{"id":18073,"date":"2024-02-21T23:29:27","date_gmt":"2024-02-21T14:29:27","guid":{"rendered":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/?p=18073"},"modified":"2024-02-21T23:29:29","modified_gmt":"2024-02-21T14:29:29","slug":"jsmp-fo-apresiasaun-ba-tr-nia-deklarasaun-inkonstitusionalidade-ba-artigu-balun-iha-lei-indultu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/2024\/02\/21\/jsmp-fo-apresiasaun-ba-tr-nia-deklarasaun-inkonstitusionalidade-ba-artigu-balun-iha-lei-indultu\/","title":{"rendered":"JSMP Fo Apresiasaun Ba TR nia Deklarasaun Inkonstitusionalidade, Ba Artigu Balun Iha Lei Indultu"},"content":{"rendered":"\n<p><strong><em>Reportajen Zevonia Vieira <\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Plen\u00e1riu Juis sira Tribun\u00e1l Rekursu (TR) nia akordaun ba deputadu sira hosi bankada FRETILIN no PLP nia pedidu, fiskalizasaun abstrata ba konstitusionalidade tuir provizaun Artigu 150 Konstituisaun Rep\u00fablika Demokr\u00e1tika Timor-Leste (K-RDTL) ba Lei N\u00fa. 20\/2023 kona-ba f\u00f3 indultu no komutasaun pena ne\u2019eb\u00e9 rejista ho NUC:0114\/23.TRDIL, ne\u2019ebe akontese iha loron 19 Fevereiru 2024<\/p>\n\n\n\n<p>Liuhusi komunikadu imprensa ne\u2019ebe Neon Metin asesu husi Judicial System Monitoring Program (JSMP) relata katak,&nbsp; desizaun TR nian konsidera inkonstitusion\u00e1l ba provizaun Artigu 6), provizaun sira par\u00e1grafu 1), 4) no 5) hosi Artigu 7 no par\u00e1grafu 1) hosi Artigu 9, Lei N\u00fa. 20\/2023 ne\u2019e. Provizaun sira ne\u2019e konsidera inkonstitusion\u00e1l tanba viola provizaun sira Artigu 69, 85 no 119 K-RDTL.<\/p>\n\n\n\n<p><em>\u201cJSMP apresia aas tebes TR nia deklarasaun inkonstitusionalidade ba provizaun artigu balun hosi Lei N\u00fa. 20\/2023 kona-ba f\u00f3 indultu no komutasaun pena\u201d. <\/em>Dehan Diretora Ezekutiva JSMP<\/p>\n\n\n\n<p>JSMP m\u00f3s kongratula reprezentante povu iha Parlamentu Nasion\u00e1l, espesialmente hosi bankada parlament\u00e1r FRETILIN no PLP ne\u2019eb\u00e9 ezerse sira-nia kompet\u00e9nsia konstitusion\u00e1l tuir provizaun alinea e) Artigu 150 K-RDTL hodi husu fiskalizasaun abstrata ba konstitusionalidade lei ne\u2019e.<\/p>\n\n\n\n<p>Iha komunikadu ne\u2019ebe fo sai iha loron 21 Fevereiru 2024, &nbsp;Diretora Ezekutiva JSMP, Ana Paula Marcal dehan Lei ne\u2019e presiza hadi\u2019a liut\u00e1n, atu labele hamosu injustisa ba parte sira ne\u2019eb\u00e9 buka justisa, tanba lei loke dalan ba kondenadu ne\u2019eb\u00e9 seidauk kumpri nia pena balun m\u00f3s bele hetan indultu, liuliu ba kazu violasaun seksu\u00e1l inklui kazu ho natureza insestu no omis\u00eddiu (oho ema), labele dezmotiva aut\u00f3r judisi\u00e1riu iha hala\u2019o sira-nia knaar no hamihis konfiansa p\u00fabliku nian ba set\u00f3r justisa tanba lei ne\u2019e loke dalan ba kondenadu atu bele hetan kedas indultu depois de nia kazu tr\u00e1nzitu iha julgadu, sein kumpri uitoan nia pena no labele kria inseguransa ba nasaun tanba lei ne\u2019e loke espasu ba kriminozu sira ba krime transnasion\u00e1l sira atu mai halo krime no labele kria prejuizu boot ba Estadu tanba lei ne\u2019e loke dalan luan ba korrupt\u00f3r sira hodi hetan indultu.<\/p>\n\n\n\n<p>Provizaun Artigu 6 nian kona-ba inisiativa atu f\u00f3 indultu no komutasaun pena, Artigu 7 kona-ba instrusaun no nia par\u00e1grafu 1) no 4) kona-ba desizaun hodi in\u00edsia prosesu no par\u00e1grafu 5) kona-ba Prezidente Rep\u00fablika husu k\u00f3pia sentensa ka akordaun no halo dilij\u00e9nsia ba instrusaun.<\/p>\n\n\n\n<p>Tribun\u00e1l konsidera provizaun sira ne\u2019e inkonstitusion\u00e1l tanba kontra provizaun Artigu 69 K-RDTL kona-ba prins\u00edpiu separasaun pod\u00e9r, tanba Prezidente Rep\u00fablika foti hotu kompet\u00e9nsia Governu nian hodi in\u00edsia prosesu hanesan prevee iha provizaun alinea e) Artigu 85 K-RDTL katak Prezidente Rep\u00fablika f\u00f3 indultu no komutasaun ba pena bainhira rona Governu ka bainhira Governu aprezenta pedidu no lista hosi parte sira ne\u2019eb\u00e9 atu husu no hetan indultu no komutasaun pena.