{"id":18426,"date":"2024-04-22T16:20:01","date_gmt":"2024-04-22T07:20:01","guid":{"rendered":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/?p=18426"},"modified":"2024-04-22T16:20:03","modified_gmt":"2024-04-22T07:20:03","slug":"gusur-haksolok-iha-triste-sira-nia-leten","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/2024\/04\/22\/gusur-haksolok-iha-triste-sira-nia-leten\/","title":{"rendered":"Gusur: Haksolok Iha Triste Sira Nia Leten"},"content":{"rendered":"\n<p><strong><em>By Higino Guterres<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Hetan ida dehan, \u201ctenke gusur duni. S\u00e9 lae, sidade Dili ne\u2019e sabra\u2019ut, fo\u2019er, dois, rai-rahun, barullu, manas\u201d. Hetan fali seluk m\u00f3s dehan, \u201chasai deit. S\u00e9 lae, ita loraik sai servisu, fila ba uma, iha dalan hasoru mak <em>macet<\/em><em> <\/em>\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>Lee status no komentariu sira iha Facebook m\u00f3s la seluk la leet.\u201cOkupa espasu p\u00fabliku tenke hasai duni. Tanba Dili nu&#8217;udar odamatan nasaun nian. Tenke sidade moos no furak. La\u2019os ema rai seluk mai, haree ita nia rain kapit\u00e1l nasaun nian, hanesan fali anim\u00e1l nia luhan. Tempu ona, gusur para sidade Dili tenke dezenvolve\u201d. Rona no lee komentariu sira hanesan ne\u2019e barak husi ajente publiku sira.<\/p>\n\n\n\n<p>Ha\u2019u komprende. Ita kuandu servisu iha fatin di&#8217;ak ona, no ita nia moris di\u2019ak ona, ita nia l\u00f3gika sempre halai hanesan ne\u2019eba. Ita servisu ona iha uma mutin laran, kada fulan simu salariu di\u2019ak ona, sa\u2019e sasan estadu nian gratuita, simu subsidiu no pensaun oioin, ita iha osan sosa rai no halo uma iha fatin di\u2019ak ona, ne\u2019eb\u00e9 ita sempre konkorda buat sira hanesan ne\u2019eba, sein tetu ho kritiku.<\/p>\n\n\n\n<p>Ita konkorda no haksolok tebes ho asaun despezu otoriter sira hanesan ne&#8217;eba, tanba hasai maluk dalan ninin sira ne\u2019e, konserteza nia benefisiu barak liu-tan ba ita. Ita tama no sai servisu lorloron, la <em>macet<\/em> ona. Fatin p\u00fabliku sira ne\u2019e estadu bele halo fali ba jardin. Atu nune\u2019e, fin de semana ita ho ita nia familia bele ba tur, halimar no hakontente an iha ne\u2019eba. Ka ita dader no loraik ba-mai servisu, liu dalan sira ne\u2019e, bele haree netik jardin furak hodi fase ita nia matan.<\/p>\n\n\n\n<p>Ita konkorda no haksolok boot ba aktus despezu belun sira ne\u2019e, tanba fatin sira ne\u2019e depois estadu bele f\u00f3 fali ba ema sira osan na\u2019in no broker sira aluga no halo investimentu hodi selu fali taxa no impostu ba estadu. Nune\u2019e, bele selu fali ita nia salariu lorloron no sosa sasan sira estadu nian ita uza, inklui selu kiri-kan iha kotuk-kotuk no habarak rikusoin liu-husi aktus korrupsaun sira ne\u2019e hodi sosa rai estrat\u00e9ziku iha fatin-fatin hodi aban bainrua bele halo business seluk.<\/p>\n\n\n\n<p>Ida ne\u2019e mak ita nia hakarak. Kuandu asaun sira tama ita nia interese, ita tenke konkorda. Kuandu buat sira ne\u2019eba mak tama ema ki&#8217;ik sira nia interese, ita ignora. Ita konkorda mak desizaun politika ne\u2019eb\u00e9 estadu halo hodi hasai no duni ema hanesan balada. Ita hakarak mak estadu husik no kria dezempregu, ki&#8217;ak, hamlaha, dekadensia no mate iha sosiedade ne&#8217;e barak. La intrese, hasai maluk sira ne\u2019eba afeta sira nia direitu moris ka lae. Sira atu iha hela fatin ka la iha, ne\u2019e husik sira ida idak ba buka. Importante, ita seguru nafatin. La intrese, atu sira ba buka hahan iha ne\u2019eb\u00e9, buka osan iha ne\u2019eb\u00e9, no sira nia oan sira atu ba eskola iha ne\u2019eb\u00e9.<\/p>\n\n\n\n<p>Ita m\u00f3s la intrese no konsidera ho hanoin sira ne\u2019eb\u00e9 dehan, estadu tenke fasilita kria kondisaun ba sira hela, inklui tau osan boot ba halo investimentu iha set\u00f3r estrat\u00e9jiku sira hodi hadi&#8217;a ema hotu nia moris. Ita la intrese hotu hanoin di&#8217;ak sira ne\u2019e,&nbsp; tanba hanoin sira ne\u2019e sei la iha benefisiu barak ba ita.