{"id":18203,"date":"2024-03-15T22:53:02","date_gmt":"2024-03-15T13:53:02","guid":{"rendered":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/?p=18203"},"modified":"2024-03-15T22:53:03","modified_gmt":"2024-03-15T13:53:03","slug":"adtl-halao-dialogu-nasional-hodi-asegura-ema-ho-defisiensia-iha-eleisaun-no-lansa-relatoriu-avaliasaun-rapidu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/2024\/03\/15\/adtl-halao-dialogu-nasional-hodi-asegura-ema-ho-defisiensia-iha-eleisaun-no-lansa-relatoriu-avaliasaun-rapidu\/","title":{"rendered":"ADTL Hala&#8217;o Di\u00e1logu Nasion\u00e1l Hodi Asegura Ema Ho Defisi\u00e9nsia Iha Eleisaun no Lansa Relat\u00f3riu Avaliasaun R\u00e1pidu"},"content":{"rendered":"\n<p><strong><em>Reportajen Joanina Casamiro<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Asosiasaun Defisi\u00e9nsia Timor-Leste (ADTL), hamutuk ho Vise Prezidente Parlamento Nasion\u00e1l (VPN)\u00a0 PLAN International, Proved\u00f3r Direitos Humanus e Justi\u00e7a (PDHJ), Assesor Prinsipal Prezidente da Rep\u00fablika, Embaxador Uniaun Europeia, hala&#8217;o <em>&#8220;Di\u00e1logu Nasion\u00e1l Asegura Partisipasaun Ema Ho Defis\u00e9nsia Iha Eleisaun no Lansamentu Relatoriu Avaliasaun Rapidu Ba Ema Ho Defis\u00e9nsia&#8221;.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>Diret\u00f3r ezekutivu ADTL, Cesario da Silva, hateten liu ona prosesu eleisaun lubun ida ona dalabarak sosiedade sivil atu ko&#8217;alia kona-ba partisipasaun ema ho defisi\u00e9nsia nian iha eleisaun la dun tau atensaun, tanba dalaruma&nbsp; besik eleisaun mak foin f\u00f3 resposta husi ukun nain sira. Entaun ADTL lakohi besik eleisaun mak ko&#8217;alia nune&#8217;e hakarak ko&#8217;alia agora hodi hahu kedas&nbsp; antes eleisaun,&nbsp; maske tinan kotuk eleisaun liu ona maib\u00e9 sira&nbsp; hakarak halo bebeik atu asegura eleisaun ida ne&#8217;eb\u00e9 Justu, seguru no asesivel ba ema hotu.<\/p>\n\n\n\n<p><em>&#8220;Ami halo peskiza ida ba ema ho defisi\u00e9nsia iha territ\u00f3riu laran sira nia esperi\u00e9nsia iha prosesu eleisaun liu ba, katak Ema ho defisi\u00e9nsia infrenta barreira lubun ida, barreira ida mak f\u00edziku kondisaun sira iha fatin eleisaun nian, la asesivel ba ema ho defisi\u00e9nsia, maluk sira ho problema matan labele vota rasik se nia hakarak vota ema ida mak sei lori nia b\u00e1 vota, entaun\u00a0 nia maluk hakarak partidu A ema seluk vota partidu B, ida ne&#8217;e hanesan preokupasaun ne&#8217;eb\u00e9 infrenta durante ne&#8217;e,&#8221;<\/em> dehan diret\u00f3r ADTL, iha Salaun Hotel Timor, kinta 14\/03.<\/p>\n\n\n\n<p>Nia haktuir, importante liu mak lei eleisaun parlament\u00e1r anterior n\u00fameru 6\/2016 laiha kondisaun ba ema ho defisi\u00e9nsia maib\u00e9 governu da walu (8), ejiji&nbsp; membru Parlamentu sira hahu iha 2023,&nbsp; ho alterasaun lei ida&nbsp; ba ema ho defisi\u00e9nsia, lei ne&#8217;e rasik ba ema ho defisi\u00e9nsia matan hodi asegura kondisaun sira asesivel iha sentru votasaun. Maib\u00e9 lei ne&#8217;e rasik ema akompa\u00f1a lei eleisaun parlament\u00e1r iha tinan kotuk veta husi Prezidente Rep\u00fablika ho razaun barak tanba ne&#8217;e&nbsp; hakarak halo diskusaun hodi garante ema hotu nia direitu tuir Konstituisaun RDTL artigu 46 no 65.<\/p>\n\n\n\n<p>Nune&#8217;e m\u00f3s, Koordenad\u00f3r ba programa Elisaun Demogrativo No Inkluzivu Iha Timor-Leste, Nelson da Silva, Informa hakarak rona direitamente husi sira Kona-ba lei ne&#8217;eb\u00e9 prezidente beta, iha posiblidade hosi&nbsp; Prezidente&nbsp; bele promulga ka lae, tanba se lei ne&#8217;e mak la iha entaun maluk defis\u00e9nsia sira ne&#8217;e la bele partisipa ho masimu.