{"id":18367,"date":"2024-04-15T22:51:35","date_gmt":"2024-04-15T13:51:35","guid":{"rendered":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/?p=18367"},"modified":"2024-04-15T22:51:37","modified_gmt":"2024-04-15T13:51:37","slug":"prezuizu-estadu-mal-gastu-balun-iha-administrasaun-publika","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/2024\/04\/15\/prezuizu-estadu-mal-gastu-balun-iha-administrasaun-publika\/","title":{"rendered":"Prezuizu Estadu: Mal Gastu Balun Iha Administrasaun P\u00fablika"},"content":{"rendered":"\n<p><strong><em>Hakerek nain Higino Guterres<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Introdusaun<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Dalabarak liu, ita hatene de&#8217;it katak, estadu lakon osan milaun-ba-milaun tan de\u2019it korrupsaun ne\u2019eb\u00e9 akontese tuir lei dehan. Ita nia atensaun hodi buka tuir prezuizu estadu mak aktus ilegal sira hanesan ne\u2019eba. Maib\u00e9 ita nunka konsiente katak, estadu m\u00f3s lakon lerek osan lubuk ida ba gastus sira ne\u2019eb\u00e9 la merese no la justu iha instituisaun estadu sira.<\/p>\n\n\n\n<p>Gastu injustu balun ne\u2019eb\u00e9 f\u00f3 prezuizu ba estadu, ke ita m\u00f3s ladun tau atensaun, ida mak gastu sira hodi selu ajente p\u00fabliku sira ne\u2019eb\u00e9 halo servisu, maib\u00e9 rezultadu servisu ki&#8217;ik no la hatudu. Seluk, estadu m\u00f3s lakon osan lubuk ida hodi sosa fasilidade sira estadu nian ba aj\u00e9nte p\u00fabliku sira uza hodi presta servisu, maib\u00e9 dalabarak la balansu ho rezultadu servisu ne&#8217;ebe sira halo. Gastu ida seluk mak deze\u00f1a programa oioin hodi halibur no habarak rikusoin estadu ba an.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Gastu ba rekrutamentu ne\u2019eb\u00e9 la efetivu<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Rekrutamentu forsa traballu hodi presta servisu administrasaun p\u00fabliku, balun gasta de&#8217;it osan estadu, maib\u00e9 rezultadu servisu la efetivu-mukit tebes.&nbsp; Rekrutamentu ida mak funsionariu sira ne\u2019eb\u00e9 la liu husi vaga (bolu de&#8217;it). Katak, rekrutamentu ho kualidade familiarizmu, partidarizmu, no izmu sira seluk tan.<\/p>\n\n\n\n<p>Rekrutamentu ida ne\u2019e halo estadu lakon osan oituan ba selu ema sira ne\u2019eb\u00e9 nia kualidade servisu la serteza. Ema ne\u2019eb\u00e9 bolu ba servisu ne\u2019e atu iha kapasidade ka laiha m\u00f3s mahukun sira bou hamutuk ba de\u2019it fatin servisu. Salariu m\u00f3s deside tuir mahukun sira nia hakarak. Belun balun dehan, &#8220;iha instituisaun balun, asesor &#8216;rihun-rahun&#8217;, simu salariu delek, maibe rezultadu servisu la refleta ba sira nia salariu\u201d. Faktu mos hatudu, instituisaun balun, ema na\u2019in lima to&#8217;o neen, halo de&#8217;it servisu ema ida nian. Depois ema ida simu salariu ema na\u2019in rua, na\u2019in tolu nian. Ema balun nia servisu lori de\u2019it dokumentu ba mai, balun nia funsaun copy no print dokumentu de\u2019it.<\/p>\n\n\n\n<p>Gastu no prezuizu seluk ida mak estadu rekruta funsionariu ho status kontratadu no permanente sira ne\u2019eb\u00e9 la haree didi\u2019ak nia kualidade. Iha l\u00e1kunas ki\u2019ikoan ida ne\u2019eb\u00e9 instituisaun estadu sira sei hasoru ohin loron ne\u2019e mak kriteria sira ne\u2019eb\u00e9 ladun justu no adekuadu iha prosesu rekrutamentu funsionariu p\u00fabliku hodi hetan ema ne\u2019eb\u00e9 iha kualidade di\u2019ak halo servisu, inklui mos avaliasaun servisu ne\u2019eb\u00e9 dalabark m\u00f3sla profesional.