{"id":18089,"date":"2024-02-23T10:39:20","date_gmt":"2024-02-23T01:39:20","guid":{"rendered":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/?p=18089"},"modified":"2024-02-23T10:39:22","modified_gmt":"2024-02-23T01:39:22","slug":"tr-anunsia-lei-indultu-inkonstitusional-ba-artigu-balun-hak-sujere-bele-uza-lei-anterior-fo-indultu-tenke-kumpre-pena","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/2024\/02\/23\/tr-anunsia-lei-indultu-inkonstitusional-ba-artigu-balun-hak-sujere-bele-uza-lei-anterior-fo-indultu-tenke-kumpre-pena\/","title":{"rendered":"TR Anunsia Lei Indultu Inkonstitusion\u00e1l Ba Artigu Balun, \u00a0HAK Sujere Bele Uza Lei Anterior: Fo Indultu Tenke Kumpre Pena"},"content":{"rendered":"\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong><em>Reportajen Joselina dos Santos<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Tribun\u00e1l Rekursu (TR), liu hosi plen\u00e1riu juis sira nian iha 19 Fevereiru 2024,&nbsp; anunsia katak Lei Komutasaun pena 1 o artigo 9.<sup>o<\/sup><a href=\"#_edn1\" id=\"_ednref1\">[i]<\/a> da Lei 20\/2023<a href=\"#_ftn1\" id=\"_ftnref1\">[1]<\/a>, ne\u2019eb\u00e9 f\u00f3 dalan b\u00e1 Prezidente Rep\u00fablika (PR), foti desizaun f\u00f3 indultu b\u00e1 korrupt\u00f3r sira ne\u2019e inkonstitusion\u00e1l. Inkonstitusionalidade ne\u2019e bazeia b\u00e1 fiskalizasaun abstrata ne\u2019eb\u00e9 Tribun\u00e1l Rekursu rasik halo, no hakerek iha dokumentu ofisi\u00e1l ne\u2019e nu\u2019ud\u00e1r notifikasaun ida ho nia n\u00fameru Proc. 05\/CONST\/2023\/TR, NUC: 0114\/23.TRDIL.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ho ida ne\u2019e, Assosiasaun HAK sujere bele uza fali lei anterior, tanba lei anterior ne&#8217;e nia iha rekejitu ka kriteria rasik, bainhira ema atu f\u00f3 indultu tenke kumpri pena depois iha desizaun tribunal difinitivu hodi\u00a0 kumpri iha prizaun depois haree liuhusi servisu prizional atu evalua ba iha Ministeriu Justisia mak haruka ba iha Prezidente\u00a0 atu f\u00f3 indultu, maibe lei ida agora\u00a0ne&#8217;e la iha kriteria.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Diret\u00f3r Asosiasaun HAK, Feliciano da Costa&nbsp; Ara\u00fajo hateten, Lei Indultu ne&#8217;e presiza Kontinua diskute atu mai fali ho modelu&nbsp; karater ne&#8217;ebe diak kompara ho lei anterior. Tanba Lei indultu ne&#8217;e atu&nbsp; f\u00f3 ba ema ne&#8217;ebe halo krime no kumpri pena iha prizaun, nune&#8217;e tenke verifika diak antes f\u00f3 indultu.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>&#8220;Ha&#8217;u hanoin\u00a0 diskusaun ba lei indultu ne&#8217;e rasik ami hamutuk ho komisaun A iha tinan kotuk diskusaun refere hatudu katak ita f\u00f3 ona paraser balun atu bele toman konsiderasaun signifika katak iha renovasaun ka revizaun ba lei ne&#8217;e rasik la reflete tiha ona situasaun konkreta ne&#8217;eb\u00e9 ita iha, \u00a0signifika pontu de vista HAk nian momentu komisaun A bolu parte hotu-hotu ba halo konsultasaun ita haree katak iha rekejitu ka kriteria balu ne&#8217;eb\u00e9 la mensiona, ezemplu se mak serve bele simu indultu depois indultu ne&#8217;e rasik m\u00f3s tenke mai ho nia kriteria balun&#8221;,<\/em> dehan Diret\u00f3r HAK Feliciano Iha knaar fatin Farol, Kuarta \u00a021\/02.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nia haktuir, Prezidente iha nia kompet\u00e9nsia atu f\u00f3 indultu maib\u00e9 la iha kriteria, ezemplu se ema seidauk kumpri pena ka desizaun definitivu seidauk mai hosi Tribunal, maib\u00e9 deside uluk indultu ne&#8217;e viola.&nbsp; Entaun Tribunal rejeita Prezidente nia proposta husi Parlamentu hodi aprova hafoin Prezidente promulga. Maib\u00e9 Tribunal Rekursu &nbsp;Bainhira revia Fila-Fali ida ne&#8217;e lakondis ho situasaun kontestu&nbsp; Timor nian, entaun mosu katak Tribunal Rekursu rasik rezeita ba saida mak kontestu indultu ida ne&#8217;e, signifika iha diferensia membru Parlamentu sente katak&nbsp; ne&#8217;e lakondis ho ituasaun rai laran.