{"id":18105,"date":"2024-02-27T10:37:32","date_gmt":"2024-02-27T01:37:32","guid":{"rendered":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/?p=18105"},"modified":"2024-02-27T10:37:34","modified_gmt":"2024-02-27T01:37:34","slug":"rezultadu-asesmentu-husi-fokupers-advokasia-ba-politika-lori-hikas-estudante-ba-eskola-neebe-iha-esperiensia-as-no-vbj","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/2024\/02\/27\/rezultadu-asesmentu-husi-fokupers-advokasia-ba-politika-lori-hikas-estudante-ba-eskola-neebe-iha-esperiensia-as-no-vbj\/","title":{"rendered":"Rezultadu Asesmentu Husi FOKUPERS: Advokasia Ba Pol\u00edtika Lori Hikas Estudante Ba Eskola Ne\u2019eb\u00e9 Iha Esperiensia AS no VBJ"},"content":{"rendered":"\n<p><strong>Reportajen David da Costa<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Forum komunikasaun Feto Timor-Leste (FOKUPERS) lansa relat\u00f3riu avaliasaun kona-ba mekanizmu referral Viol\u00e9nsia Bazeia ba J\u00e9neru (VBJ) iha eskola no prosesu fila ikas ba eskola. Iha asesmentu ne&#8217;e halo iha Munis\u00edpiu Dili, Bobonaro, Viqueque no Ermera. Husi Asesmentu ne&#8217;e 45% estudante, inan-aman no professores hatene katak foinsa&#8217;e ne&#8217;eb\u00e9 hetan As\u00e9diu Seksu\u00e1l (AS\/VBJ), fila hikas ba eskola no 20% hateten katak, foinsa\u2019e hirak ne\u2019e fila fali ba eskola ne\u2019eb\u00e9 hanesan.<\/p>\n\n\n\n<p>Diretora Ezekutivu Forum komunikasaun Feto Timor-Leste (FOKUPERS), Maria Fatima Pereira Guterres hateten objetivu husi lansamentu ida ne&#8217;e maka, atu komprende kapasidade atu\u00e1l iha eskola sira atu responde ba viol\u00e9nsia bazeia ba j\u00e9neru (VBJ), inklui komprende mekanizmu refer\u00e9nsia atu\u00e1l ne&#8217;eb\u00e9 profess\u00f3r no pesso\u00e1l sira, uza iha eskola sira bainhira sira suporta estudante ida-ne&#8217;eb\u00e9 hetan ona esperi\u00e9nsia VBJ.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Nune&#8217;e atu fornese dadus inisi\u00e1l hodi halo advokasia ba pol\u00edtika re-entry ka hatama fila fali eskrita atu troka pol\u00edtika re-entry or\u00e1l, ne&#8217;eb\u00e9 ho objetivu atu suporta foin-sa&#8217;e sira ne&#8217;eb\u00e9 hetan ona esperi\u00e9nsia GBV ka isin-rua sedu fila hikas ba sistema eskola.<\/p>\n\n\n\n<p>&#8220;Iha asesmentu iha munis\u00edpiu haat ne&#8217;e estudante hamutuk 81, husi total ne&#8217;e feto 46 no mane 35. Inan aman hamutuk 17, peso\u00e1l edukasaun hamutuk 27 no m\u00f3s stakeholders hamutuk 14,&#8221; dehan Diretora Ezekutivu FOKUPERS Maria ba jornalista sira iha City 8 Manleu, Segunda 26\/02.<\/p>\n\n\n\n<p>Nia esplika iha asesmentu ne&#8217;e, partisipante sira nian ko\u00f1esimentu kona-ba AS no VBJ Maioria partisipante relata sira iha ko\u00f1esimentu sufisiente kona-ba As\u00e9diu Seksu\u00e1l\/ VBJ, maski nune\u2019e avaliasaun ida ne\u2019e \u00e9nfaze liu limitasaun kona-ba \u00e1mbitu ko\u00f1esimentu nian. maib\u00e9 Informasaun barak ne\u2019eb\u00e9 sira hetan husi AS\/VBJ barak liu mak husi media sosi\u00e1l.