<\/p>\n\n\n\n<p>Ba ha\u2019u, buat ne\u2019eb\u00e9 ita presiza avalia ho didi\u2019ak mak kriteria sira ba rekruta aj\u00e9nte p\u00fabliku sira no oinsa hanaruk sira nia kontratu. Dalabarak liu, ita sempre tau atensaun liu ba kriteria sira hanesan, esperiensia servisu minimu tinan 3 liu, kualifikasaun literaria m\u00ednimu iha lisensiatura, iha sertifikadu treinamentu no formasaun ruma no seluk tan. Ita nia hanoin, dalabarak liu domina no influensiadu liu ho buat formalidade sira hanesan ne\u2019eba, duke ita avalia ema ho kapasidade intelektu\u00e1l ne\u2019eb\u00e9 ema iha, vontade no entuziasmu, produtividade no kreatividade peso\u00e1l sira, ne\u2019eb\u00e9 ita bele uza hodi produs rezultadu servisu ne\u2019eb\u00e9 di\u2019ak no inovativu iha instituisaun.<\/p>\n\n\n\n<p>Ita nunka konsiente katak, dalaruma ita rekruta ema ho baze esperiensia servisu barak ona, barak (la&#8217;os ema hotu) m\u00f3s mai ho ment\u00e1l ida pragmatizmu- hanoin buka mak salariu di&#8217;ak, kakutak osan de\u2019it, duke sakrifisiu hodi serv\u00ed p\u00fabliku. Balun mental sobrevivensializmu- buka kabun, han, hemu, moris no mate. Balun mai ho karakter &#8216;loud laborer&#8217;- gosta ko\u2019alia mak barak, duke halo servisu. Hirak ne\u2019e kontribui ba estadu ne\u2019e gastu de\u2019it osan ba ema ne\u2019eb\u00e9 lori ment\u00e1l konsumerizmu, la kontribui ba produz buat ruma hodi serv\u00ed povu.<\/p>\n\n\n\n<p>Ha\u2019u m\u00f3s preokupadu oituan ho ita nia sistema ida hatuur funsionariu permanente iha instituisaun estadu sira no avaliasaun sira ne\u2019eb\u00e9 uza liu fuan, duke profesionalizmu. La\u2019os tanba ita labele iha funsionariu ho status permanente, maib\u00e9 ita nia sistema hatuur funsionariu sira ho kondisaun sira hanesan ne\u2019e iha sosiedade ida ohin loron, halo ema barak sai ego boot no barukteen halo servisu.<\/p>\n\n\n\n<p>Ema ne\u2019eb\u00e9 status ajente p\u00fabliku permanente no servisu kle\u2019ur iha instituisaun ida, balun (la&#8217;os hotu-hotu) bele domina no konsidera instituisaun ne\u2019eb\u00e9 nia haknaar an ba hanesan tiha sira nia propriedade privada. La iha ema ida bele volante sira halo servisu. Sira atu halo servisu ka la halo, atu halo barak ka oituan, buat sira ne\u2019e depende fali ba sira nia hakarak. Sira iha prestijiu ida status permanente perante iha lei nia okos, ida ne\u2019e halo sira iha poder boot oituan iha instituisaun estadu hodi orienta an r\u00e1sik.<\/p>\n\n\n\n<p>La\u2019os de\u2019it tanba status ida ne\u2019e, maib\u00e9 m\u00f3s iha aj\u00e9nte balun ne\u2019eb\u00e9 iha poder simboliku oituan, tanba sira nia pasadu involve iha funu. Sira ne\u2019e kuandu la halo servisu, depois sistema bele di\u2019ak atu regula sira, sira bele uza sira nia poder simboliku hodi domina.