{"id":18169,"date":"2024-03-08T10:52:16","date_gmt":"2024-03-08T01:52:16","guid":{"rendered":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/?p=18169"},"modified":"2024-03-08T15:20:44","modified_gmt":"2024-03-08T06:20:44","slug":"feto-serbisu-seguransa-salariu-115-istoria-luta-ba-moris-silvia-ho-margarida-nian","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/2024\/03\/08\/feto-serbisu-seguransa-salariu-115-istoria-luta-ba-moris-silvia-ho-margarida-nian\/","title":{"rendered":"Feto Serbisu Seguransa, Salariu $115, Istoria Luta ba Moris Silvia ho Margarida Nian"},"content":{"rendered":"\n<p><strong><em>Reportajen David, Agustina no Filomena<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Loron Internasional Feto nian ba tinan ida ne\u2019e selebra ho temma <strong><em>Investe iha Feto: Aselera Progresu.<\/em><\/strong> Oinsa ida ne\u2019e bele akontese ba Silvia ho Margarida? Tinan barak ona moris ho salariu minimu maibe halo serbisu fo seguransa ba fatin importante sira.<\/p>\n\n\n\n<p>Silvia Neves (tinan 45) ho Margarida dos Santos (tinan 36), feto nain 2 ne\u2019ebe hetan empregu ho kompania seguransa privadu nian. Silvia hetan kontratu hosi Maubere Security no Margarida hetan kontratu hosi PAX, sira nia salariu mak $115 kada fulan maibe sira fo seguransa ba instituisaun mak jere orsamentu milioens de dollar, iha Ajensia ONU sira nia fatin no iha Ministeriu Finansas.<\/p>\n\n\n\n<p>Insituisaun publik nian ka privadu nian, sira hotu hakarak hetan seguransa ba sira nia propriedade no ba sira nia funsionariu. Atu halo fatin serbisu nian sai fatin ida seguru, instituisaun hirak ne\u2019e kontrata kompania seguransa nian hodi hetan servisus seguransa. Gardamor, PAX, Maubere security, APAC, mak kompania seguransa privadu nian sira balun mak fornese servisus seguransa ba instituisaun publik no privada sira.<\/p>\n\n\n\n<p>Silvia Neves hala\u2019o knaar nu\u2019udar seguransa hah\u00fa husi tinan 2000, iha tempu The United Nations Transitional Administration in East Timor (UNTAET), iha agensia UN Women nia fatin ne\u2019ebe hetan selu husi APAC, depois transfere ba Seguransa Maubere. Nia deside halo serbisu fo seguransa hodi bele atinje futuru oan sira nian no hodi hat\u00e1n ba ekonomia uma laran. Ba Neon Metin Silvia dehan nia la moe hamriik iha portaun oin, hodi f\u00f3 seguransa tanba ne\u2019e hanesan serbisu importante ida.<\/p>\n\n\n\n<p>Nia halo serbisu fo seguransa iha UN Compound ka fatin ne\u2019ebe Ajensia ONU nian barak mak iha laran, inklui ajensia sira fo apoio investementu ba feto nia dezenvolvimentu. Iha fatin ne\u2019e ema hotu hetan selu ho salariu tuir padraun ONU nian, sira nia salariu sempre bo\u2019ot liu salariu funsionariu publik nian, aumenta ho benefisiu saude, pensaun, no sel-seluk tan. Ho salariu ne\u2019ebe ki\u2019ik liu dook staff ONU nian sira, $115 kada fulan, la hetan tan benefisiu oioin, Silvia fornese nia servisus nudar seguransa iha ajensia ONU sira nia fatin ho laran tomak.<\/p>\n\n\n\n<p>Inan ba oan mane nain 2 ne&#8217;e hakarak duni sai seguransa, maski bainhira hah\u00fa nia sente todan, sa tan ho sal\u00e1riu ne\u2019eb\u00e9 ki\u2019ik la dun sufisiente ba nia no fam\u00edlia.