<\/p>\n\n\n\n<p><em>&#8220;Ohin ami nia aprezenta Kona-ba asensiamentu rapidu ne&#8217;e partisipasaun bo&#8217;ot tebes, maibe barreira mak sai difikulta no sira ne&#8217;e kartaun eleitoral barak\u00a0 tanba ida ne&#8217;e mak se sai barreira ita esforsu halo oins\u00e1 mos lei la iha entaun hosi parte sai mos sira la bele halo buat ida tanba tenkenikamente Estae nia implementa tuir sai ida mak lei haruka se lei ne&#8217;e mak aprova husi Prezidente entaun fasil tebes ba maluk defisiensia matan tanba dalaruma defis\u00e9nsia matan ne&#8217;e ba vota ema ruma tenke tuir entaun segredu ba nia ne&#8217;e la iha ona ida ne&#8217;e mak ba oin labele atu akontese&#8221;,<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>Enkuantu Vise Prezidente Parlamentu Nasion\u00e1l, Maria Terezinha da Silva Viegas, mos hateten, atu realiza lei ne&#8217;eb\u00e9 iha tinan kotuk Parlamentu Nasion\u00e1l aprova iha faktu introdusaun ba meloramentu atu envolve partisipasaun defis\u00e9nsia sira nian, liu-liu liga ba defis\u00e9nsia matan, iha tinan kotuk antes molok atu tama ba elisaun jeral lei ne&#8217;e la hetan promulgasaun.<\/p>\n\n\n\n<p><em>&#8220;Ohin rekomendasaun husi maluk defis\u00e9nsia atu bele tau konsidera hanesan orgaun ne&#8217;eb\u00e9 halo lei Parlamentu Nasion\u00e1l atu bele haree no konsidera hikas fali lei refere.\u00a0 Prezidente Rep\u00fablika atu halo promulgasaun, maib\u00e9 esplika katak atu esklarese katak prosesu\u00a0 ne&#8217;eb\u00e9 iha liseitura iha tinan kotuk\u00a0 lei ne&#8217;e ho veito Prezidente Rep\u00fablika nian iha altura ne&#8217;eba depoizde hetan veito lei ne&#8217;e otomatikamente kaduka, tanba liseitura ida ne&#8217;e remata hahu fali liseitura foun ho pedidu ne&#8217;eb\u00e9 hato&#8217;o husi defis\u00e9nsia sira atu tau\u00a0 atensaun ba lei refere,&#8221; <\/em>Nia esplika.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Reportajen Joanina Casamiro Asosiasaun Defisi\u00e9nsia Timor-Leste (ADTL), hamutuk ho Vise Prezidente Parlamento Nasion\u00e1l (VPN)\u00a0 PLAN International, Proved\u00f3r Direitos Humanus e Justi\u00e7a (PDHJ), Assesor Prinsipal Prezidente da Rep\u00fablika, Embaxador Uniaun Europeia, hala&#8217;o &#8220;Di\u00e1logu Nasion\u00e1l Asegura Partisipasaun Ema Ho Defis\u00e9nsia Iha Eleisaun no Lansamentu Relatoriu Avaliasaun Rapidu Ba Ema Ho Defis\u00e9nsia&#8221;. Diret\u00f3r ezekutivu ADTL, Cesario da Silva, [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":18204,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"amp_status":"","footnotes":""},"categories":[63],"tags":[],"class_list":["post-18203","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-notisia"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/18203","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=18203"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/18203\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":18205,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/18203\/revisions\/18205"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media\/18204"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=18203"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=18203"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=18203"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}