{"id":18577,"date":"2024-05-04T00:34:23","date_gmt":"2024-05-03T15:34:23","guid":{"rendered":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/?p=18577"},"modified":"2024-05-04T00:34:25","modified_gmt":"2024-05-03T15:34:25","slug":"loron-liberdade-imprensa-jornalista-nafatin-firme-hatutan-lian-lian-laek-ba-ukun-nain-sira","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/2024\/05\/04\/loron-liberdade-imprensa-jornalista-nafatin-firme-hatutan-lian-lian-laek-ba-ukun-nain-sira\/","title":{"rendered":"Loron Liberdade Imprensa: Jornalista Nafatin Firme Hatutan lian lian-laek ba ukun na\u2019in sira"},"content":{"rendered":"\n<p><strong><em>Reportajen Umbelina &amp; Agostinha<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><a><\/a>Loron mundial ba liberdade imprensa, jornalista sira husu ba Konsellu Imprensa (CI-Sigla Portuges) no Sekret\u00e1riu Estadu Komunikasaun Sosi\u00e1l (SECOMS), tau atensaun m\u00e1simu no valoriza servisu no salariu jornalista sira nian tanba maske sira hakonu publiku sira ho informasaun no lian lian-laek ba governu maibe barak mak sei ho voluntariu no salariu minimu. Jornalista sira mos husu ba publiku inklui governu atu kopera hodi fo informasaun ba jornalista uainhira hala\u2019o sira nia knaar.<\/p>\n\n\n\n<p>Jornalista Neon Metin, Filomena da Concei\u00e7\u00e3o hateten antes nia ba volutariu iha m\u00eddia Neon Metin, primeiru nia tuir kursu iha CEFTEC hafoin estajiu iha Neon Metin fulan ida remata, kontinua volunt\u00e1ria to&#8217;o ohin loron.<\/p>\n\n\n\n<p><em>&#8220;Ha&#8217;u kontinua volunt\u00e1ria iha media Neon Metin nune&#8217;e hakarak aprende hodi hasa&#8217;e ha&#8217;u nia ko\u00f1esimentu konaba mundu jornalizmu nian, no hakerek atu hatene kle&#8217;an konaba kn&#8217;ar jornalista nian lo-loos mak oinsa&#8221;,<\/em> Dehan Filomena da Concei\u00e7\u00e3o ba Neon Metin iha Fundasaun Haburas, kinta-feira, 02\/05.<\/p>\n\n\n\n<p>Nia dehan, difikuldade ne&#8217;eb\u00e9 jornalista hasoru mak primeiru ba hasoru fontes hodi halo intervista asuntu ruma, maib\u00e9 fontes hatan ladun klaru ka halai ses hosi perguntas ne\u2019ebe mak husu no hanoin oins\u00e1 mak ita bele hakerek? Nune\u2019e hakarak ka lakohi ita tenki buka referensia balun nune&#8217;e bele aumenta ita nia notisia nune\u2019e publ\u00edka notisia ne&#8217;eb\u00e9 mak kredivel ba publiku ka sosiedade.<\/p>\n\n\n\n<p><em>&#8220;Pesoalmente tama fo-foun iha mundu jornalizmu la&#8217;o mesak ba kobertura sente ta\u2019uk\u00a0 tanba dala-ruma hasoru ema foun no lider bo-boot, ka asuntu ruma ba Parlamentu Nasional, Palasiu Governu ou Palasiu Prezidensial ne&#8217;e sente ta\u2019uk, tanba hanoin iha laran katak husu perguntas mak husu sala karik tanba jornalista senior mak barak liu ladun hetan oportunidade wainhira atu husu perguntas ba fontes, nune&#8217;e la husu perguntas to&#8217;o fila, entaun buat sira ne&#8217;e sai hanesan perguntas no difukuldade ba ita nia an rasik no hasoru mos difikuldade ba salariu, tanba dala-ruma asuntu importante atu ba kobertura maib\u00e9 osan transporte arasaka entaun susar tebes hasoru situasaun ne&#8217;e maib\u00e9 nafatin esforsu hodi hala&#8217;o kna&#8217;ar jornalista nian.<\/em>&#8221; Nia Espresa.<\/p>\n\n\n\n<p>Mezmu hasoru difikuldade no situasaun oin-oin maib\u00e9 kontinua enkoraja an nafatin hodi hala&#8217;o serbisu jornalizmu nian. &#8220;<em>Tanba ita ba kobertura hasoru ema foun, ambiente foun ou ba hasoru lider sira ho direitamente no hatene uluk informasaun, no aprende liafuan foun ruma hosi ema nia esplikasaun ne&#8217;eb\u00e9 motiva no inspira ita hodi aumenta ita nia ko\u00f1esimentu entaun sente orgullu tebes ba buat sira ne&#8217;e hodi\u00a0 enkoraja no kontinua hala&#8217;o knaar jornalista i la para iha dalan klaran to&#8217;o ohin loron .