<\/p>\n\n\n\n<p>&#8220;Lakuna liu tan iha ko\u00f1esimentu hatudu katak husi 30% estudante&nbsp; sira laiha ko\u00f1esimentu kona-ba foin-sa&#8217;e sira nia direitu no iha 36% husi estudante m\u00f3s deklara katak sira la hatene&nbsp; kona-ba prosesu relata kazu hafoin esprensia AS\/VBJ,&#8221; nia esplika liu tan.<\/p>\n\n\n\n<p>Nia haktuir, edukasaun sa\u00fade seksu\u00e1l no reprodutiva ne&#8217;eb\u00e9 komprensivu, iha 92% partisipante sira deklara katak edukasaun sa\u00fade seksu\u00e1l no reprodutiva ne&#8217;eb\u00e9 komprensivu importante tebes. Husi 48% estudante no peso\u00e1l edukasaun hateten, edukasaun seksu\u00e1l no saude reprodutiva ne\u2019eb\u00e9 komprensivu hanorin iha eskola. Maske ida ne\u2019e hanorin iha eskola, 40% husi estudante hateten katak informasaun ne\u2019e hanorin liu-liu mat\u00e9ria seluk no foku ba anatomia deit.<\/p>\n\n\n\n<p>Preval\u00e9nsia no apoiu iha eskola, Maioria estudante, inan-aman no pesoal edukasaun identifika ona jovem ne\u2019eb\u00e9 esperiensia As\u00e9diu Sexual no VBJ. Maioria estudante husi 71% hateten katak sira hakarak atu koalia ho ema ruma kona-ba ida ne\u2019e, sira identifika katak ema ne\u2019eb\u00e9 sira prefere atu koalia sira nia problema mak sira nia kolega no fam\u00edlia.<\/p>\n\n\n\n<p>Maioria pesoal edukasaun identifika sira fiar-an atu koalia ho estudante sira kona-ba AS\/ VBJ, maibe 15% de\u2019it husi estudante sira dehan sira prefere atu koalia ho manorin sira kona-ba AS\/VBJ. no kuaze metade 48% hudi estudante sira identifika katak eskola la&#8217;os fatin seguru atu ko&#8217;alia kona-ba AS\/VBJ.<\/p>\n\n\n\n<p>&#8220;Fila hikas ba eskola, maioria husi estudante, inan-aman no pessoal edukasaun hatene foinsa\u2019e hirak ne\u2019eb\u00e9 husik hela eskola tanba problema AS\/ VBJ no\/ou isin-rua sedu, maske nune\u2019e 45% deit husi estudante no inan-aman mak hateten katak foinsa\u2019e hirak ne\u2019e fila hikas ba eskola no 20% hateten katak foinsa\u2019e hirak ne\u2019e fila fali ba eskola ne\u2019eb\u00e9 hanesan. Maib\u00e9 maioria estudante identifika katak foinsa\u2019e hirak ne\u2019e la fila fali ba eskola tanba iha impaktu negativu ba sira, no impaktu negative husi psikolojia mak konsidera nu\u2019udar impaktu ne\u2019eb\u00e9 boot liu. Saude mental (ezemp: depresaun, moe, trauma) mak nu\u2019udar imapaktu komum ne\u2019eb\u00e9 anota nu\u2019udar bareira ba foinsa\u2019e feto sira atu fila hirak ba eskola,&#8221; nia informa.<\/p>\n\n\n\n<p>Tanba ne&#8217;e, Fokupers rekomenda ba Governu Konstitusional&nbsp; da-9 atu aprova no implementa pol\u00edtika fila hikas ba eskola nian atu nune&#8217;e instituisaun edukasaun sira bele hetan matadalan sira ne&#8217;eb\u00e9 presiza hodi asegura katak foin-sa&#8217;e sira bele hetan direitu atu fila-fali ba eskola sira sein diskriminasaun.&nbsp; halo revizaun no aumenta alokasaun orsament\u00e1l ba eskola sira hodi apoiu sira hodi bele tulun di&#8217;ak liut\u00e1n foin-sa&#8217;e sira ne&#8217;eb\u00e9 hetan ona esperi\u00e9nsia AS\/VBJ no\/ka isin-rua sedu.<\/p>\n\n\n\n<p>Rekomenda ba governu tenke halo revizaun no aumenta alokasaun orsament\u00e1l ba servisu komunit\u00e1riu lok\u00e1l sira ne&#8217;eb\u00e9 servisu hela atu prevene VBJ hodi bele servisu hamutuk ho eskola sira iha nasaun laran tomak hodi dezenvolve no implementa programa sosializasaun no formasaun.