<\/p>\n\n\n\n<p><em>&#8220;Ha\u2019u nia hakarak duni hili servisu ida ne&#8217;e maski todan ba ha&#8217;u, no sal\u00e1riu ne&#8217;eb\u00e9 ki\u2019ik la dun sufisiente ba ha\u2019u. Nune&#8217;e&nbsp; iha tinan kotuk liu ba, ha\u2019u aproveita tempu livre no halo bisnis ki&#8217;ik ida iha dalan ninin, tanba ha\u2019u nia forsa la to&#8217;o.\u201d<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>Ho salariu minimu ne\u2019ebe Silvia simu ho bisnis ki\u2019ik ne\u2019ebe nia halo maski to\u2019o dalan klaran deit, nia konsege fo susesu ba nia oan nia eskola.<\/p>\n\n\n\n<p><em>\u201cHa\u2019u nia oan na\u2019in rua eskola hotu iha universidade. Entaun ha\u2019u tenke fa\u2019an hah\u00e1n iha dalan ninin, atu bele ajuda ha\u2019u nia oan na\u2019in rua ne&#8217;e, maib\u00e9 jere tempu la to&#8217;o neg\u00f3siu ne\u2019e kotu iha dalan klaran,&#8221; Silvia haktuir ba ekipa Neon Metin iha Kaikoli, 05\/03\/2024.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>Todan ba Silvia tanba halo serbisu ne\u2019e iha oras saida de\u2019it. Susar ba nia atu jere tempu ba deskansa, no halo serbisu uma laran nian, maib\u00e9 dalan seluk laiha no m\u00f3s tanba nia oan sira nia futuru, nia prontu hulan naha todan ne\u2019e.<\/p>\n\n\n\n<p><em>&#8220;Ha\u2019u serbisu ha\u2019u la moe, na\u2019ok mak ha\u2019u moe. Ha\u2019u hikis kosar ben rasik ha\u2019u sei la moe. Silvia nia serbisu oras 7 kada loron, iha tempu kalan no loron. Nia sempre sente seguru halo serbisu iha tempu kalan. Maske ha\u2019u tenke hamriik iha portaun oras ba oras. Nu&#8217;udar feto ida sinti todan, ho sal\u00e1riu $115 de\u2019it, maib\u00e9 tan nesesidade, todan nusa m\u00f3s nafatin forsa,&#8221;<\/em> Silvia hateten nakonu ho esperansa atu fo naroman ba nia oan sira.<\/p>\n\n\n\n<p>Ho esperiensia moris no serbisu ne\u2019ebe Silvia halo nia aproveita hato\u2019o ba nia feto maluk sira lalika moe hodi halo serbisu saida de\u2019it, tanba ba nia feto iha direitu, hodi asume kargu sira, nune&#8217;e labele dependente liu ba mane sira deit.<\/p>\n\n\n\n<p>Antes Silvia hah\u00fa nia knaar nu\u2019udar seguransa, nia konsege serbisu iha restaurante hodi te\u2019in hah\u00e1n, maib\u00e9 bainhira iha vaga konaba seguransa nia deside koko, no hetan duni serbisu ne\u2019e. Ho sal\u00e1riu minimu ne\u2019ebe nia ho nia kaben hetan bele apoiu duni sira nia oan mane na\u2019in rua, ne\u2019eb\u00e9 oan dahuluk konsege remata ona estudu iha Universidade da Paz (UNPAZ), no oan daruak estuda hela iha Instituto of Business (IOB) ba semester lima ona.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Ho sal\u00e1riu m\u00ednimu tebes, susar atu hat\u00e1n nesesidade hotu-hotu iha ohin loron. Silvia husu governu atu bele rona preokupasaun hirak ne&#8217;eb\u00e9 traballdores&nbsp; hasoru, tanba ho sal\u00e1riu&nbsp; $115 simu iha tinan barak nia laran to\u2019o ohin loron.<\/p>\n\n\n\n<p>Tuir informasaun ne\u2019ebe Neon Metin hosi Jest\u00f3r Kompa\u00f1ia Maubere, C\u00e2ndido Maia, katak kompania Maubere fo serbisu ba timoroan sira, hodi halo serbisu hanesan seguransa. Kompa\u00f1ia privadu ne\u2019e harii iha tinan 2004. Kompania nia padraun salariu hanesan deit, ba feto no no mos ba mane, selu ho $115 kada fulan. Kompa\u00f1ia ne\u2019e eduka ona ema barak, no balun sai ona boot. Kompa\u00f1ia ne\u2019e m\u00f3s f\u00f3 oportunidade ba feto sira atu sai seguransa.