{"id":18121,"date":"2024-02-28T17:20:11","date_gmt":"2024-02-28T08:20:11","guid":{"rendered":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/?p=18121"},"modified":"2024-02-28T17:20:13","modified_gmt":"2024-02-28T08:20:13","slug":"lao-hamutuk-adere-ba-omk-sei-hasusar-ekonomia-kiik-sira-iha-rai-laran-benefisiu-ba-ema-riku-sira","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/2024\/02\/28\/lao-hamutuk-adere-ba-omk-sei-hasusar-ekonomia-kiik-sira-iha-rai-laran-benefisiu-ba-ema-riku-sira\/","title":{"rendered":"La\u2019o Hamutuk: Adere Ba OMK Sei Hasusar Ekonomia Ki\u2019ik Sira Iha Rai Laran, Benef\u00edsiu Ba Ema Riku Sira"},"content":{"rendered":"\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong><em>Reportajen Silvino Freitas <\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Relasiona ho Timor-Leste ne\u2019eb\u00e9 sai ona membru ba nasaun Organizasaun Mundi\u00e1l Kom\u00e9rsiu (OMK) nian, organizasaun sosiedade siv\u00edl Lao-Hamutuk konsidera adezaun refere sei hatodan, no hasusar liu tan ekonomia ki\u2019ik sira iha Timor Leste, hodi halo investimentu ki\u2019ik sira labele kompete ho kompa\u00f1ia internasion\u00e1l sira, tanba merkadu Timor Leste sei domina husi produtu importasaun sira nune\u2019e investimentu esportasaun rai-laran sei laiha kbi\u2019it atu kompete ho rai riku sira.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Liuhusi konfer\u00e9nsia-imprensa peskizadora Lao-Hamutuk Eleziaria Febe Gomes dehan, hah\u00fa husi tinan 2016, bainhira governu Timor-Leste iha intensaun atu hola parte iha OMK, nune\u2019e &nbsp;Lao Hamutuk la konkorda ho adezaun refere, tanba sei lori risku boot ba Timor-Leste nia soberania, no Timor-Leste sei laiha kontrolu atu regula rasik nia ekonomia, membru OMK hotu sei konkorda ba regulamentu sira liga ba kom\u00e9rsiu no investimentu, no lei dom\u00e9stika mos sei ali\u00f1a ba regulamentu OMK nian, maski OMK sei promove merkadu livre, hodi benefisia nia membru hotu maibe realidade kom\u00e9rsiu livre sei domina deit husi ema riku sira, nasaun boot kompa\u00f1ia boot ne\u2019ebe durante nee regula, no domina kom\u00e9rsiu no domina investimentu mundial, nune sei haterus interese ba ema hotu no negosiu kiik sira sei susar liu tan atu kompete ho kompana nasaun riku sira no mos limita nasaun kiik sira atu haforsa ekonomia rai laran no set\u00f3r produtivu sira hanesan agrikultura, manufaktura no turizmu.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>\u201cMaski governu Timor-Leste hateten katak sei fo prioridade no asegura komersiante kiik iha rai laran, realidade husi nasaun membru sira seluk hatudu katak wainhira estadu tuir komersiu livre no adere ba OMK nia regulasaun komunidade no agrikultor sira sei hetan prezuijo boot\u201d <\/em>dehan Eleziaria ba jornalista sira liuhusi konferensi imprensa iha lao-hamutuk Bebora-Dili, (27\/02).<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nia dehan tan, iha fulan Fevereiru &nbsp;India agrikult\u00f3r sira halo protesta ba nia estadu, tanba governu afavor liu ba regulamentu OMK nian, hodi la konsidera dezafiu ne\u2019ebe sira enfrenta no la aplika subsidiu neebe relevante, nune mos agrikultor sira husi la via campesina protesta hasoru OMK ninia politika no akordu neebe halo terus agrikultor sira nia moris, nunee mos OMK rasik la susesu atu obriga nasaun riku sira atu hapara protesaun ba sira, maski OMK deklara ultra-demokratika hodi desidi no aprova konsensu ba regulamentu sira nasaun membru OMK nian maibe nasaun boot sira nafatin iha kapasidade no infuluensia boot liu hodi impoin sira nia interese iha diskusaun OMK nian, tanba delegasaun ho esperensia negosiasaun boot mak tuir konferensia, nasaun kiik haruka deit grupu kiik no esperensia kiik hodi partisipa.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>\u201cBenfisiu husi OMK sei maioria ba nasaun esportad\u00f3r sira neebe ekonomia forsa no avansadu ona no mos ema riku sira, tanba sira mak iha forsa no rekursu barak hodi garantia abilidade merkadu internasional, nasaun kiik no kiak sei Esporta deit kuantidade ba sasan material prima sira neebe bel compete iha nivel merkadu internasion\u00e1l\u201d <\/em>dehan Febe Gomes.