f3r sira iha asesu nafatin ba merkadu.<\/p>\n\n\n\n<p>Nune&#8217;e m\u00f3s Investe no harii laborat\u00f3riu iha nivel Munisipiu no Nasion\u00e1l hodi bele fasilita agrikult\u00f3r sira, bainhira sira halo teste ba produtu agr\u00edkula oi-oin ne&#8217;eb\u00e9 sira prod\u00fas nune e bele garante ninia kualidade inklui m\u00f3s produtu importasaun husi nasaun sira seluk molok fa&#8217;an ka distribui ba merkadu.<\/p>\n\n\n\n<p>Enkuantu Promove m\u00f3s pol\u00edtika ne&#8217;eb\u00e9 inkluzivu, hodi fasilita partisipasaun hanesan ba ema ho difisi\u00e9msia, feto sira, LGBTQI, no m\u00f3s foin sa&#8217;e ne&#8217;eb\u00e9 liga ba produsaun ai-han, distribuisaun, prosesamentu, merkadorias liu husi harii espasu no sentru merkadorias ba produtu org\u00e1niku iha nivel munisipiu to&#8217;o Nasional.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Reportajen David da Costa Rede Koligasaun Agrikultura Timor-Leste (KATL) husu &nbsp;ba Governu da IX no Parlamentu Nasional atu, Investe maka&#8217;as iha set\u00f3r produtivu sira hanesan agrikultura, turizmu, peskas no seluk tan, tanba realidade haktuir iha proposta OJE 2024, set\u00f3r produtivu kontinua la sai prioridade, maibe governu sei kontinua f\u00f3 prioridade boot liu ba set\u00f3r ind\u00fastria [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":17739,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"amp_status":"","footnotes":""},"categories":[63],"tags":[],"class_list":["post-17738","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-notisia"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/17738","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=17738"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/17738\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":17741,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/17738\/revisions\/17741"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media\/17739"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=17738"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=17738"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=17738"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}