<\/p>\n\n\n\n<p><em>\u201cBainhira ami nian kompa\u00f1ia ne\u2019e rekruta peso\u00e1l sira, la haree ba ema nian skill. Ema ne\u2019eb\u00e9 mai servisu seguransa nian, ema balun iha skill to\u2019o 75%, no ema balun la iha skill 25\u201d, dehan C\u00e2ndido.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>Tuir dadus kompa\u00f1ia Security Maubere nian, iha funsion\u00e1riu seguransa hamutuk ema na\u2019in 645, feto na\u2019in 20 no mane 625. Husi feto na\u2019in 20 ne\u2019e servisu cleaner nian ema na\u2019in 4, no ema na\u2019in 16 maka hala\u2019o servisu seguransa nian iha edif\u00edsiu sira iha Dili laran, inklui Silvia ne\u2019eb\u00e9 halo serbisu iha &nbsp;office UN nian.<\/p>\n\n\n\n<p>Laos Silvia mesak mak hetan salariu hanesan ne\u2019e. Seguransa hosi kompania PAX nian, Margarida dos Santos mos moris ho salariu minimu hanesan Silvia nian, $115.<\/p>\n\n\n\n<p>Margarida halo serbisu, hamutuk ho nia kolega sira seluk, &nbsp;fo seguransa ba Edifisiu Ministeriu Finansas. Edifisiu ida ne\u2019e halo iha rai ho luan 20 mil metru kuadradu ho iha andar 10. Iha Edifisiu ida emprega ema liu nain 1,000 no iha edifisiu laran iha equipamentu teknolojia importante nian mak ho folin mesak karun. Iha Edifisiu ida ne\u2019e mos mak halo prosesu ba orsamentu ba dezenvolvimentu nasaun nian ho miloens dollar. Iha fatin ida ne\u2019e duni mak Margarida hein, tau matan, kuidadu atu ema ho sasan sira seguru no servisus servisus sira ne\u2019e nia folin mak $115 fulan ida.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"980\" height=\"815\" src=\"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/WhatsApp-Image-2024-03-08-at-08.44.59.jpeg\" alt=\"\" class=\"wp-image-18171\" srcset=\"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/WhatsApp-Image-2024-03-08-at-08.44.59.jpeg 980w, https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/WhatsApp-Image-2024-03-08-at-08.44.59-300x249.jpeg 300w, https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/WhatsApp-Image-2024-03-08-at-08.44.59-768x639.jpeg 768w, https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/WhatsApp-Image-2024-03-08-at-08.44.59-505x420.jpeg 505w, https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/WhatsApp-Image-2024-03-08-at-08.44.59-640x532.jpeg 640w, https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/WhatsApp-Image-2024-03-08-at-08.44.59-681x566.jpeg 681w\" sizes=\"auto, (max-width: 980px) 100vw, 980px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p>Margarida hala&#8217;o serbisu seguransa iha Minist\u00e9riu Finansas, Ai-tarak laran, Dili, husi tinan 2021. Nia hetan serbisu ida ne\u2019e bainhira nia kaben mate, Margarida truka nia kaben nia fatin hodi halo kna\u2019ar ida ne\u2019e, nune\u2019e bele sustenta nia moris no oan na\u2019in 6.