<\/p>\n\n\n\n<p>Nune\u2019e, Prezidente Rep\u00fablika laiha kompet\u00e9nsia hodi in\u00edsia prosesu atu f\u00f3 indultu no komutasaun ba pena nian.<\/p>\n\n\n\n<p>Provizaun par\u00e1grafu 5) Artigu 7, TR konsidera inkonstitusion\u00e1l tanba lei ne\u2019e f\u00f3 fali kompet\u00e9nsia ba Prezidente Rep\u00fablika hodi rekere fali Tribun\u00e1l hodi realiza dilij\u00e9nsia tanba Tribun\u00e1l s\u00f3 hakruuk ka halo tuir de\u2019it Konstituisaun no lei sira hanesan prevee iha Artigu 119 K-RDTL.<\/p>\n\n\n\n<p>Provizaun sira ne\u2019eb\u00e9 TR deklara inkonstitusion\u00e1l ne\u2019e, JSMP m\u00f3s foti hanesan kestaun iha JSMP nia paraser ba Komisaun A Parlamentu Nasion\u00e1l iha loron 04 Outubru 2023.<\/p>\n\n\n\n<p>Kestaun kona-ba kria lei hodi regula kona-ba ezers\u00edsiu pod\u00e9r Prezidente Rep\u00fablika nian hodi f\u00f3 indultu no komutasaun pena ne\u2019e hah\u00fa kedas iha Outubru 2010, JSMP prod\u00fas nia paraser ida ho t\u00edtulu \u201cPod\u00e9r Prezidensi\u00e1l ba Indultu no Hamenus Sentensa: Presiza iha Lei ne\u2019eb\u00e9 Klaru\u201d hodi rekomenda ba Governu atu bele kria lei ida ne\u2019eb\u00e9 klaru hodi regula kona-ba ezers\u00edsiu pod\u00e9r ne\u2019e.<\/p>\n\n\n\n<p>JSMP prod\u00fas paraser ne\u2019e tanba preokupa ho atu\u00e1l Prezidente Rep\u00fablika, Dr. Jose Ramos Horta ne\u2019eb\u00e9 iha altura ne\u2019eba hanesan Prezidente Rep\u00fablika, iha 2008 no 2010 f\u00f3 indultu ba kondenadu atus resin la ho krit\u00e9riu ne\u2019eb\u00e9 klaru, tanba laiha lei ka regulamentu ruma hodi sai hanesan matadalan ba f\u00f3 indultu no hamenus pena.<\/p>\n\n\n\n<p>Inisiativa ba kria lei kona-ba f\u00f3 indultu no komutasaun pena hah\u00fa iha 2016 no JSMP m\u00f3s prod\u00fas paraser ida hodi dirije ba iha Komisaun A Parlamentu Nasion\u00e1l ho nia rekomendasaun lubuk inklui partikularmente krit\u00e9riu ba hetan indultu no komutasaun pena no m\u00f3s krime sira ne\u2019eb\u00e9 labele hetan indultu ba nia pena.<\/p>\n\n\n\n<p>Iha tinan hanesan, Parlamentu Nasion\u00e1l prod\u00fas Lei N\u00fa. 5\/2016 kona-ba F\u00f3 Indultu no Komutasaun Pena ne\u2019eb\u00e9 inklui kedas krit\u00e9riu sira atu hetan indultu no komutasaun pena no m\u00f3s lista krime sira ne\u2019eb\u00e9 nia pen\u00e1 labele hetan indultu no komutasaun.<\/p>\n\n\n\n<p>JSMP haree katak lei ida ne\u2019e di\u2019ak ona, nune&#8217;e JSMP m\u00f3s kontinua halo nia advokasia hodi haruka karta ida ba iha Prezidente Rep\u00fablika, ne\u2019eb\u00e9 altura ne\u2019eb\u00e1 exel\u00e9nsia Taur Matan Ruak hodi promulga lei ne\u2019e no ikus mai lei promulga no publika iha Journ\u00e1l Rep\u00fablika iha 25 Maiu 2016.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Reportajen Zevonia Vieira Plen\u00e1riu Juis sira Tribun\u00e1l Rekursu (TR) nia akordaun ba deputadu sira hosi bankada FRETILIN no PLP nia pedidu, fiskalizasaun abstrata ba konstitusionalidade tuir provizaun Artigu 150 Konstituisaun Rep\u00fablika Demokr\u00e1tika Timor-Leste (K-RDTL) ba Lei N\u00fa. 20\/2023 kona-ba f\u00f3 indultu no komutasaun pena ne\u2019eb\u00e9 rejista ho NUC:0114\/23.TRDIL, ne\u2019ebe akontese iha loron 19 Fevereiru 2024 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":18074,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"amp_status":"","footnotes":""},"categories":[28],"tags":[],"class_list":["post-18073","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-justisa"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/18073","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=18073"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/18073\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":18075,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/18073\/revisions\/18075"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media\/18074"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=18073"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=18073"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=18073"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}