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>&#8220;Nune&#8217;e ha&#8217;u sujere presiza Kontinua diskute ida ne&#8217;ebe\u00a0 bele mai fali ho nia modelu\u00a0 karater ida di&#8217;ak ba iha ita nia kondisaun Timor-Leste, maib\u00e9 ami hakarak hanesan lei anterior tanba nia iha rekejitu ka kriteria. Tana ida agora\u00a0\u00a0 ne&#8217;e\u00a0 la iha kriteria ida uluk ne&#8217;e ema atu f\u00f3 indultu tenke kumpri pena depois iha desizaun tribunal\u00a0 difinitivu ba kumpri iha prizaun depois mak ita haree liuhusi servisu prizional atu evalua ba iha Ministeriu Justisia mak haruka ba iha Prezidente\u00a0 oinsa mak bele atu f\u00f3 indultu. La bele mai\u00a0 fali katak Prezidente\u00a0 mak iha kompetensia, klaru katak nia iha kompetensia maibe la bele buat hotu Prezidente\u00a0 mak foti, maibe\u00a0 tenke konsulta ho Ministeriu\u00a0 Justisa&#8221;,<\/em> nia informa.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nia salienta, Indultu ne&#8217;e atu hatudu f\u00f3 ba ema ne&#8217;ebe halo krime, se nia halo krime ruma maib\u00e9 nia atitude ne&#8217;e di&#8217;ak entaun bele f\u00f3, maib\u00e9\u00a0 iha parte seluk soseidade\u00a0 nia ezis\u00e9nsia mak hanesan\u00a0 korupsaun, Violasaun Seksu\u00e1l\u00a0 sira ne&#8217;e\u00a0 di&#8217;ak liu lalikan\u00a0 f\u00f3 indultu. Maib\u00e9 indultu ne&#8217;e atu verifika fali maske\u00a0 sala nom\u00f3s presiza konsidera hanesan\u00a0 humanidade presiza tenke haree Prezidente temi de&#8217;it humanidade, maibe tuir Hak nia haree humanidade ne&#8217;e la reveleta signifika durante\u00a0 ne&#8217;e f\u00f3 indultu ba ema sira ne&#8217;eb\u00e9 ho kondisaun di&#8217;ak.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Alende ne&#8217;e, Prezidente Rep\u00fablika&nbsp; Jos\u00e9 Ramos-Horta Fo Indultu ba iha Eis Ministra Sa\u00fade Madalena Hanjam no Ministra Finansas Em\u00edlia Pires ne&#8217;e Assosiasaun HAK lamentavel tebes, tanba sira nain rua la kumpri prizaun maib\u00e9&nbsp; hetan Indultu .<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>&#8220;Prezidente f\u00f3 indultu ba Emilia Pires no Madalena Hanjam ne&#8217;e Asosiasaun HAK lamentavel tanba\u00a0 nain rua ne&#8217;e la kumpri prizaun maib\u00e9 hetan idultu ida ne&#8217;e mak ita la iha kriteria, \u00a0maib \u00e9 lei indultu ida foin lalais halo ne&#8217;e nia valor kiik kompara ho lei anterior. \u00a0Karik Prezidente\u00a0 iha razaun fundamental atu f\u00f3 indultu ba sira ne&#8217;e razaun saida. Maib\u00e9 ema bolu responsabilidade ba iha sosiedade\u00a0 ne&#8217;e importante atu bele hatudu referensia ida iha ita nia Sosiedade katak ema sala tenke kumpri, maibe agora la kumpri ita f\u00f3\u00a0 indultu ne&#8217;e ha&#8217;u bele dehan Prezidente ladi&#8217;ak&#8221;.\u00a0 <\/em>Feliciano Esplika.<\/p>\n\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator has-alpha-channel-opacity\"\/>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><\/p>\n\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator has-alpha-channel-opacity\"\/>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><a id=\"_edn1\" href=\"#_ednref1\">[i]<\/a> <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Reportajen Joselina dos Santos Tribun\u00e1l Rekursu (TR), liu hosi plen\u00e1riu juis sira nian iha 19 Fevereiru 2024,&nbsp; anunsia katak Lei Komutasaun pena 1 o artigo 9.o[i] da Lei 20\/2023[1], ne\u2019eb\u00e9 f\u00f3 dalan b\u00e1 Prezidente Rep\u00fablika (PR), foti desizaun f\u00f3 indultu b\u00e1 korrupt\u00f3r sira ne\u2019e inkonstitusion\u00e1l. Inkonstitusionalidade ne\u2019e bazeia b\u00e1 fiskalizasaun abstrata ne\u2019eb\u00e9 Tribun\u00e1l Rekursu rasik [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":18090,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"amp_status":"","footnotes":""},"categories":[28],"tags":[],"class_list":["post-18089","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-justisa"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/18089","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=18089"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/18089\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":18091,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/18089\/revisions\/18091"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media\/18090"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=18089"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=18089"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=18089"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}