<\/p>\n\n\n\n<p><em>&#8220;Ha\u2019u serbisu hanesan seguransa hah\u00fa tinan 2021, hodi troka ha\u2019u nia la\u2019en nia fatin bainhira nia husik ha\u2019u ho oan na\u2019in 6 iha tinan 2021. Maski ho sal\u00e1riu ki&#8217;ik, maib\u00e9 ha\u2019u nafatin hakas-an, tanba laiha ema ida hodi ha\u2019u sadere ba, hau nia oan na\u2019in 6 idade sei ki\u2019ik&#8221;,<\/em> ho triste Margarida konta ba Neon Metin iha nia serbisu fatin.<\/p>\n\n\n\n<p><em>&#8220;Durante hau nia kaben sei moris ha&#8217;u nia serbisu mak haree de\u2019it labarik sira. Iha momentu nia mate ha&#8217;u sente labele, todan, atu haree ha\u2019u nia oan sira. Ha\u2019u hakat ba ko&#8217;alia ho kompa\u00f1ia PAX husu troka fali ha\u2019u nia la\u2019en nia fatin, atu sustenta moris fam\u00edlia nian,&#8221;<\/em> dehan Margarida.<\/p>\n\n\n\n<p>Inan ba oan nain 6 ne&#8217;e hatene salariu ne\u2019ebe nia simu la to\u2019o ba hamoris nia oan sira. Moris tan Dili, ne\u2019e la fasil, buat hotu sosa mak bele han. Nune&#8217;e Margarida deside hodi aproveita fin de semana, hamutuk ho nia oan tunu batar nurak, hodi fa\u2019an atu bele aumenta rendimentu familia nian no bele sobrevive.<\/p>\n\n\n\n<p><em>&#8220;Dezafiu barak mak ha&#8217;u hasoru, fahe tempo lato&#8217;o, ba servisu, haree labarik sira eskola, &nbsp;no halo serbisu iha uma.maibe hau tenke nafatin forsa. Moris ida ne&#8217;e difisil tebes, maib\u00e9 ha\u2019u labele para. Hau hadeer tuku haat dadeer, hodi prepara matabixu ba&nbsp; oan sira, fo hariis no hatais&nbsp; sira. sira ba hotu tiha eskol\u00e1r maka foin kontinua ba servisu. durante la\u2019en husik hela ami, laiha&nbsp; ema ida atu suporta ha\u2019u nia oan sira, ha\u2019u mesak mak haree sira,&#8221; <\/em>haktuir Margarida.<\/p>\n\n\n\n<p><em>\u201cHo sal\u00e1riu 115 ne&#8217;e ami han tiha $50 restu ha\u2019u tenke Jere ba sira na\u2019in 6 nian eskola, lorloron selu bemo ba mai, maibe la buat ida maski salariu la sufisiente, nafatin mantein iha servisu, nune\u2019e oan sira bele remata sira nia eskola sira&#8221;,<\/em> Margarida esplika liutan ho esperansa boot.<\/p>\n\n\n\n<p>Nia husu ba governu, atu bele haree problema salariu ba traballad\u00f3r sira nian, tanba sal\u00e1riu ne&#8217;eb\u00e9 $115 labele responde hotu ba ekonomia uma laran. Nune&#8217;e m\u00f3s nia husu ba&nbsp; feto maluk sira ne&#8217;eb\u00e9 kaben husik hela, nafatin forsa hodi luta, atu salva ekonomia fam\u00edlia liu-liu oan sira nia futuru.<\/p>\n\n\n\n<p>Margarida hatudu duni katak maski simu salariu ki\u2019ik maibe nia fornese duni servisus diak. Ida ne\u2019e nia kompania mos rekoinese.<\/p>\n\n\n\n<p>Diretora Rekursu Umanus PAX nian, Marta Soares Guterres hateten PAX nia observasaun ba feto sira durante ne&#8217;e, hatudu katak&nbsp; prestasaun servisu&nbsp; feto iha kompa\u00f1ia PAX kualidade tebes kompara ho mane. Feto sira sempre hatudu prestasaun di\u2019ak durante oras servisu nian. PAX enkoraja feto hotu, atu labele kaer de\u2019it sana no taxu, maib\u00e9 tenke esforsu an hodi lidera no halo servisu sira hodi labele dependente liu ba mane.<\/p>\n\n\n\n<p><em>&#8220;Ami haree kapasidade tau mane mak lideransa, maib\u00e9 mane sira la dun fokus hanesan halimar fali ho sira nia lideransa. Iha PAX feto mos lidera,&#8221;<\/em> dehan Marta.