&nbsp; Halo revizaun ba kurr\u00edkulu nasion\u00e1l hodi inklui edukasaun sa\u00fade seksu\u00e1l no reprodutiva ne&#8217;eb\u00e9 komprensivu. No organizasaun lok\u00e1l sira ne&#8217;eb\u00e9 servisu ba prevensaun VBJ sira presiza hola parte iha konsulta kona-ba dezenvolvimentu no konte\u00fadu husi m\u00f3dulu ida-ne\u2019e.<\/p>\n\n\n\n<p>&#8220;Ba iha&nbsp; parte hotu, inklui organizasaun lok\u00e1l sira, aj\u00e9nsia ONU sira, governu lok\u00e1l no nasion\u00e1l sira, koordena no kolabora hodi servisu maka&#8217;as liu iha eskola sira-nia laran hodi tulun sira atu estabelese programa sira ne&#8217;eb\u00e9 asegura katak foin-sa&#8217;e sira ne&#8217;eb\u00e9 hetan ona esperi\u00e9nsia AS\/VBJ no\/ka isin-rua sedu hetan apoiu, durante eskola no bainhira fila fali ba eskola. Governu tenke&nbsp; halo revizaun no aumenta alokasaun orsament\u00e1l hodi suporta foin-sa&#8217;e sira ne&#8217;eb\u00e9 hetan ona esperi\u00e9nsia AS\/VBJ no\/ka isin-rua sedu,&#8221; Nia Rekomenda.<\/p>\n\n\n\n<p>Nune&#8217;e m\u00f3s rekomenda ba eskola sira servisu hamutuk ho organizasaun lok\u00e1l sira atu estabelese rede refer\u00e1l ida atu asegura klareza kona-ba dalan apoiu ne&#8217;eb\u00e9 disponivel ba foin-sa&#8217;e sira ne&#8217;eb\u00e9 hetan ona esperi\u00e9nsia SH\/GBV no ka isin-rua sedu, no katak apoiu ne&#8217;e asesivel. Bainhira servisu sira ne\u2019e envolvevidu, tenke halo esforsu atu asegura komunikasaun no kolaborasaun regul\u00e1r entre eskola, fornesed\u00f3r servisu apoiu no fam\u00edlia, ho konsentimentu informadu husi joven no\/ka ema ne\u2019eb\u00e9 tau-matan ba sira.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Reportajen David da Costa Forum komunikasaun Feto Timor-Leste (FOKUPERS) lansa relat\u00f3riu avaliasaun kona-ba mekanizmu referral Viol\u00e9nsia Bazeia ba J\u00e9neru (VBJ) iha eskola no prosesu fila ikas ba eskola. Iha asesmentu ne&#8217;e halo iha Munis\u00edpiu Dili, Bobonaro, Viqueque no Ermera. Husi Asesmentu ne&#8217;e 45% estudante, inan-aman no professores hatene katak foinsa&#8217;e ne&#8217;eb\u00e9 hetan As\u00e9diu Seksu\u00e1l (AS\/VBJ), [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":18106,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"amp_status":"","footnotes":""},"categories":[63],"tags":[],"class_list":["post-18105","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-notisia"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/18105","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=18105"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/18105\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":18107,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/18105\/revisions\/18107"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media\/18106"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=18105"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=18105"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=18105"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}