&#8221; <\/em>Nia informa.<\/p>\n\n\n\n<p>&#8220;Loron liberdade imprensa ne&#8217;eb\u00e9 monu iha 3 maiu, mensajen ba maluk jornalista sira ne&#8217;eb\u00e9 namkari iha Timor laran tomak, mezmu ita nia servisu ne&#8217;e hasoru obstaklu oin-oin maib\u00e9 labele para iha fatin kontinua f\u00f3 informasaun ne&#8217;eb\u00e9 mak kredivel ba publ\u00edku sira i kontinua nafatin sai matan no tilun ba lian laek sira, tanba jornalista nia papel ne&#8217;e importante.&#8221; Nia mensajen.<\/p>\n\n\n\n<p>Iha sorin seluk, Jornalista Merlin Tavares hosi Media STL hateten, nia hahu knaar servisu Jornalista iha 2019 ate ohin loron, &#8220;Tuir ha&#8217;u nia hanoin servisu Jornalista ne&#8217;ebe mak hala&#8217;o iha terenu ne&#8217;e sente di&#8217;ak tanba ita bele koi\u00f1ese ema barak liu tan, kualker s\u00e9 de&#8217;it sempre sai ita nia belun di&#8217;ak uainhira ita aprosima di&#8217;ak ho sira hodi sai hanesan ita nia fontes ba informasaun.&#8221; Dehan Jornalista Merlin Tavares ba Neon Metin, via WhatsApp, kinta-feira, 02\/05.<\/p>\n\n\n\n<p>Nia dehan, difikuldade ne&#8217;eb\u00e9 durante nia enfrenta iha mundu jornalizmu mak dala ruma liga ba fontes sira, tanba iha fontes balu ke fasil tebes atu fasilita f\u00f3 informasaun ne&#8217;eb\u00e9 lalais ba jornalista sira nia perguntas, liga ba preokupasaun sosiedade ohin loron nian, maibe iha fontes balun mak sei difisil tebes ita atu halo intervista, tanba dala-ruma bazeia ba tempu.<\/p>\n\n\n\n<p><em>&#8220;Benefisiu ne&#8217;eb\u00e9 mak ha&#8217;u hetan hosi mundu Jornalizmu mak ita ba halo kobertura hetan esperiensia foun, tanba ita jornalista kobertura m\u00f3vel entaun ita bele hetan esperiensia barak hosi area refere.&#8221;<\/em> Nia espresa.<\/p>\n\n\n\n<p>Nia dehan firme atu Jornalista ida profesional tenke Independente iha nia publikasaun, labele hali\u2019is ba C A Ou CB tenke neutral de\u2019it,&nbsp; nune\u2019e publiku sira labele lakon komfiansa ba ita nia produtu jornalistiku ne&#8217;eb\u00e9 iha.<\/p>\n\n\n\n<p><em>&#8220;Husu ba maluk\u00a0 jornalista sira atu kumpri nafatin ita nia kode etika jornalizmu nian, labele rende wainhira hetan presaun ruma hosi pol\u00edtiku na&#8217;in\u00a0 sira liga ho ita nia publikasaun, nafatin firme hodi hatutan lian laek sira nia lian ba ukun na\u2019in sira, no husu publiku nafatin f\u00f3 konfiansa ba jornalista sira hodi hala&#8217;o sira nia knaar liu hosi divulga informasaun sira iha rai laran liga ho ita nia situasaun Timor Leste.&#8221; <\/em>Nia mensajen.<\/p>\n\n\n\n<p>Tuir Jornlista media SapNews, Guilemino Ramos da Cruz dehan, knaar servisu jornalista profesion\u00e1l ka profisaun ida ne&#8217;eb\u00e9 f\u00f3 informasaun ba p\u00fabliku independente ba haree na\u2019in no lee na\u2019in sira ho kredivel no bele komprende asuntu ruma kona-ba setor, edukasaun, ekonomia, sosi\u00e1l pol\u00edtika, sa\u00fade, no seguransa iha nasion\u00e1l, region\u00e1l no internasional.<\/p>\n\n\n\n<p><em>&#8220;Durante ha\u2019u haknaar an iha area jornalismu hodi hatutan povu lian laek sira nia lian ba governu sentral no hala&#8217;o kobertura iha terenu hodi publika informasaun hosi nasion\u00e1l ba munis\u00edpiu no postu administrativu sira ho imparsialidade, maib\u00e9 difikuldade ne&#8217;ebe hau hasoru iha terenu mak kapasipadade ne&#8217;eb\u00e9 ha&#8217;u iha naton de&#8217;it atu bele kobre asuntu sira ne&#8217;eb\u00e9 ho faktu nune&#8217;e bele anunsiu informasaun kredivel ba publ\u00edku sira.