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Gastu ba sosa no uza sasan estadu la adekuadu<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Ha\u2019u haree lakunas boot ida ita gasta osan estadu la adekuadu no f\u00f3 prezuizu ba estadu, ida mak prosesu aprovizionamentu hodi sosa no hatama sasan sira instituisaun nian. Normalmente, instituisaun estadu sira presiza atu sosa ekipamentu ruma hodi fasilita halo servisu mos tenke f\u00f3 ba kompana mak sosa ka hatama, duke instituisaun mak sosa no hatama r\u00e1sik. Sistema ida ne\u2019e, la\u2019os de\u2019it hamosu korrupsaun sira ne\u2019eb\u00e9 ko\u2019alia iha lei, maib\u00e9 sistema ida ne\u2019e halo estadu lakon barak no f\u00f3 lukru boot ba kompa\u00f1a sira. Ezemplu- Lap top ida nia folin ne\u2019eb\u00e9 ita bele sosa r\u00e1sik iha merkadu dolar atus-lima, maib\u00e9 kuandu ita tender tiha ba komapa\u00f1a, bele sa\u2019e to\u2019o dolar rihun-ida-resin no liu.<\/p>\n\n\n\n<p>Kestaun seluk ida mak, sistema ne\u2019e la\u2019os de\u2019it fasilita lukru boot ba kompa\u00f1a, maib\u00e9 halo lento servisu intituisaun estadu nian. Prosesu sosa sasan, kuandu ita sosa r\u00e1sik, ita bele foti loron ida ka rua hatama ona sasan, maib\u00e9 f\u00f3 ba kompa\u00f1a bele dura fali to\u2019o fulan ida ka rua. Ita atu halo servisu ho lalais, labele la\u2019o, tanba ita hein prosesu tender kle\u2019ur no hein sasan kle\u2019ur demais husi kompa\u00f1a sira.<\/p>\n\n\n\n<p>Alein ida ne\u2019e, l\u00e1kunas seluk ida mak utilizasaun patrimoniu estadu nian. Iha instituisaun estadu, barak m\u00f3s gasta osan estadu hodi sosa no uza sasan sira la iha efikasia no efisi\u00e9nsia. Funsionariu ida bele uza laptop\/ komputador rua hodi halo de\u2019it servisu administrasaun nian. Aat liu-tan funsionariu ne\u2019eb\u00e9 halo servisu uza de\u2019it aplikasaun ka programa word, excel, power point no acces internet sira ne\u2019e m\u00f3s uza lerek lap top ne\u2019eb\u00e9 ho nia espesifikasaun boot ka aas. Ha\u2019u haree, funsionariu sira balun uza lap top ho kapasidade 8 megabite ba leten, maib\u00e9 sira nia servisu mak hakerek karta oan ne\u2019e, relatoriu no barak liu halimar mak facebook ho youtube.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Gastu tempu<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Ema balun dehan, la tama servisu tuir tempu ne\u2019e konsidera nu\u2019udar korrupsaun ida. Funsionariu ida tama servisu tuir tempu servisu mak funsionariu ne\u2019eb\u00e9 hatudu nia prestasaun servisu di\u2019ak hodi serv\u00ed p\u00fabliku. Ba ha\u2019u, argumentu ne\u2019e iha nia rasiosinu oituan, maibe la&#8217;os absolutamente loos. Servisu balun presiza duni ita nia disiplina iha tempu. Maibe ida ne\u2019eb\u00e9 sai kestaun boot liu ba ha\u2019u mak rezultadu servisu. Baibain ema dehan output husi servisu ne\u2019eb\u00e9 halo mak saida. Ita bele disiplina iha tempu, maib\u00e9 ita nia rezultadu servisu la balansu ho tempu servisu ne\u2019eb\u00e9 ita iha, ida ne\u2019e konsidera ita gastu osan estadu nian, maib\u00e9 la iha efeitu ida ba p\u00fabliku.<\/p>\n\n\n\n<p>Tanba ne\u2019e, iha pontu rua ne\u2019eb\u00e9 presiza ita avalia ho didi\u2019ak. Se ema ida tama servisu pontu\u00e1l, ita tenke haree, nia rezultadu servisu mak saida? Nune\u2019e m\u00f3s nia rezultadu servisu ne\u2019eb\u00e9 nia halo, iha kualidade no benefisiu ba sosiedade ka lae? Se fo servisu ba ajente p\u00fabliku ne\u2019e halo, to\u2019o tinan ida remata, tama servisu tuir oras servisu nian, maib\u00e9 la produz buat ruma m\u00f3s hanesan de\u2019it, estadu gasta osan saugati. S\u00e9 aj\u00e9nte p\u00fabliku ne\u2019e konsege produz produtu ruma, maib\u00e9 kualidade la iha no la iha benefisiu m\u00f3s hanesan de\u2019it, nia kontribui hela ba prezuizu estadu.