<\/p>\n\n\n\n<p>Ita nia kakutak sempre hanoin katak, duke hasai osan ba harii uma ba maluk sira afetadu no ki&#8217;ak sira barbarak ne\u2019e, nusa la rai para funan barak iha banku atu selu ita nia salariu no sosa sasan ba ita uza no uza ba ita nia viajen sira munisipiu no rai li\u2019ur? Duke tau osan fali ba investimentu iha set\u00f3r agrikultura boboot no industria sosi\u00e1l sira, depois sira (ema ki&#8217;ik) mak moris di\u2019ak, benefisiu ba ita la iha. Duke ba ida ne\u2019eba, nusa la f\u00f3 ba kompa\u00f1a sira halo projetu oan sira iha sidade ne\u2019e para ita m\u00f3s hetan <em>untung<\/em> husi subornu oan sira ne\u2019e?<\/p>\n\n\n\n<p>Duke tau osan boot ba hadi\u2019a infraestrutura eskola no hadi\u2019a kualidade profesor sira, ikus mai sira mak eskola di\u2019ak, iha ko\u00f1esimentu di\u2019ak, aban bainrua bele mai <em>geser<\/em> fali ita. Di\u2019ak liu osan sira ne\u2019e rai para aumenta ita nia salariu, ita simu hodi haruka ita nia familia ba eskola privadu sira, selu mestre kualidade di\u2019ak sira iha ne\u2019eba, hanorin ita nia oan sira, para aban bainrua ita nia oan sira mak bele mai troka fali ita.<\/p>\n\n\n\n<p>Buat sira ne\u2019e mak sempre iha ita nia ulun (ego). Hakarak moris di&#8217;ak mesak. Ema barak ne\u2019e tenke dezempregu no ki&#8217;ak atu hakruuk beibeik ba ita. La intrese ema barak nia terus-susar, triste no tanis. Importante ba ita mak dezenvolvimentu sidade ne\u2019e furak, atu ita servisu iha uma mutin laran ne\u2019e bele haksolok.<\/p>\n\n\n\n<p>Haksolok ba dalan p\u00fabliku luan, atu halo movimentu ho transporte privadu no estadu nian ba mai karik, labele tergangu. Haksolok tanba bele harii jardin para loron feriadu ita bele halibur ho ita nia familia sira iha laran. Haksolok tanba estadu bele fo aluga rai ba osan na\u2019in sira halo investimentu, para selu taxa karik benefisia ita sira servisu iha instituisaun estadu. Haksolok tanba f\u00f3 ba kompa\u00f1a harii otel iha fatin p\u00fabliku sira para, ita ne\u2019eb\u00e9 osan barak mak bele ba tuur han-hemu no deskansa iha ne\u2019eba. Kaksolok ema dezempregu no ki&#8217;ak barak atu sira hakruuk nafatin ba ita.<\/p>\n\n\n\n<p>Ita nia sentimentu umanidade ne\u2019e iha ne&#8217;ebe? Kuandu ki&#8217;ak barak iha fatin-fatin. &nbsp;Ita kontente? kuandu haksolok iha belun sira ne\u2019eba nia triste leten? Ida ne&#8217;e mak mental no sentimentu sosiedade ida atual? Parese! Sistema no modelu dezenvolvimentu kapit\u00e1l mak la\u2019o hanesan ne\u2019e ona. Ida ne\u2019eb\u00e9 mak iha poder no osan, nia mak domina. Ida ne\u2019eb\u00e9 la iha, tenke submete no subjuga-an ba.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>By Higino Guterres Hetan ida dehan, \u201ctenke gusur duni. S\u00e9 lae, sidade Dili ne\u2019e sabra\u2019ut, fo\u2019er, dois, rai-rahun, barullu, manas\u201d. Hetan fali seluk m\u00f3s dehan, \u201chasai deit. S\u00e9 lae, ita loraik sai servisu, fila ba uma, iha dalan hasoru mak macet \u201d. Lee status no komentariu sira iha Facebook m\u00f3s la seluk la leet.\u201cOkupa espasu [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":18427,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"amp_status":"","footnotes":""},"categories":[60],"tags":[],"class_list":["post-18426","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-analisa"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/18426","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=18426"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/18426\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":18428,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/18426\/revisions\/18428"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media\/18427"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=18426"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=18426"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=18426"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}