&#8221;<\/em> Dehan Jornalista Guilermino Ramos.<\/p>\n\n\n\n<p>Nia dehan, difikuldade ne&#8217;eb\u00e9 sira hasoru durante hala&#8217;o servisu iha mundu jornalizmu wainhira hasoru fontes foun no husu perguntas fontes resposta la ladun klaru, papel m\u00e9dia importante tebes ba konstrusaun estadu, maib\u00e9 ita nia Governu liu hosi Sekretario Estadu Komunikasaun Sosi\u00e1l (SECOMS), seidauk kria kondisaun ho di&#8217;ak ba jornalista sira, dala barak liu m\u00e9dia privadu sira ne&#8217;eb\u00e9 kontribui notisia ba publiku laiha salariu, maib\u00e9 na&#8217;in ba m\u00e9dia sira mak esforsu hodi buka osan selu jornalista sira maske sira serbisu ho fuan hodi serbi publiku.<\/p>\n\n\n\n<p>Nia dehan, servisu jornalista ne&#8217;e di&#8217;ak tanba ita bele hetan benifisiu barak mak hanesan ba ko\u00f1ese ema barak hanesan lider na&#8217;in sira no rona haree direita komunidade nia moris ne&#8217;eb\u00e9 ho realidade.<\/p>\n\n\n\n<p>Jornalista Timoroan presija rekonese pap\u00e9l media nian nu&#8217;udar fonte ba dezenvolvimentu nasional ho nune&#8217;e ita husu Orgaun reguladora m\u00e9dia nasion\u00e1l Konsellu de Imprensa (CI) kolabora di&#8217;ak liu tan ho Sekret\u00e1riu Estadu Komunikasaun Sosi\u00e1l kria planu estratejiku hodi kapasita Jornalista sira iha area oioin, liga ba servisu jornalista nian hodi tulun ita hotu sai profissional liu tan wainhira tun ba kobertura iha teren, verifikasaun notisia ne&#8217;eb\u00e9 kredivel. Nune\u2019e mantein ba kode etika Jornalista nian nune&#8217;e divulga informasaun ne&#8217;eb\u00e9 justu.<\/p>\n\n\n\n<p>Timor-leste tama iha kategoria liberdade imprensa di\u2019ak, maske ita nia nasaun kiik maib\u00e9 okupa numeru 10 husi nasaun 180 iha mundu tomak, tamba ne\u2019e ohin loron mundu tomak komemora loron liberdade imprensa, hau nia mensajen ba maluk jornalsita, na&#8217;in ba m\u00e9dia no asosiasaun jornalista sira atu ita hotu mantein fahe informasaun ne&#8217;eb\u00e9 mak kredivel ba publiku.<\/p>\n\n\n\n<p>Nune\u2019e, jornalista m\u00e9dia Mundansa Felisberto Fernandes da Costa dehan, nia envolvimentu iha mundu jornalismu foin mak kompleta tinan haat, signifika nia maturidade ba vida profesionalismu jornalista nian presija iha esforsu ne\u2019eb\u00e9 boot, maib\u00e9 nu\u2019udar knaar ne\u2019eb\u00e9 nia hili maske neneik nia sei kontinua hadi\u2019a.<\/p>\n\n\n\n<p>Iha ha\u2019u nia servisu durante iha terenu bele deskreve husi ha\u2019u nia envolvimentu iha instituisaun m\u00e9dia ne\u2019eb\u00e9 ha\u2019u haknaar an ba, m\u00e9dia hirak ne\u2019eb\u00e9 durante ne\u2019e ha\u2019u envolve an nia \u00e1rea foku maka sosio no mikro ekonomiku.<\/p>\n\n\n\n<p>Husi \u00e1rea hirak ne\u2019e ha\u2019u konsege hasoru ema ne\u2019eb\u00e9 ho nia istoria diferente, kapasidade f\u00edsiku no pisikologiku ne\u2019eb\u00e9 diferente nune\u2019e m\u00f3s ema ho titlu oioin. Liuhusi dalan ida ne\u2019e ha\u2019u aprende moris ne\u2019e ho nia fundamentu ne\u2019eb\u00e9 forte.<\/p>\n\n\n\n<p>Liu husi kobertura iha \u00e1rea hirak ne\u2019e ha\u2019u bele manifesta prinsipiu jornalismu ne\u2019eb\u00e9 dehan sai lian ba lian laek sira.