<\/p>\n\n\n\n<p>PAX ne\u2019ebe harii iha 2010, no nain ba komapa\u00f1ia ema Timoroan, daudaun ne\u2019e&nbsp; funsion\u00e1riu&nbsp; PAX hamutuk 709 kompostu husi feto 198 no mane 411. PAX proteze feto maluk sira, bainhira halo seguransa iha fatin ne\u2019ebe la seguru, sempre haruka sira tama sedu, no koordena ho kliente sira, no PAX prepara transporte hodi tula sira fila ba uma.<\/p>\n\n\n\n<p>Estudu ida hosi Sarah Parker nian kona ba Kompania Seguransa Privadu iha Timor-Leste hatete katak traballador seguransa privada nian iha Timor-Leste iha 3,500 pesoa. Rekrutamentu ne\u2019ebe halo la tetu ho ema nia kbi\u2019it no ema nia antesendente. La ih informasaun klaru se pesoal sira mak hetan serbisu tenke tuir formasaun ruma maibe kompa\u00f1ia ida dehan katak ninia traballad\u00f3r tomak tuir treinamentu guarda nian pelumenus loron haat ne\u2019eb\u00e9 inklui informasaun kona-ba kompa\u00f1ia nia k\u00f3digu konduta, knaar patrullamentu, uzu r\u00e1diu, halo revista ba isin-lolon ho detet\u00f3r manu\u00e1l, halo relat\u00f3riu b\u00e1ziku, no revista ba ve\u00edkulu.<\/p>\n\n\n\n<p>Desizaun politika ba salariu minimu nian halo hosi Komisaun Nasion\u00e1l Servisu (KNS) iha 2012, ne\u2019eb\u00e9 prezide husi Sekret\u00e1riu Estadu ba Formasaun Profision\u00e1l no Empregu tempu ne\u2019eba, Bendito Freitas (agora dadaun Ministru Negosiu Estranjeiru). Salariu minismu ne\u2019e vale ba entidade publik no mos privadu sira. Tuir Kodigu Laboral nian, nu.4\/2012, 21 Fevereiru, liu tina tinan 2 depois de aplikasaun lei ne\u2019e bele halo revizaun. Tinan 2022, iha duni diskusaun no proposta atu halo mudansa ba salariu minimu, no iha proposta atu hasae ba $135. Tuir versaun notisia Tatoli nian (7\/11\/2022) katak desizaun salariu minimu hasae ba $135 ne\u2019e aprova tiha ona no promulga tiha ona hosi Presidente da Republika.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Reportajen David, Agustina no Filomena Loron Internasional Feto nian ba tinan ida ne\u2019e selebra ho temma Investe iha Feto: Aselera Progresu. Oinsa ida ne\u2019e bele akontese ba Silvia ho Margarida? Tinan barak ona moris ho salariu minimu maibe halo serbisu fo seguransa ba fatin importante sira. Silvia Neves (tinan 45) ho Margarida dos Santos (tinan [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":18170,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"amp_status":"","footnotes":""},"categories":[11,63],"tags":[],"class_list":["post-18169","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-feature","category-notisia"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/18169","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=18169"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/18169\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":18178,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/18169\/revisions\/18178"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media\/18170"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=18169"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=18169"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=18169"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}