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Fatin hanesan Peskizad\u00f3r, Mariano Fereira haforsa tan katak, durante nee governu hahu enkontru iha Dili ho nasaun oioin no konvida parseiru dezenvolvimentu sira nunee sira husi lao-hamutuk laiha oportunidade atu bele halo diskusaun ho governu ba asuntu sira adezaun ba OMK nian, iha governu pasadu sira halo duni diskusaun ida ho sira maibe parte lao-hamutuk ho pozisaun ida katak diak liu timor leste fo prioridade atu hadia situasaun ekonomia rai-laran duke fo prioridade ba OMK tanba haree husi esperensia nasaun barak katak timor leste sei la hetan benefisiu husi adezaun ba OMK nee rasik, dadaun timor leste depende liu ba importasaun husi rai-liur kuandu iha ona adezaun refere produtu importadu mak sei domina iha merkadu nunee sei laiha prioridade ba timor leste atu hasae no diversifika ninia ekononia rasik liuliu iha seitor produtivu sira, nunee mos timor leste sei domina husi kompana no seitor privadu husi internasional sira.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>\u201cida ne&#8217;e sai preokupasaun baa mi tanba saida mak ita la fo prioridade ba hodi dezenvolve ita nia ekonomia industria agrikultura edukasaun no seitor baziku sira maibe iha ansi an atu tama ba OMK, maibe kuandu ita iha kondisaun neebe diak saude edukasaun nee ita tama laiha problema\u201d<\/em> dehan Mariano liu husi konfer\u00e9nsia imprensa.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Mariano dehan dadaun nee Timor-Leste enfrenta hela problema sira hanesan bee mos, sa\u00fade, edukasaun neebe sistema lao la los, no mos problema seluk neebe Timor-Leste enfrenta nee difikuldade boot, atu adere ba OMK karik problema sira nee mak lao loos entaun it abele hadere ba OMK diak,<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nune Lao Hamutuk nia pozisaun kontra, tanba situasaun iha rai-laran seidauk favoravel atu bele kompete ho nasaun sira seluk, inklui set\u00f3r privadu sira seluk, realidade ekonomia sei domina husi Xineza no nasaun estranjeiru sira, no laiha espasu ba vended\u00f3r ki\u2019ik sira, atu hala\u2019o sira nia ekonomia ho di\u2019ak hodi muda sira ba mai, husi fatin ida ba fatin seluk, laiha fatin dignu ba sira, kondisaun iha rai-laran seidauk permite atu bele kompete, no lori ita atu bele adere ba organizaun sira ne\u2019ebe loke luan, hodi halo ita nia nasaun sai fali bainaka &nbsp;ba kompa\u00f1ia boot sira, nee\u2019be ita rasik labele kontrola, nunee lao hamutuk kontra no la kokorda atu ansi adere organizasaun internasion\u00e1l sira hanesan OMK no ASEAN.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Reportajen Silvino Freitas Relasiona ho Timor-Leste ne\u2019eb\u00e9 sai ona membru ba nasaun Organizasaun Mundi\u00e1l Kom\u00e9rsiu (OMK) nian, organizasaun sosiedade siv\u00edl Lao-Hamutuk konsidera adezaun refere sei hatodan, no hasusar liu tan ekonomia ki\u2019ik sira iha Timor Leste, hodi halo investimentu ki\u2019ik sira labele kompete ho kompa\u00f1ia internasion\u00e1l sira, tanba merkadu Timor Leste sei domina husi produtu [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":18122,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"amp_status":"","footnotes":""},"categories":[63],"tags":[],"class_list":["post-18121","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-notisia"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/18121","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=18121"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/18121\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":18123,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/18121\/revisions\/18123"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media\/18122"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=18121"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=18121"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=18121"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}