<\/p>\n\n\n\n<p><em>\u201cDifikuldade iha vida jornalismu dala barak defisil tebes atu balansia notisia ne\u2019eb\u00e9 ita hakerek ho rajaun tanba ladun iha konesimentu ba fontes relevantes sira no presija atu kobre. Alein de ne\u2019e frankamente dala barak atividade jornalismu ne\u2019e ho voluntarismu entaun kapasidade finanseiru mak sai difikuldade ida atu bele produs obra jornalistiku ida ne\u2019eb\u00e9 ho kualidade.\u201d<\/em>nia dehan.<\/p>\n\n\n\n<p><em>\u201cLiu husi servisu jornalismu ida ne\u2019e obriga ha\u2019u atu lee no komprende informasaun oioin, ida ne\u2019e kontribui ba koniesimentu pessoal ha\u2019u nian, aleinde ida ne\u2019e fornese m\u00f3s oportunidade atu iha assesibilidade ne\u2019eb\u00e9 luan ba fontes hot-hotu hahu husi ema bai-bain to\u2019o ema extraordin\u00e1riu sira.\u201d<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>Atu sai jornalista ida ne\u2019eb\u00e9 di\u2019ak presija kumpre kode \u00e9tika deontologia jornalismu no lei komunikasaun sosial, presija m\u00f3s mantein prinsipiu jornalismu nian katak sai lian ba lian laek sira no atu sai jornalista ida ne\u2019eb\u00e9 di\u2019ak presija notisia ne\u2019eb\u00e9 balansu, kredivel, faktual no atual. Atu mantein kode etika jornalismu ne\u2019e presija esforsu ne\u2019eb\u00e9 extraordin\u00e1riu maib\u00e9 nu\u2019udar jornalista presija nafatin oinsa bele nafatin la\u2019o tuir kode \u00e9tika ne\u2019eb\u00e9 iha.<\/p>\n\n\n\n<p><em>\u201cBa ha\u2019u nia belun jornalista sira hotu servisu nu\u2019udar jornalista ne\u2019e la\u2019os fasil maib\u00e9 presija konesimentu ne\u2019eb\u00e9 kle\u2019an hodi bele manifesta prinsipiu jornalistiku ne\u2019eb\u00e9 ita iha, maske nune\u2019e nafatin aten barani hodi hasoru dezafiu ne\u2019eb\u00e9 iha lalika ta\u2019uk halo sala maib\u00e9 bainhira hakat ona ba sala koko hadi\u2019a no mellora di\u2019ak liutan, ba P\u00fabliku en jeral liu-liu ba ukun na\u2019in sira keta uja poder hodi limita jornalista sira tanba ne\u2019e sei fo impaktu boot ba ita nia index liberdade imprensa iha mundu hanesan rezultadu ne\u2019eb\u00e9 ita hotu hetan katak ita nia index mundial husi top 10 tun ba top 20, ida ne\u2019e indikasaun ida katak ita presija promove liberdade imprensa no espresaun maka\u2019as liu tan iha tan hodi nune\u2019e ita bele hadi\u2019a lakunas sira ne\u2019e.\u201d<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Reportajen Umbelina &amp; Agostinha Loron mundial ba liberdade imprensa, jornalista sira husu ba Konsellu Imprensa (CI-Sigla Portuges) no Sekret\u00e1riu Estadu Komunikasaun Sosi\u00e1l (SECOMS), tau atensaun m\u00e1simu no valoriza servisu no salariu jornalista sira nian tanba maske sira hakonu publiku sira ho informasaun no lian lian-laek ba governu maibe barak mak sei ho voluntariu no salariu [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":18578,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"amp_status":"","footnotes":""},"categories":[63],"tags":[],"class_list":["post-18577","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-notisia"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/18577","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=18577"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/18577\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":18579,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/18577\/revisions\/18579"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media\/18578"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=18577"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=18577"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=18577"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}