{"id":18713,"date":"2024-06-04T23:13:49","date_gmt":"2024-06-04T14:13:49","guid":{"rendered":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/?p=18713"},"modified":"2024-06-04T23:13:56","modified_gmt":"2024-06-04T14:13:56","slug":"carlos-produz-tua-sabu-no-faan-ho-folin-20-00-tulun-oan-defisiensia-nia-moris-lor-loron","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/2024\/06\/04\/carlos-produz-tua-sabu-no-faan-ho-folin-20-00-tulun-oan-defisiensia-nia-moris-lor-loron\/","title":{"rendered":"Carlos Prod\u00faz Tua Sabu no Fa\u2019an ho Folin $20.00, Tulun Oan Defisi\u00e9nsia nia Moris Lor-Loron"},"content":{"rendered":"\n<p><strong><em>Reportajen Juvinal Cabral dos Santos<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Marciana Ximenes oan husi Carlos Fernandes no Justina Ximenes, moris iha Munisipiu Lautem, Postu Administrativu Lore, suku Lore 1, Aldeia Vailana, 29 Marsu 1999, oan da-ruak, Marciana nia maun no alin mane ida mate dadaun ne&#8217;e, Marciana ho nia alin feto 2, Marciana ho kondisaun difisiensia fiziku ne&#8217;e kauza husi moras malaria hafoin&nbsp; halai ba ai laran fila fali ba uma, isin manas, estika an to&#8217;o hetan difisensia fiziku iha idade fulan 11 at\u00e9 a data.<\/p>\n\n\n\n<p>Aman defisiensia f\u00edziku Marciana, Carlos Fernandes hateten nu&#8217;udar aman ho esforsu saida deit, hodi sustenta Marciana tamba nia mos iha direitu moris no hetan domin husi aman no inan.<\/p>\n\n\n\n<p>Maske Marciana ho kondisaun f\u00edziku, maibe inan aman iha obrigasaun moral tenke buka, Marciana nia apa koa tua no produs tua sabu iha Jullu to&#8217;o &nbsp;Novembru, no fulan seluk buka nuu halo maran hodi fa&#8217;an maka sustenta Marciana nia nesesidade loro-loron.<\/p>\n\n\n\n<p>Marciana nia apa koa tua ho nia esforsu maka hun sia, kada fulan prod\u00faz tua sabu bidon 1 no fa&#8217;an jerigen ida, ho folin $20.00. Nuu maran ema ba tetu direita iha uma, kada kilo grama setavu ruanulu resin lima ($0,25\/kg).<\/p>\n\n\n\n<p><em>&#8220;Hau la lakon vontade buka osan no hahan hodi sustenta ha&#8217;u nia oan Marciana hanesan mos ho ninia alin nain rua tamba hau labele hanoin aat ba nia, se hanoin aat, hau sala no Maromak kastigu hau,&#8221; <\/em>Aman Marciana hateten.<\/p>\n\n\n\n<p>Inan no Aman Difisente fiziku, Marciana Ximenes la husu kadeira roda ka buat barak, maibe&nbsp; Marciana mos iha direitu moris no nu&#8217;udar sidadun presiza finanseiru ruma hodi sosa ba nia popok no hahan hodi aguenta moris iha mundu ne&#8217;e.<\/p>\n\n\n\n<p><em>&#8220;moris mai diak, hamrik mesak hatene ona ba iha idade fulan 11 maka hetan moras ne&#8217;e ami ba hospital Lospalos tratamentu iha laran durante fulan 7, sona\u00a0 hela deit maibe moras la iha mudansa, doutor sira dehan malaria maka sirkula ona iha nia ulun, ami mos osan la iha atu kontinua tratamentu entaun alta fila fali mai uma,&#8221;<\/em> Inan difisiente Marciana Ximenes, Justina Ximenes esplika ba jornalista sira iha nia rejidensia rasik Vailana Lore 1-Lautem 31\/05.<\/p>\n\n\n\n<p>&nbsp;Inan difisiente Justina Ximenes ne\u2019e haktuir, ba hospital mos la iha mudansa fila mai liman ain toos nafatin, hader no tur la diak, toba los deit, tinan ne&#8217;e nia ho idade tinan 25 ona.<\/p>\n\n\n\n<p><em>&#8220;Durante nia moris ho idade tinan 25 ona maibe la iha ema ida mai hare&#8217;e no apoiu, Xefe Aldeia Vailana maka lori nia naran ba ona suku Lore\u00a0 1, Autoridade lokal sira mos mai hare&#8217;e ona nia kondisaun maibe dehan presiza nia dokumentus hanesan kartaun eleitoral no bilete identidade, ami nia razaun maka boot ona hanesan ne&#8217;e, oinsa ami kous ba tarata nia dokumentus, toba los deit ne&#8217;e atu foti nia foto iha ne&#8217;ebe maka ba halo nia BI. Momentu STAE mai halo ona nia eleitoral maibe atu hetan direitu difesensia nian mos presiza tan Bileti Identidade (BI) entau ami deside, husik ba la hetan mos ami nu&#8217;udar inan no aman esforsu hodi sustenta nia moris,&#8221;<\/em>Inan Marsiana, Justina akresenta.