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Gastu ba perdiem<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Ha\u2019u haree, aj\u00e9nte p\u00fabliku balun moris di\u2019ak, tanba de\u2019it osan ida perdiem. Perdiem loloos uza duni ba nesesidade servisu balun, maib\u00e9 perdiem m\u00f3s bele halo ema riku matak ho atividade viajen ne\u2019eb\u00e9 la importante. Aj\u00e9nte p\u00fabliku ida bele halo programa tuir nia hakarak de\u2019it ba munisipiu ka estranjeiru. La\u2019o ba monitoriza projetu ida rua iha munispiu ne\u2019eb\u00e9 loloos halo loron ida, bele halo orariu la\u2019o semana ida ka rua nian. Halo de\u2019it enkontru ka partisipa konfer\u00e9nsia internasion\u00e1l ida, ne\u2019eb\u00e9 loloos bele halo liu-husi online m\u00f3s, bele halo programa viajen direta semana ida lae rua ba leten. Buat sira ne\u2019e hotu aj\u00e9nte p\u00fabliku ida bele halo intensionalmente hodi habarak nia riku. Ida ne\u2019e nu\u2019udar aktus ida ne\u2019eb\u00e9 kontribui makaas m\u00f3s ba estadu hetan prezuizu, maib\u00e9 ita dehan di\u2019ak hela. Ha\u2019u observa, buat sira ne\u2019e sai tiha kultura ida iha instituisaun estadu sira.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Konkluzaun<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Estadu hetan prezuizu la&#8217;os de&#8217;it aktus korrupsaun boot sira ne\u2019eb\u00e9 kontra lei, maibe estadu mos hetan prezuizu ba mal gastus ki\u2019ik sira ne\u2019eb\u00e9 dalabarak kontribui rasik mos husi sistema ne\u2019eb\u00e9 ita r\u00e1sik kria, inklui ita nia neglizensia hodi utiliza sala rekursu ema no fasilidade ne\u2019eb\u00e9 ladun iha kualidade di&#8217;ak hodi presta servisu ne\u2019eb\u00e9 benefisiu ba p\u00fabliku iha administrasaun p\u00fablika.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Hakerek nain Higino Guterres Introdusaun Dalabarak liu, ita hatene de&#8217;it katak, estadu lakon osan milaun-ba-milaun tan de\u2019it korrupsaun ne\u2019eb\u00e9 akontese tuir lei dehan. Ita nia atensaun hodi buka tuir prezuizu estadu mak aktus ilegal sira hanesan ne\u2019eba. Maib\u00e9 ita nunka konsiente katak, estadu m\u00f3s lakon lerek osan lubuk ida ba gastus sira ne\u2019eb\u00e9 la merese [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":18368,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"amp_status":"","footnotes":""},"categories":[60],"tags":[],"class_list":["post-18367","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-analisa"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/18367","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=18367"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/18367\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":18369,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/18367\/revisions\/18369"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media\/18368"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=18367"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=18367"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=18367"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}