<\/p>\n\n\n\n<p>Nia afirma, nu&#8217;udar inan esforsu ba nia maka nia moras ne\u2019e buka osan hola nia ai moruk antibiotik ruma hodi f\u00f3 no hola nia popok tamba nia labele ba sentina no ba nia hahan sira. Nia hamlaha hamrok, Marciana labele koalia maibe nu&#8217;udar inan akompa\u00f1a durante tinan naruk sente rasik entaun fo han tuir oras, dader matabisu meiudia nian no kalan nian la falla.<\/p>\n\n\n\n<p><em>&#8220;Maske nia kondisaun difisiensia fiziku maibe nu&#8217;udar inan no aman nafatin hadomi no tau matan iha nia moris, se ita la tau matan maka nia lakon vida, ita hetan pekadu boot,&#8221; <\/em>dehan Justina<\/p>\n\n\n\n<p>Iha sorin seluk Xefe aldeia Vailana Joaquim Ximenes esplika sira nia aldeia ne\u2019e enfrenta problema barak hanesan ekipa boot ne\u2019e lao haree rasik ho matan ona, iha ema ho defisiensia no komunidade preukupasaun, nia mos sempre fo informasaun nafatin ba komunidade sira katak labele ansi tanba dezenvolvimentu iha ne\u2019e estadu sei halo saida mak falta no problema iha ne\u2019e&nbsp; estadu hatene<\/p>\n\n\n\n<p><em>\u201cIta seidauk identifika hotu ema ho defisiensia sira tanba tempu limitadu ona, relasiona ho kondisaun defisiensia nia moris ne\u2019e\u00a0 ha\u2019u husu ba estadu presiza tulun no ajuda netik ba Sira, iha aldeia ne\u2019e ita foin hasoru defisiensia nain tolu no sei iha tan maluk defisiensia seluk maibe tempu mak limitadu atu hasoru hotu\u201d<\/em> dehan xefe aldeia Vailana Joaquim Ximenes ba jornalista sira iha nia rezidensia 31\/05<\/p>\n\n\n\n<p>Nia hateten komesa oitavu governu too mai nonu governu hanesan defisiensia Marciana ne\u2019e&nbsp; seidauk hetan ajuda ruma husi parte governu duni, familia mos husu beibeik ba autoridade xefe aldeia kona ba ajuda husi parte governu nian maibe preukupasaun ne\u2019e nia mos hatoo ba ona lideransa sira iha leten<\/p>\n\n\n\n<p><em>\u201cita hein de\u2019it\u00a0 ami mos ajuda ona dehan ba ita nia boot sira iha leten, maibe bainhira loos mak ajuda ne\u2019e ita hein de\u2019it\u201d<\/em> dehan xefe aldeia Vailana<\/p>\n\n\n\n<p>Defisiensia ne\u2019e nia elektoral iha ona maibe Bileti Identidade (BI) mak seidauk iha nune\u2019e&nbsp; sira iha leten husu maibe defisiensia&nbsp; fiziku&nbsp; labele hamriik no tur ne\u2019e mak araska oituan, hanesan nia aman hateten ema defisiensia ne\u2019eb\u00e9 labele tur no hamriik oinsa bele hasai nia Bileti Identidade (BI)<\/p>\n\n\n\n<p><em>\u201cKestaun ne\u2019e pernah ha\u2019u fo hatene ona ba xefe suku dehan\u00a0 fo hatene nia familia ninia ama hasai BI mak ita hatoo ba Ministerio da Solidaridade Social e Inclucao (MSSI)\u201d<\/em> tenik xefe aldeia Vailana Joaquim Ximenes<\/p>\n\n\n\n<p>Informasaun ne\u2019e jornalista sira rekolla liu husi atividade media tour ne\u2019eb\u00e9\u00a0 organiza husi Asosiasaun Jornalista Timor Lorosa\u2019e (AJTL) servisu hamutuk ho OXFAM iha Timor-Leste hodi koobertura kona ba mudansa klimatika iha Postu administrativu Lore munisipiu Lautem.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Reportajen Juvinal Cabral dos Santos Marciana Ximenes oan husi Carlos Fernandes no Justina Ximenes, moris iha Munisipiu Lautem, Postu Administrativu Lore, suku Lore 1, Aldeia Vailana, 29 Marsu 1999, oan da-ruak, Marciana nia maun no alin mane ida mate dadaun ne&#8217;e, Marciana ho nia alin feto 2, Marciana ho kondisaun difisiensia fiziku ne&#8217;e kauza husi [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":18714,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"amp_status":"","footnotes":""},"categories":[63],"tags":[],"class_list":["post-18713","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-notisia"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/18713","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=18713"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/18713\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":18715,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/18713\/revisions\/18715"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media\/18714"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=18713"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=18713"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/neonmetin.info\/buletin\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=18713"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}